«امیر»ی که ۳ سال امارت داشت و ۱۷۰ سال امیری کرد

به گزارش خبرگزاری به گزارش میهن تجارت، تاریخ ایران پر از لحظه ها، جریان ها و شخصیت هایی است که بازخوانی و الگوبرداری از آنها می تواند به عنوان چراغی به آینده کمک کند. بیستم دی از روزهایی است که در تاریخ این مرز و بوم ماندگار شده است اما راز این ماندگاری با خون سرخ و سوگی روز بزرگی است زیرا در این روز ایران در سوگ مرگ یکی از شایسته ترین و شناخته شده ترین سوگوار است. بیشترین او فرزندش شد، بزرگ مردی که در دوران تاریکی قاجار و در عصری که غبار غفلت بر جامعه سایه افکند و عرصه را برای سودجویان و بیگانگان مهیا کرد و به روشنایی امید داد. آینده، حتی برای مدت کوتاه. تابند ایرانی، میرزا تقی خان امیرکبیر در چنین روزی در تبعید همام فین کاشان و با تیغ جاهلیت درگذشت.

ادامه ایده های سه ساله صدارت

دوره مسئولیت امیرکبیر از مهر 1227 تا آبان 1230 به طول انجامید، اما در این مدت 36 ماهه نخست وزیری کشور، تغییرات و دگرگونی هایی را به وجود آورد که باعث شده است پس از گذشت بیش از 170 سال نام وی به خوبی به یادگار بماند. . از این رو مدیریت سه ساله امیرکبیر یعنی کمتر از 4 سال از عمر دولتمردان کنونی توانست تغییراتی را ایجاد کند که از وی چهره ای محبوب و دوست داشتنی برای هر ایرانی میهن پرست باقی بماند و آنچه نباید فراموش کرد این است که اگرچه طوفان مرگ، شعله زندگی او زود خاموش شد، اما میراث او همچنان برای امروز و فردا باقی است. بی شک بخشی از میراث امیرکبیر منش و روش او در اداره جامعه و نوع نگاه او به مسائل کشور است. در این راستا قصد داریم ویژگی های مدیریتی که میرزا تقی خان امیرکبیر را در میان نام های نیک تاریخ ایران جاودانه کرد، مرور کنیم.

اقتدار درون زا

اولین: تکیه بر سرمایه های داخلی و روحیه خودکفایی در امور مختلف از اصول مدیریتی امیرکبیر بود. او معتقد بود که باید کار را به دست ایرانیان سپرد زیرا بیگانگان به فکر کشور نیستند و به همین دلیل متوجه شد که در زمانی که شاهان قاجار با ناکارآمدی و بی توجهی به امور داخلی بیش از پیش مانع پیشرفت ایران شده بودند. سرمایه، پایتخت. که به وابستگی اقتصادی، وابستگی فرهنگی و سیاسی می انجامد و کشور را به بازیچه رقابت استعمارگران تبدیل می کند. ماجرای واگذاری ساخت سماور به هنرمندان قلمکار اصفهان، محدود کردن خرید موم مورد نیاز ارتش به خیاطی به نام «خورشید خانم»، ساخت دو کارخانه بزرگ اسلحه سازی به دست توانای نیروهای داخلی و… راه اندازی کارخانجات نساجی و بلور و سپردن مدیریت آن به مدیران و کارشناسان ذیصلاح کشور، تقویت اکتشاف معادن و انحصار کاوشگران به ایرانیان علاقه مند و معافیت 5 ساله آنان از پرداخت مالیات، تنها بخشی از تمکین امیرکبیر است. این اصل مهم مدیریت و اداره کشور است. وی در راستای تقویت سرمایه های داخلی و توانمندسازی جوانان ایرانی، دارالفنون را تأسیس کرد تا با انتقال علوم پیشرفته اروپایی به ایران و تمرکز بر تربیت جوانان ایرانی، مسیر شکوفایی ظرفیت های داخلی را فراهم کند.

قهرمان مبارزه با استعمار

دومین: برخورد با نفوذ بیگانه دغدغه دیگری بود که خواب شبانه روزی را از چشمان امیرکبیر ربود، زیرا او در حالی به صدارت رسید که از یک سو شکست های سنگین ناشی از جنگ های ایران و روسیه تزاری و از سوی دیگر شکست ایران در فتح هرات از استعمار انگلیس، شرایط آشفته ای را در کشور ایجاد کرده بود و زمینه نفوذ دو دولت استعماری را در کشور فراهم کرده بود. از آنجایی که گزینه نظامی برای مقابله با این نفوذ قابل اعتماد نبود، امیرکبیر زیرکانه تمام ظرفیت های دیپلماتیک را به کار گرفت و با سلاح دیپلماسی سعی کرد تا حد امکان خواسته های غیرمنطقی بیگانگان را رد کند. در این راستا تأسیس سازمانراز نویسانوی که فعالیت های اطلاعاتی و ضد جاسوسی امیر را در سفارتخانه های خارجی سازماندهی می کرد، نقش مهمی در این زمینه ایفا کرد و از دیگر اقدامات وی این بود که با اتخاذ سیاست روابط با ایران، تلاش کرد روسیه و انگلیس را از صحنه سیاسی و اقتصادی ایران حذف کند. قدرت سوم دور دارای؛ آقا جان داوود، نماینده امیر در اروپا، مأموریتی از کشورهای دیگر اساتیدی از انگلستان و روسیه استخدام کنید و برای تدریس در دارالفنون به ایران بفرستید. امیرکبیر در برخورد با تخلفات سفرای سایر دولت ها نیز بسیار قاطع بود، زیرا به دلیل جسارت سفیر فرانسه چندین بار دستور ممنوع الخروجی داد. وی همچنین از ظرفیت دیپلماسی برای عقب راندن استعمارگران استفاده کرد و به روایت خان ملک ساسانی، میرزا تقی خان ارتباطات گسترده ای با مهاراجه های هند داشت تا آنها را علیه استعمار انگلیس تحریک کند تا از دخالت انگلیسی ها در امور ایران جلوگیری کند. .

سوم: برقراری نظم در امور از مواردی بود که امیرکبیر بر آن تاکید داشت. وی در دوران تصدی خود حقوق و مزایای درباریان را تنظیم و بر اساس نیاز و ظرفیت خزانه کشور مشخص کرد. می گویند وقتی دستور داد وضعیت گارد حفاظت شاه بررسی شود، دو هزار نفر در دفاتر ثبت نام کردند، اما فقط 200 نفر در گارد مشغول به کار بودند! امیر تمام آزاد سواران را از لیست پاک و حتی حقوق خود و شاه را از بیت المال محدود کرد. او همه والیان و مقامات دولتی را موظف کرده بود که گزارش های روزانه را برای او ارسال کنند و با دستوری که دستگاه مطبوعاتی خود ایجاد کرده بود، هر لحظه از وقایع سراسر کشور مطلع می شد و همین ویژگی به امیر امکان تسلط بر امور و امور را می داد. جلوگیری از هرج و مرج و هرج و مرج و ناامنی در کشور حاکم شد.

شایستگی انتخاب

چهارم: بی شک یک مدیر توانمند و موفق بدون استفاده از افراد شایسته و توانمند نمی تواند برنامه های خود را پیش ببرد و به همین دلیل بکارگیری افراد شایسته یکی دیگر از اصولی بود که امیرکبیر به آن اعتقاد داشت و برای این کار ابتدا باید افراد مفسد و نالایق حذف شوند و برای به همین دلیل امیر حکام و مقامات دولتی را که با رشوه و با اتکا به روابط به قدرت رسیده بودند تا آنجا که می توانست برکنار کرد. نامه ای به او منسوب است که در آن توصیه عمه شاه برای امارت فردی در کاشان را رد کرده است. اکثر افرادی که امیر برای تصدی امور برگزید، بعدها نیز در کسوت مقامات ناب دولتی خدمت کردند. از سلطنت حمایت کنید او یکی از این افراد بود که مدت ها مسئولیت وزارت کشور امیر را بر عهده داشت و نقش مهمی در سرکوب قیام فرقه بابیه داشت. میرزا تقی خان به افراد شایسته برای فعالیت در عرصه ماموریت آنهااو اختیار کامل داد و از آنها خواست که وظایف خود را بر اساس آن انجام دهند. نامه نگاری وی با فاضل خان که مسئول امور مرزی شرق کشور است برای انجام «قرنطینه» به دلیل شیوع طاعون در میان رودان و اختیاراتی که به او داده بود، نمونه ای از این رفتار است. به زیردستان لایق و توانمند خود توجه می کرد و با اجر و ثواب مناسب از آنان تجلیل می کرد و آنان نیز با درک برنامه های امیرکبیر، نقشه ها و برنامه های او را در کشور اجرا می کردند.

مبارزه با فساد بدون هیچ ملاحظاتی

پنجمین: نظارت مستمر و دقیق یکی از راهکارهایی است که هر مدیر کارآمدی باید مد نظر داشته باشد و در این راستا امیر را بنیانگذار سازمان بازرسی در ایران بدانیم. “راز نویساناو تنها به فعالیت‌های اطلاعاتی در زمینه مقابله با مداخلات دولت‌های بیگانه نمی‌پرداخت، بلکه چندین مامور داشت که بدون اطلاع از یکدیگر اطلاعات جمع‌آوری می‌کردند و گاه چندین گزارش جداگانه از یک رویداد یا رفتار یک مقام عالی رتبه داشت. یا مدیر رده متوسط ​​و به طور کامل از رفتارهای آنان مطلع شدند. او از این اطلاعات برای استیضاح و عزل مقامات متخلف استفاده کرد. زودتر آنها به دلیل ترس از رشوه گرفتن و سوء استفاده مالی معروف بودند راز نویسان امیر هیچ اشتباهی نکرد. مثلاً در گذشته عده‌ای از سربازان که حق دریافت نمی‌کردند به اموال رعایا دست درازی می‌کردند، اما امیرکبیر این کار را متوقف کرد و پس از آن سربازانی که به رشوه عادت داشتند، جرأت دست زدن به اموال مردم را نداشتند.

راز جاودانگی با 3 سال مدیریت

به واسطه همین اقدامات است که نام و یاد امیرکبیر پس از گذشت بیش از 170 سال هنوز باقی است و می توان گفت که میرزا تقی خان در دوران تصدی خود توانست ثابت کند که با یک برنامه ریزی سنجیده و نگاه استراتژیک می توان تغییراتی را انجام داد. حتی در سه سال ساخته شود. مشخص کرد که تا صدها سال از ذهن مردم پاک نخواهد شد. نکته ای که رهبر انقلاب نیز در دیدار با رئیس جمهور و اعضای هیئت دولت در سال 1383 به آن اشاره کردند و گفتند: امیرکبیر که چهره ماندگاری در تاریخ ماست و واقعاً کارهای بزرگی انجام داده است با تمام وجود. حکومت سه سال بود؛ یعنی یک سال از ساخته شدنش علی العجاله شما به این مسئولیت مشغولید، کمتر است. اما این کار آنقدر مهم، بزرگ و جدی بود که تاریخ امیرکبیر را فراموش نخواهد کرد. و بجز قبل از اینکه به ریاست صدارت برسد و بعد از تبعید به کاشان دیگر چیزی در پرونده او نیست. سه سال گذشت.”