هوش مصنوعی، کمک داور جدید در فوتبال

به گزارش میهن تجارت، امروزه پیشرفت در حوزه فناوری زمینه ساز ورود گسترده هوش مصنوعی به عرصه ورزش شده است و یکی از حوزه های تاثیرگذار آن تحلیل داوری است. داوری همواره یکی از مهمترین و اساسی ترین ارکان عدالت ورزشی بوده و تصمیمات آن می تواند سرنوشت مسابقات را تغییر دهد، به همین دلیل استفاده از الگوریتم ها و سیستم های داده محور برای تحلیل داوری، به عنوان ابزاری برای بهبود دقت، سرعت و شفافیت تصمیمات، در حال تبدیل شدن به بخشی جدایی ناپذیر از ساختار مدیریتی ورزش است.

در گذشته تصمیمات داوری کاملاً بر اساس مشاهدات انسانی بود و به طور طبیعی تحت تأثیر زوایای دید محدود، فشار ذهنی و خستگی قرار می گرفت، اما امروزه فناوری هوش مصنوعی با استفاده از بینایی ماشین، یادگیری عمیق و تجزیه و تحلیل داده ها به داوران انسانی پیوسته است تا به تصمیم گیری دقیق تر کمک کند. این پیشرفت در ابتدا با ابزارهایی مانند سیستم کمک داور ویدیویی (VAR) در فوتبال آغاز شد و اکنون به مرحله ای رسیده است که هوش مصنوعی می تواند فراتر از تشخیص خطوط و برخورد، پیش بینی رفتار بازیکنان، الگوهای خطا و حتی احتمال تخلفات باشد.

تاثیر اصلی هوش مصنوعی در تحلیل داوری در چند محور اساسی قابل بررسی است. اول افزایش دقت و کاهش خطاهای انسانی. با تجزیه و تحلیل تصاویر از چندین زوایای مختلف و پردازش داده‌های حرکت بازیکن، الگوریتم‌های یادگیری ماشین تصمیماتی را تولید می‌کنند که از نظر آماری دقیق‌تر از مشاهدات انسانی هستند. به عنوان مثال، در لیگ های حرفه ای فوتبال، فناوری تحلیلی توانسته است زمان واکنش و درصد دقت تصمیمات داوری را به میزان قابل توجهی بهبود بخشد. این افزایش دقت در کنار افزایش عدالت در زمین، اعتماد عمومی را به سیستم داوری نیز تقویت می کند.

محور دوم آنالیز پس از بازی است. پس از پایان هر رویداد، داده های جمع آوری شده توسط سیستم های هوشمند به طور جامع ارزیابی می شود تا عملکرد داوران در برابر معیارهای استاندارد بررسی شود. این تحلیل ها امکان شناسایی خطاهای سیستماتیک، سوگیری های احتمالی و ضعف های فردی قضات را فراهم می کند. موسسات داوری می توانند برنامه های آموزشی هدفمند را بر اساس این داده ها طراحی کنند و روند بهبود کیفیت قضات را با معیارهای علمی تنظیم کنند. به همین دلیل هوش مصنوعی در لحظه تصمیم گیری و در مدیریت و آموزش داوران موثر بوده است.

سومین محور این تحولات، شفافیت و ارتباط با مخاطب است. در گذشته، بسیاری از تصمیمات داور برای تماشاگران و رسانه ها مبهم بود، اما در حال حاضر سیستم های هوش مصنوعی می توانند منطق تصمیم را با ارائه نمایش های گرافیکی از موقعیت ها، مسیرهای توپ و زوایای ضربه به وضوح توضیح دهند. این کار به کاهش تنش بین تیم ها و کاهش اعتراضات کمک کرده و سطح آگاهی تحلیلی رسانه های ورزشی را نیز ارتقا داده است. چنین شفافیتی در نهایت منجر به تقویت اعتماد اجتماعی نسبت به عدالت ورزشی می شود.

در سطح مدیریتی، هوش مصنوعی امکان اتخاذ تصمیمات مبتنی بر داده در انتصاب قضات را فراهم کرده است. بر اساس تحلیل های قبلی از عملکرد داوران، کمیته های تخصصی می توانند دقت و سازگاری آنها را با سبک خاص هر مسابقه بسنجند و ترکیب رویدادهای داوری را به صورت الگوریتمی تعیین کنند. امروزه مدل هایی طراحی شده است که میزان خستگی یا فشار روحی داور را پیش بینی می کند و در تعیین تکلیف به او نقش دارد. این رویکرد نشان می دهد که داوری دیگر فقط جنبه انسانی ندارد، بلکه بخشی از یک سیستم داده محور و هوشمند در مدیریت ورزش است.

با وجود مزایای فراوان استفاده از هوش مصنوعی در داوری، با چالش های اخلاقی و قانونی همراه است. یکی از مهم ترین مسائل، تعیین حدود نقش قاضی انسانی در برابر تصمیمات سیستمی است. اگر هوش مصنوعی اشتباه را با قطعیت اعلام کند، اما داور انسانی نظر دیگری داشته باشد، مرجع نهایی تصمیم کیست؟ از دیدگاه فلسفه ورزش، جذابیت رقابت تا حدی در عنصر انسانی آن نهفته است و حذف کامل داور انسانی می تواند بخشی از روح غیرقابل پیش بینی بازی را از بین ببرد.

از سوی دیگر، خطر سوگیری در داده های آموزشی یک چالش فنی جدی در نظر گرفته می شود. اگر مدل‌های هوش مصنوعی بر روی داده‌های ناقص یا مغرضانه آموزش ببینند، احتمالاً همان سوگیری‌ها را بازتولید می‌کنند. به همین دلیل، طراحی مجموعه داده های متعادل، نظارت انسانی بر فرآیند یادگیری و آزمایش مستمر سیستم ها نیاز به تضمین عدالت واقعی در داوری هوشمند دارد. بسیاری از کارشناسان تاکید می کنند که اگرچه هوش مصنوعی می تواند ابزاری برای دقت باشد، اما بدون نظارت انسان ممکن است از مسیر عدالت منحرف شود.

آینده هوش مصنوعی در داوری به تجزیه و تحلیل تصویر محدود نمی شود. توسعه سیستم های تحلیل هیجانی می تواند به شناسایی وضعیت عاطفی بازیکنان و حتی داوران کمک کند تا اثرات روانی تصمیمات را کاهش دهد. همچنین الگوریتم های هوش مصنوعی قابل توضیح می توانند دلایل دقیق تصمیمات خود را برای داوران و ناظران توضیح دهند تا سیستم فقط به عنوان یک داور خاموش عمل نکند، بلکه تصمیم خود را با منطق قابل درک ارائه دهد.

هوش مصنوعی سرعت، یکنواختی و قابلیت بازبینی تصمیمات را افزایش داد

حمید ضیایی پرور پژوهشگر هوش مصنوعی در گفت وگو با خبرنگار ایمنا درباره تاثیر هوش مصنوعی بر فرآیند تحلیل داوری اظهار کرد: هوش مصنوعی سرعت، یکنواختی و قابلیت بررسی تصمیمات را افزایش داده است. به جای تکیه بر یک برداشت لحظه ای، امروزه می توان با تجزیه و تحلیل فیلم های چند زاویه ای، ردیابی حرکت بدن ورزشکار و توپ و استخراج الگوها، با شواهد عینی تری تصمیمات دشوار گرفت. نتیجه کاهش خطاهای آشکار، مستندسازی بهتر برای آموزش داوران و افزایش شفافیت برای عموم است.

وی افزود: امروزه استفاده از هوش مصنوعی در حوزه داوری اهمیت پیدا کرده است. ابتدا سرعت و مقیاس هوش مصنوعی برای بازی هایی که ریتم بالایی دارند و سپس ثبات معیارهای بین مسابقات و داوران مختلف و اعتماد عمومی با ارائه شواهد قابل تکرار (فریم به فریم، خطوط سه بعدی آفساید) باعث شده است که هوش مصنوعی در عرصه داوری به طور گسترده مورد استفاده قرار گیرد. نکته مهم دیگر برای ایران کمک به استانداردسازی بین ورزشگاه ها و لیگ های مختلف است.

چشم های دیجیتال در زمین فوتبال

کارشناس هوش مصنوعی کشورمان تصریح کرد: در حال حاضر ویدئوهای چند دوربینه (پخش تلویزیونی، دوربین های تاکتیکی، گاهی دوربین های نصب شده در دروازه)، داده های ردیابی بازیکن و توپ (GPS یا ماشین بینایی)، بررسی تخصصی و تخصصی داوران (علامت گذاری صحنه خطا، آفساید، برخورد)، داده رویداد (پاس، شوت، خطا، نمایش خطای تصویری و شبیه سازی مصنوعی برای پخش اطلاعات مصنوعی) سیستم ها هستند در تجزیه و تحلیل داور استفاده می شود.
در ایران دسترسی مستمر به ویدئوهای چند زاویه ای و برچسب زدن دقیق توسط ناظران داور کلیدی ترین پیش نیاز است.

وی خاطرنشان کرد: هوش مصنوعی می تواند نقش مکمل در حوزه داوری داشته باشد و نمی تواند جایگزین داور انسانی شود. قواعد بازی و روحیه رقابت نیاز به تفسیر انسانی و مدیریت میدانی دارد. هوش مصنوعی می تواند یک خبرچین و دستیار دیجیتالی باشد. به عنوان مثال، هوش مصنوعی را می توان برای آفسایدهای میلیمتری، عبور توپ از خط دروازه یا بررسی صحنه های پیچیده استفاده کرد، اما تصمیم نهایی باید توسط یک داور انسانی گرفته شود.

الگوریتم ها و چالش های انسانی

ضیایی پرور تصریح کرد: دقت مدل های فعلی به نوع مشکل نسبت به تصمیم داوران بستگی دارد. مسائل واضحی مانند پاس دادن توپ از روی خط بسیار بالا و نزدیک به استانداردهای صنعت است. همچنین آفساید با ردیابی بدنه سه بعدی بسیار دقیق است، اما به کالیبراسیون و کیفیت دوربین ها بستگی دارد و خطاهای تماس و تشخیص برخورد همچنان چالش برانگیزترین بخش فوتبال هستند که پیشرفت کرده اند اما کامل نشده اند.

وی افزود: آموزش سیستم های داوری هوشمند چالش هایی دارد. کیفیت و تنوع داده ها، همپوشانی اشیا، سرعت بالا و زوایای محدود دوربین، جابجایی دامنه (زمین ها، نور، شرایط آب و هوایی، لیگ ها و حتی لباس ها)، کالیبراسیون سه بعدی دقیق همه دوربین ها با تأخیر کم و نیاز به تأخیر کم برای استفاده بلادرنگ و ادغام با پخش زنده نمونه هایی از این چالش ها هستند. در ایران، ادغام زیرساخت ها بین استادیوم ها (تعداد دوربین، لنز، ارتفاع نصب، شبکه) مهمترین گلوگاه اجراست.

عدالت مصنوعی و مسئولیت انسانی

محقق هوش مصنوعی کشورمان بیان کرد: استفاده از هوش مصنوعی در داوری می تواند باعث سوگیری و تبعیض شود. تعصب هوش مصنوعی در صورتی اتفاق می‌افتد که داده‌هایی که هوش مصنوعی روی آن آموزش می‌دهد نامتعادل باشد، یا اگر زاویه دوربین در برخی از استادیوم‌ها به نفع برخی تیم‌ها باشد.

وی درباره مسئولیت تصمیم اشتباه هوش مصنوعی ادامه داد: در مدل ایده آل، مسئولیت قضاوت سیستم های هوش مصنوعی در ورزش بر عهده داور و تصمیم نهایی در زمین مسابقه بر عهده تیم داوری، انتخاب، ارزیابی و ممیزی سیستم ها و پروتکل ها بر عهده فدراسیون و لیگ است.

آینده داوری هوشمند

ضیایی پرور در خصوص آینده تحلیل داوری با استفاده از هوش مصنوعی خاطرنشان کرد: با توجه به گسترش هوش مصنوعی در حوزه داوری، چندوجهی کامل (فیلم + صوت + سنسورها) با تجمیع فوری، مدل‌های سه‌بعدی بلادرنگ موقعیت بازیکنان برای تصمیم‌گیری‌های مهم (آفساید، هند)، زیرساخت‌های ملی پوشیدنی کمک‌های داور ممیزی، زیرساخت‌های استاندارد ملی پوشیدنی کمک داور، آل‌گوریت داور و زیرساخت‌های داور ملی تحلیل های پس از بازی برای افزایش اعتماد عمومی و بومی سازی می تواند آینده هوش مصنوعی در حوزه داوری باشد.

وی تاکید کرد: هوش مصنوعی می تواند به تربیت قاضی انسان کمک کند. شبیه ساز سناریو با هزاران صحنه تگ شده برای تصمیم گیری تحت فشار، بازخورد شخصی (نقشه حرکت داور، نماهای از دست رفته، زمان واکنش)، تجزیه و تحلیل الگوی خطای هر داور در طول فصل و نسخه آموزشی مناسب، تهیه و تجزیه و تحلیل ویدئویی دقیق: گردآوری موارد ایرانی و بین المللی برای بحث جمعی و تست های دوره ای تعاملی با استفاده از هوش مصنوعی و استفاده مستقیم از ارجاع دهنده های هوش مصنوعی.

به گزارش ایمنا، در کنار مزایای استفاده از هوش مصنوعی، این سیستم با چالش هایی در داوری همراه بوده و خواهد بود. یکی از مهم ترین مسائل، تعیین حدود نقش قاضی انسانی در برابر تصمیمات سیستمی است. باید دید در آینده فناوری که به سرعت در حال توسعه است این موضوع در حوزه داوری چگونه پیگیری خواهد شد.