عروسی دختر علی شمخانی و اخبار و تحلیل های مربوط به آن از داغ ترین سوژه های روزهای گذشته بود.
کامبیز نوروزی در یادداشتی در روزنامه شرق به این موضوع پرداخته است. در متن این یادداشت آمده است: شمخانی یکی از عالی رتبه های نظامی کشور است که مدت ها دبیر شورای عالی امنیت ملی نیز بود. انتشار کلیپ هایی از فیلم عروسی دخترش که ظاهرا سال گذشته انجام شده بود، طبیعتا واکنش های گسترده ای را در قطب های مختلف ایجاد کرد.
از یک سو منتقدانی بوده اند که این رویداد را مغایر با موازین شرعی، مخالف شعارهای سیاسی و اخلاقی شمخانی و همفکران سیاسی اش، تجمل گرایی و… می دانستند و بر این نظر بودند که موقعیت سیاسی-نظامی شمخانی در حدی است که اجازه ورود به حریم خصوصی او را می دهد. به خصوص که او و همفکرانش از آن دست مسئولانی هستند که معمولا این الگوی رفتاری و سبک زندگی را برای مردم به شدت محکوم و حتی منع می کنند.
از سوی دیگر انتشار فیلم عروسی نقض حریم خصوصی تلقی شده و محکوم است. آنها معتقدند این سبک عروسی یکی از آداب و رسوم هموطنان عرب خوزستانی است و نمی توان آن را تجملاتی نامید و انتشار فیلم عروسی و موضع گیری علیه آن را به تئوری توطئه ارجاع می دهند و آن را به شبکه های تلویزیونی فارسی زبان خارج از کشور و به قول خودشان شبکه های ماند نسبت می دهند.
از طرفی شواهد حاکی از آن است که بخشی از افکار عمومی نیز با نگاهی منزجر کننده این فیلم را ارزیابی می کنند. در شرایطی که کشور در بحران شدید اقتصادی به سر می برد و فقر در جامعه فراگیر شده است، فشار زیادی برای مسائلی مانند حجاب به مردم وارد می شود، زمزمه هایی از زندگی اقتصادی خانواده شمخانی به گوش می رسد و… این مراسم عروسی نشان از نفاق و نفاق دارد.
اما بخشی دیگر از مردم کم و بیش این مراسم عروسی را ساده و معمولی می دانند.
کدام قضاوت صحیح است؟
پاسخ این سوال در حوزه اخلاق عمومی و اخلاق سیاسی است که بسیار مهمتر از مسائل حقوقی است. محور این موضوع فردی است که سال ها در بالاترین سطوح قدرت بوده و مرجع تصمیم گیری های مهم کشور بوده است. رفتار و گفتار چنین فردی در چنین موقعیتی در عرصه عمومی آثار عمیقی دارد.
هر جامعه ای به یک سری هنجارها و ارزش های مسلط نیاز دارد که هم صاحبان قدرت و هم اکثریت جامعه به آن ارزش ها پایبند باشند و خود را متعهد بدانند. اخلاق بیش از قانون موجب پیوند اجتماعی و نزدیکی نظام سیاسی و ملت است. نخ تسبیحی است که اگر موجود باشد دانه ها پشت سر هم چیده می شود و اگر نباشد همه دانه ها به یک طرف می افتند و آشفته و آشفته می شوند.
اخلاق مقیاسی را فراهم می کند که با آن می توان خوبی و بدی هر چیزی را سنجید و فهمید، مشروط بر اینکه این مقیاس برای همه یکسان باشد. اگر ترازوی همه با یکدیگر متفاوت باشد، احکام اخلاقی متفاوت و متعارض خواهد بود. یکی می گوید خوب بود، یکی می گوید بد بود.
جامعه ایرانی عروسی دختر شمخانی و بسیاری از اخبار مربوط به صاحبان قدرت را با کدام ترازوی قضاوت کند؟ نظام سیاسی و صاحبان قدرت چگونه باید با این موضوع برخورد کنند؟
موارد زیادی بوده که برخوردهای دوگانه و چندگانه در موضوعات مختلف شکل گرفته است; از موضع سیاسی فرزندان مسئولین مخالف نظام جمهوری اسلامی گرفته تا پرونده اراضی ازگل یا موضوع سیسمونیگیت و یا اقامت فرزندان برخی از شخصیت های سیاسی در خارج از کشور و بسیاری اخبار دیگر نمونه هایی از این دست اتفاقات است.
این اخبار با واکنش منفی بخش بزرگی از مردم و تحلیل گران مواجه شد، اما مسئولان و همفکران سیاسی به سادگی به این موضوعات پرداختند و با معیار اخلاقی و هنجاری متفاوتی از آن عبور کردند. نظام سیاسی بسته به قدرت می تواند موضوعی بزرگتر از واقعیت یا کوچکتر از آن را نشان دهد.
تعدد استانداردها و هنجارها در صورت فراگیر شدن عملاً منجر به ناهنجاری و عدم رعایت استانداردها می شود.
وقتی ترازو یک بار 100 گرم یک کیلو را نشان می دهد و یک بار دیگر 10 کیلو را نشان می دهد، پس اصلا ترازو وجود ندارد. ترازو زمانی وجود دارد که وزن واقعی را تعیین کند.
قوانین و اخلاق بیانگر هنجارها و معیارها هستند. به دلیل رفتار نظام سیاسی، نظم حقوقی در ایران مدت هاست که به شدت مختل شده و قادر به تثبیت هنجارها نیست. اخلاق اما به دلیل وابستگی به آداب و رسوم و باورهای عمومی آسیب کمتری دیده است. اگر در قانون نیروی نظام سیاسی می تواند غالب باشد، اما در اخلاق این باور عمومی است که غالب است. اما تعدد معیارها در عمل ترازو را از کار می اندازد و نتیجه ای جز سردرگمی و سرگردانی عمومی ندارد.
