بعدی- از دو مرکز تجاری در مجاورت کاخ گلستان تا هتلی نزدیک ارگ کریمخان. ساخت و سازهای جدید یکی پس از دیگری حریم آثار تاریخی را تهدید می کند. پس از ابراز نگرانی فعالان میراث فرهنگی، وزیر در نهایت دستور توقف ساخت و ساز در اطراف کاخ گلستان را داد.
بر اساس گزارش فردا، با رد و بدل شدن مجوزهای میراث فرهنگی برای ساخت دو مرکز تجاری در کاخ گلستان، بسیاری از فعالان میراث فرهنگی نسبت به خطر حذف این مجموعه تاریخی از فهرست جهانی هشدار دادند. اما ریشه این نگرانی چیست؟
تهران این روزها با بحران جدی آب مواجه است. کاهش منابع زیرزمینی و برداشت بی رویه چاه ها پایتخت را در معرض فرونشست قرار داده است. این پدیده ای است که می تواند خیابان ها، سازه ها و زیرساخت های شهری را در بر بگیرد. در چنین شرایطی ساخت و ساز در مجاورت بناهای تاریخی تنها باعث افزایش سرعت تخریب و آسیب پذیری آنها می شود.
حال وزیر میراث فرهنگی با صدور دستور توقف این پروژه ها از پیگیری قضایی موضوع و تشکیل کمیته ویژه رسیدگی به تخلفات خبر داد. اما یک سوال اصلی باقی می ماند. چرا این مجوزها صادر شد و چه کسی مسئول این تصمیم است؟
احمد ابوحمزه از اعضای هیئت علمی دانشگاه فرهنگیان و فعال میراث فرهنگی در گفت و گو با به گزارش میهن تجارت این موضوع را بررسی کرده است:
شهرداری قبل از صدور مجوز از میراث فرهنگی استعلام می کند
احمد ابوحمزه به به گزارش میهن تجارت گفت:با توجه به تصویب فرآیند صدور پروانه مرمت و احیاء و تعیین کاربری بناهای تاریخی و با ارزش شورای شهر تهران در سال 1402 در تهران و شهرهای دیگر از جمله شهر ری و شمیرانات، شهرداری موظف است برای هر بنا قبل از صدور پروانه ساخت یا حفاری نسبت به استعلام میراث فرهنگی اقدام کند. این فرمان شامل تمام بناها اعم از با ارزش یا میراثی می شود. استعلام میراث فرهنگی همواره از سوی شهرداری انجام می شود اما در برخی موارد این مجوزها از سوی میراث صادر می شود یا در بررسی ها دقت لازم صورت نمی گیرد. بعد وقتی فعالان میراث فرهنگی اعتراض می کنند، میراث فرهنگی به ذهن می رسد».
وی تصریح کرد: این اقدام نگاهی است که هر شهروندی باید انجام دهد و در صورت مشاهده بنای مرتبط با فرهنگ، هنر، تاریخ و هویت یک شهر باید در حفظ آن بکوشند و از آسیب دیدن آن با فعالیت، اطلاع رسانی و معرفی جلوگیری کنند و چنین اقداماتی می تواند به حفظ میراث فرهنگی کمک کند.
میراث فرهنگی مانند میراث خانوادگی ماست
این فعال میراث فرهنگی گفت: اگر شی یا وسیله ای از پدربزرگ یا مادربزرگ فوت شده برای خانواده باقی بماند، مثلاً یک تسبیح ساده یا یک عینک قدیمی، آن را میراث نیاکان خود می نامیم و آن را حفظ می کنیم. به همین ترتیب میراث فرهنگی دارایی های باقی مانده از گذشته است و باید برای آینده حفظ شود.»
وی افزود: در محله های قدیمی تهران یا شهر تاریخی ری و یا در مورد بناهای میراثی ثبت شده و حتی بناهای ثبت نشده که دارای ارزش تاریخی هستند، باید در حفظ و ارزش گذاری آنها بیشتر تلاش کنیم و به عنوان ملتی با فرهنگ و میراث کهن باید حفظ آثار را در اولویت قرار دهیم و طبق قوانین بنای تاریخی، طبق قانون و بنای تاریخی، طبق قوانین بنا شده، اگر بنا به قانون بنا شده است، عمل کنیم. باید رعایت شود و بدون مجوز طبقات اضافی بسازد این نکته حتی در اطراف بناهای تاریخی نیز باید رعایت شود.
میراث فرهنگی در معرض خطر سودجویان قرار دارد
ابوحمزه گفت: مدیریت شهری باید تسهیلات بیشتری به همشهریان یا صاحبان خانههای تاریخی و میراثی بدهد که در تصویب فرآیند صدور مجوز احیا و احیا و تعیین کاربری بناهای تاریخی و با ارزش شهر تهران مصوب اسفند 1402، امتیازات زیادی به میراثها داده شده است و به عنوان مثال برای ساختن پارکها و یا خانههای باارزش نیاز است. اقدامات به حفظ آثار تاریخی بیشتر کمک خواهد کرد.”
وی افزود: با این حال سودجویان بدون توجه به میراث فرهنگی و قوانین مربوطه همیشه حضور دارند و تنها به دنبال منفعت خود هستند و سعی می کنند از قوانین و مقررات بیشتر برای منافع خود بهره برداری کنند.
مجوزها زمانی بررسی می شوند که موردی ارزش خبری پیدا کند
هیات علمی دانشگاه گفت: تمامی تصمیمات در زمینه صدور پروانه های ساخت در محدوده آثار تاریخی ثبت شده در اختیار میراث فرهنگی است. اما اگر موسسه ای بدون مجوز میراث بسازد، میراث فرهنگی می تواند از هر موسسه ای شکایت کند و از ساخت و ساز خودداری کند. بنابراین میراث فرهنگی باید قوانین و مقررات را جدیتر بگیرد و ساماندهی و نظارت خود را افزایش دهد تا آثار تاریخی آسیب نبیند.»
وی افزود: زمانی که فعالان میراث فرهنگی وارد عرصه می شوند و موضوع به تیتر یک خبر تبدیل می شود نباید به فکر دقت بیشتر در صدور مجوز باشیم. نگاه فعالان این است که میراث فرهنگی باید با امکانات بیشتر رصد دقیق شود.
تهران هم در معرض فرونشست است/ ساخت مترو به برج طغرل و چشمه علی آسیب زد
ابوحمزه گفت: اصفهان نمونه شهری است که آثار تاریخی آن در معرض خطر فرونشست زمین است و ممکن است در تهران نیز چنین مسائلی تکرار شود. نمونه بارز آن مسیر مترو نزدیک برج طغرل و چشمه چشمه علی بود که به بناهای تاریخی آسیب زد. در چنین مکان هایی بهتر است مترو را روی زمین بسازیم در حالی که امکان پذیر بود و از نظر فنی امکان پذیر بود. با چهار جاده موجود به شهر، میتوانیم مانند بسیاری از نقاط دیگر جهان از یک مسیر برای مترو استفاده کنیم.»
وی افزود: یکی از مشکلات اساسی عدم ارتباط فرهنگی در ابتدای کار ساخت و ساز است که رعایت پیوست فرهنگی در فعالیت های عمرانی که منفعت عمومی دارد، ضروری است؛ زیرا میراث فرهنگی با منافع عمومی و هویت شهری ارتباط مستقیم دارد و بدون رعایت این پیوست، ممکن است همان بلایی که بر سر آثار تاریخی اصفهان یا شهر ری آمده، برای تهران نیز بیفتد.
چشمه علی با حفر چاه و عملیات عمرانی خشک شده است
این پژوهشگر میراث فرهنگی گفت: چشمه علی در شهرستان ری خشک شده است؛ بخشی از این مشکل به دلیل کمبود آب و حفر چاه های اطراف است، اما دلیل اصلی آن، فعالیت های عمرانی و تخریب مادر چاه ها بوده است و نباید فراموش کرد که ایران سرزمینی خشک است و آب از قنات ها تامین می شود و از دیرباز در این موضوع حفاظتی ایران نیز از قنات ها صحبت می شود. در برابر خشکسالی».
وی افزود: در گذشته به سختی از قنات ها آب می گرفتیم و اکنون قدر آن را نمی دانیم، اکنون منابع آبی محدود شده و سطح آب زیرزمینی پایین آمده و در نتیجه آثار تاریخی در خطر است.
بناهای تاریخی می توانند ستون اقتصاد کشور باشند
ابوحمزه گفت:این بناها می تواند منبع درآمد قابل توجهی برای کشور باشد. به جای تمرکز بر کشاورزی، میتوانیم با توسعه گردشگری، اشتغال و درآمد بیشتری ایجاد کنیم. میراث فرهنگی می تواند نقش بزرگی در اقتصاد ایران داشته باشد. اگر کشور توریست پسند شود، پول واردات محصولات کشاورزی خواهیم داشت و تسهیلات بیشتری فراهم می شود و در بخش کشاورزی آب چندانی هدر نمی رود.»
وی در پایان تاکید کرد: با ادامه کاهش منابع آبی نه تنها کشاورزی آسیب می بیند بلکه بسیاری از آثار تاریخی و میراث فرهنگی ما نیز از بین می رود. این موضوع مانند زنجیره ای است که اگر به آن توجه نکنیم و چاره ای اندیشیده نشود، بخش عظیمی از ایران از بین می رود».
