بعدی- بیش از 20 روز از آتش سوزی در جنگل الیت می گذرد. مسئولان وسعت این حادثه را حدود 8 هکتار اعلام کرده اند اما منابع محلی از گستردگی بیشتر آتش سوزی خبر می دهند. آنها چند روزی است که با منابع محدود سعی در مهار آتش دارند و گاهی از تنهایی و کمبود منابع خود صحبت می کنند.
بر اساس گزارش فردا، «مهرداد جلو نرو» صدای یکی از اهالی است که برای اطفای حریق پا به دل جنگل الیت گذاشته است. آتش هر لحظه بیشتر شعله ور می شود و نگران است که این آتش همان گونه که درختان را ذره ذره می کشد مهرداد را هم بکشد.
در گوشه و کنار جنگل، مردم محلی از حداقل امکانات خود برای خاموش کردن آتش استفاده می کنند. مثلا بیل و کلنگ. در یکی از ویدئوها حتی یک زن میانسال به جنگل نخبگان رفته بود و گریه می کرد که جنگل بکر ما در حال نابودی است. او می گوید از همان دقایق اول که هنوز کسی نبود، همه اهالی برای مبارزه با این حادثه به جنگل رفتند. حتی از چالوس هم آمده بودند.
یکی دیگر از محلی ها می گوید: این دقیقاً یک نبرد تن به تن است که حریف آتش داغ است. یکی از فعالان محلی اخیراً ویدئویی از تنهایی خود منتشر کرده و خاطرنشان کرده است: یعنی کسی نیست که به ما کمک کند؟
واقعیت این است که در شش دهه اخیر بیش از نیمی از جنگلهای هیرکانی به دلایل مختلف از بین رفته است و آتشسوزیهای اخیر نقطه مکرر نقشه طولانی تلفات است. اما چرا این چرخه تکرار می شود؟
آتش به جان جنگل های هیرکانی در این خشکسالی
20 روز است که جنگل الیت بخشی از جنگل های هیرکانی در حال سوختن است. اما مدیر منابع طبیعی استان مازندران این موضوع را تکذیب می کند و می گوید دو آتش سوزی جداگانه به فاصله 10 تا 15 روز در جنگل الیت رخ داده است. از سوی دیگر، منابع محلی تاکید می کنند که از 19 آبان تا کنون آتش سوزی به طور مداوم ادامه دارد. شعله های آتش در برخی مواقع خاموش شده است، اما دود مداوم نشان می دهد که آتش هنوز در بخش هایی از جنگل زنده است. علاوه بر این معاون سازمان محیط زیست نیز تایید می کند که این آتش سوزی 20 روز است که می سوزد.
با این حال آنچه مسلم است آتش سوزی همچنان ادامه دارد و با وجود استفاده از هواپیمای Illusion، لکه های آتش تا لحظه نگارش این جنگل همچنان در جنگل باقی مانده است. بر اساس آخرین اطلاعات موجود، مهدی یونسی استاندار مازندران از اعزام حدود 400 تا 450 نیرو از استان های همجوار در حالی خبر داد که مردم منطقه از همان روزها و لحظات اولیه که متوجه شعله های آتش شدند در محل حضور داشتند.
یکی از اهالی محل در جمع خبرنگاران گفت: در روز سوم آتش سوزی به تیم های حاضر گفته شد که نیاز به بالگرد است اما در پاسخ گفتند که به دنبال نگرانی مردم هستید و مشکل را بزرگنمایی می کنید.
اما با گذشت روزها و غیرقابل کنترل شدن این آتش سوزی، ایران از سایر کشورها برای خاموش کردن آتش کمک خواست. کامران پولادی نماینده چالوس می گوید: ترکیه، روسیه و بلاروس برای کمک اعلام آمادگی کرده اند و اکنون هواپیمای ترکیه در محل آتش سوزی است.
چرا آتش سوزی جنگل نخبگان مهار نشده است؟
اولاً منطقه الیت از نظر توپوگرافی صخره ای و بسیار شیب دار است و همین موضوع عملیات اطفای حریق را دشوار و پیچیده می کند. همچنین شرایط جوی منطقه و وزش باد شدید سرعت گسترش آتش در ارتفاعات را افزایش می دهد. به خصوص زمانی که پوشش گیاهی انبوه و درختان بلند درگیر آتش باشد.
اما بارقه های امیدی وجود دارد که آیا این جنگل به زودی از شعله های آتش در امان خواهد ماند. همانطور که نماینده چالوس می گوید: به نظر می رسد با حضور چهار فروند هواپیمای آبپاش می توان این آتش سوزی را مهار کرد زیرا هوا مساعد است و دو تا سه عملیات انجام شده و همچنان منتظر پرواز بعدی هستیم زیرا هواپیماها مانند هلیکوپتر نمی توانند از دریا یا دریاچه آب ببرند و باید از مهرآباد آب پر کنند و برگردند.
اهمیت جنگل نخبگان چیست؟
در ابتدا لازم به ذکر است که جنگل های هیرکانی ایران در سال 2019 در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسیده است که این جنگل ها به دلیل تنوع گل و گیاه منحصر به فرد خود شناخته شده اند و بیش از 3200 گونه گیاهی در آنها وجود دارد. برخی از این جنگل ها بقایای جنگل های دوره سوم زمین شناسی و بقایای عصر یخبندان هستند. در میان این مجموعه، به گفته وحید مشایخ، رئیس اداره آبخیزداری و منابع طبیعی چالوس، جنگل الیت یکی از ارزشمندترین زیستگاه های جهان است. اما اکنون آتش سوزی در الیت چنان گسترده و جدی شده است که ایران مجبور به درخواست کمک فوری بین المللی شده است.
چرا جنگل نخبگان آتش گرفت؟
آتش سوزی در جنگل ها سابقه طولانی دارد، اما در سال های اخیر نقش عوامل انسانی شدت آن را چند برابر کرده است. وقتی بعد از این حوادث، سازمان دقیقی برای برخورد با مقصران وجود ندارد، این چرخه ادامه دارد. این سوال مطرح می شود که چرا جنگل نخبگان آتش گرفت؟
رئیس سازمان جنگل ها با اشاره به اینکه منشأ آتش سوزی می تواند انسانی باشد، اعلام کرد: بررسی ها برای رصد عوامل منتسب به مصرف زمین در آتش سوزی الیت آغاز شده است. برخی کارشناسان بارها به مسافران هشدار داده اند که در جنگل های هیرکانی آتش روشن نکنند. هشداری که نادیده گرفته می شود می تواند یکی از حلقه های این زنجیره تکراری باشد.
نکته بعدی بحث مربوط به قاچاقچیان چوب است که سالهاست خسارت شدیدی به جنگل های هیرکانی وارد کرده است. به گفته برخی کارشناسان محیط زیست، قاچاقچیان چوب با آتش زدن جنگل، محیط بانان را مشغول می کنند و راه را برای فرار آنها هموار می کنند تا در صورت تمایل در جاهای دیگر به تخلف خود ادامه دهند.
این اولین بار است؟
در دی ماه 1401 جنگل های هیرکانی در منطقه جمشیدآباد گالیکش دچار آتش سوزی شد. آتش نشانان ابتدا آتش را مهار کردند اما به دلیل وزش باد شدید و موقعیت خاص جغرافیایی منطقه، آتش دوباره شعله ور شد. این آتش سوزی حدود 35 هکتار که بیشتر سطحی و در محدوده برگ و بوته های خشک بود، بدون آسیب جدی به درختان جنگلی را در بر گرفت. با این حال، حدود یک هفته طول کشید تا داستان به پایان برسد. سرهنگ عیسی گلبینی عوامل انسانی را عامل اصلی بیشتر آتش سوزی ها در استان گلستان اعلام کرد.
در آذرماه 1401 مدیرکل منابع طبیعی گیلان از تخریب 40 هکتار جنگل در پنجمین روز آتش سوزی جنگل هیرکانی خبر داد. همزمان، مسعود مولانا، عضو شورای هماهنگی محیط زیست و منابع طبیعی ایران، اعلام کرد که سالانه حداقل 25 هزار هکتار از جنگل های هیرکان از بین می رود.
در ده روز پایانی دی ماه ۱۳۹۷ بخش قابل توجهی از جنگلها و عرصههای طبیعی شمال ایران طعمه حریق شد. این آتش سوزی ها از روز پنجشنبه ۲۴ دی ماه از منطقه دارابکلای ساری آغاز شد و طی روزهای بعد آتش سوزی های پراکنده در نقاط مختلف جنگل های شمال ادامه داشت. حتی جنگل های آقچه جمهوری آذربایجان در مرز آستارا هم در امان نبودند.
در بهمن ماه 1397، 130 هکتار از جنگل های هیرکانی در استان گیلان بر اثر آتش سوزی همزمان در هشت نقطه مختلف تخریب شد. به گزارش مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری گیلان، این آتش سوزی ها ابتدا در 41 هکتار از مناطق تالش، سیاهکل، رضوانشهر، ماسال، آستارا، رودبار، فومن و رشت رخ داد و طی 72 ساعت به 130 هکتار گسترش یافت. کامران پورمقدم رئیس شورای عالی جنگلداری در عین حال تاکید کرد: چالش های جنگل های هیرکانی تنها به آتش سوزی و قاچاق چوب محدود نمی شود و موضوع زباله هم اکنون به یکی از معضلات جدی تبدیل شده است.
نکته اینجاست که این خبر هر سال تکرار می شود. گاه دامنه آتش محدود و گاه گسترده است، اما در اغلب گزارش ها دو موضوع مشترک است: نقش عوامل انسانی در وقوع آتش سوزی و کمبود نیرو و تجهیزات برای مهار آن.
با وجود اینکه جنگل های هیرکان در فهرست میراث جهانی یونسکو قرار دارند، اما امکانات و آمادگی لازم برای حفاظت از آنها فراهم نشده است. نمونه بارز آن آتش سوزی سال 2018 بود. زمانی که به گفته منابع محلی جنگل بانان و مردم شهرستان های گیلان از جمله تلاش و سیاهکل با دست خالی مقابل آتش ایستادند و با وجود کندی عملیات به دلیل نبود تجهیزات امدادی، پس از نزدیک به سه روز توانستند آتش را مهار کنند.
این کمبودها در حالی وجود داشت که یونسکو تنها حدود 70 هزار هکتار از 20 میلیون و 400 هزار هکتار جنگل های هیرکانی را به دلیل نبود ایمنی کافی در فهرست میراث جهانی ثبت کرد و مابقی را بلاتکلیف گذاشت.
امروز هم همین وضعیت تکرار شده است. اگرچه برخی تجهیزات در دسترس قرار گرفته است، اما ویدئوهای منتشر شده همچنان مردم محلی را نشان می دهد که با بیل و ابزار ابتدایی با آتش مبارزه می کنند. سوال اصلی این است؛ وقتی فعالان محیط زیست به اهمیت جنگلهای هیرکان در شرایط خشکسالی بیسابقه کنونی ایران اشاره کردهاند، چرا ایران به جای داشتن تجهیزات کافی برای مهار آتش، باید از کشورهای دیگر برای اطفای این آتشها کمک بخواهد؟
