مدیریت کسری بودجه دولت به عنوان یکی از چالش های ساختاری اقتصاد ایران در اسناد حمایتی بودجه 1405 جایگاه ویژه ای پیدا کرده است. بر اساس این اسناد، کسری بودجه یک پدیده موقتی نیست، بلکه حاصل انباشت مجموعه ای از عوامل اقتصادی، نهادی و سیاسی است که در سال های گذشته تشدید شده و اکنون به یکی از گلوگاه های اصلی ثبات اقتصاد کلان تبدیل شده است. بنابراین رویکرد اتخاذ شده در این اسناد مبتنی بر شناسایی ریشه های اصلی کسری بودجه و ارائه راهکارهای کوتاه مدت و میان مدت برای مهار و جلوگیری از تعمیق آن است.
به گزارش دنیای اقتصاد، در عوامل اصلی کسری بودجه اولین عامل مهم کاهش ظرفیت تولید و صادرات نفت است. محدودیت های سرمایه گذاری، تحریم ها و فرسودگی زیرساخت های بالادستی باعث شده تا درآمدهای نفتی دولت نسبت به ظرفیت های بالقوه کشور چه به لحاظ ارزی و چه ریالی کاهش یابد.
عامل مهم دیگر افزایش بار کمک های دولت به صندوق های بازنشستگی نتراز است. ناهماهنگی این صندوق ها که ناشی از ضعف های ساختاری، مدیریتی و جمعیتی است، باعث شده هر ساله سهم بیشتری از منابع عمومی برای جبران کسری آنها و کاهش انعطاف بودجه هزینه شود.
قیمت پایین فرآورده های نفتی در داخل کشور در کنار مصرف بالای انرژی باعث افزایش واردات فرآورده ها و تحمیل بار مالی و ارزی قابل توجهی بر دوش دولت شده است. همچنین سیاست ارزی ترجیحی در حوزه کالاهای اساسی و دارو به دلیل ضعف مکانیزم تخصیص و نظارت، تاثیر مطلوب یارانه ها را بر مصرف کننده نهایی نداشته و در عین حال با کاهش درآمدهای ریالی دولت از محل صادرات نفت، به عاملی برای تشدید کسری بودجه و فشارهای تورمی تبدیل شده است.
علاوه بر این موارد، یارانه سنگین نان و گندم نیز سهم بسزایی در کسری بودجه دارد. به گونه ای که هزینه های خرید تضمینی گندم در سال های اخیر بدون بهبود بهره وری زنجیره گندم، آرد و نان به ارقام بسیار بالایی رسیده است. سال گذشته 211 هزار میلیارد تومان و در 6 ماهه امسال 155 هزار میلیارد تومان برای خرید تضمینی گندم هزینه شده است.
در اسناد پشتیبان بودجه یک سری راهکارهای کوتاه مدت برای مدیریت کسری بودجه پیشنهاد شده است. یکی از مهم ترین راهکارها بازنگری در قیمت گذاری فرآورده های نفتی است. یکی دیگر از راهکارهای کوتاه مدت، بازنگری در سیاست ارز ترجیحی است. اصلاح تدریجی این سیاست و بازنگری در نرخ ترجیحی ارز می تواند منابع بیشتری را در اختیار دولت قرار دهد و ضمن کاهش رانت توزیع، فشار کسری بودجه را کاهش دهد. در همین چارچوب اصلاح یارانه نان و گندم نیز به عنوان یک ضرورت کوتاه مدت مطرح شده است.
در کنار این اقدامات کوتاه مدت، در اسناد حمایتی بودجه بر مجموعه ای از راهکارهای میان مدت برای جلوگیری از تعمیق کسری بودجه تاکید شده است. در راس این راهکارها افزایش ظرفیت تولید و صادرات نفت است.
اصلاح ساختاری صندوق های بازنشستگی یکی دیگر از محورهای میان مدت مدیریت کسری بودجه است. در مجموع، رویکرد بودجه 1405 نسبت به کسری بودجه مبتنی بر ترکیبی از اصلاحات فوری و اقدامات ساختاری بلندمدت است. رویکردی که در صورت اجرای تدریجی، هماهنگ و با اجماع اجتماعی میتواند راه را برای کاهش پایدار کسری بودجه و تقویت ثبات کلان اقتصادی هموار کند.
