گزارشهای اخیر از نیروهای مسلح اوکراین نشان میدهد که این پهپادهای یکبار مصرف اکنون برای مأموریتهای هوا به هوا آماده میشوند. تغییری که اگرچه هنوز محدود به نظر می رسد، اما پیامدهای عملیاتی مهمی دارد.
شاهد مسلح؛ فراتر از ماموریت انتحاری
بر اساس گزارش های میدانی، نسخه های جدید شهید 136 مجهز به سامانه های پدافند هوایی موشک دوش «ایگلا» است. این بدان معناست که پهپادی که قبلا فقط برای درگیری مستقیم با اهداف زمینی طراحی شده بود، اکنون می تواند تهدیدی بالقوه برای هلیکوپترها و هواپیماهای در ارتفاع پایین در نظر گرفته شود.
این پرنده ها مجهز به دوربین و مودم رادیویی هستند و موشک ها با کنترل از راه دور توسط اپراتور شلیک می شوند. اپراتوری که ظاهراً پهپاد را از خاک روسیه کنترل می کند. هنوز مشخص نیست که این پیکربندی در مرحله آزمایشی است یا به صورت عملیاتی وارد میدان نبرد شده است.
اگرچه به نظر می رسد تسلیح پهپادهای یکبار مصرف با موشک های مادون قرمز کوتاه برد یک پیشرفت جدید باشد، سابقه مشابهی نیز وجود دارد. پیش از این، نیروی دریایی اوکراین نیز موشک های زمین به هوای آمریکایی AIM-9 را بر روی هواپیماهای بدون سرنشین برای هدف قرار دادن هواپیماهای روسی بر فراز دریای سیاه نصب کرده بود. اما انتقال چنین قابلیتی به پهپاد ارزان قیمت، کوچک و انتحاری مانند شهید، سطح تهدید را به سطح دیگری می برد.
مسیر توسعه شاهد در روسیه
این تغییر اولین دستکاری جدی روسیه در طرح شهید 136 نیست. پیش از این نسخه هایی با قابلیت مین گذاری در عمق خطوط دشمن، سیستم های هدایت جدید، لینک های ارتباطی بهبود یافته و حتی تجهیزات جنگ الکترونیک معرفی شده بودند. به نظر می رسد روسیه این پهپاد ارزان قیمت را به سکوی انعطاف پذیری تبدیل کرده است که می تواند متناسب با نیازهای میدان نبرد تغییر شکل دهد.
با وجود جذابیت نظامی، انتظار نمی رود که نسخه های هوا به هوا در مقیاس بسیار بزرگ تولید شوند. برآوردها نشان می دهد که هزینه چنین مدل هایی حداقل سه برابر مدل پایه است. با این حال، دسترسی روسیه به انبارهای بزرگ پرتابگرهای باقی مانده از دوران شوروی، این ارتقا را تا حدودی از نظر اقتصادی توجیه می کند. به خصوص اگر نتیجه آن کاهش آزادی عمل هلیکوپترها و هواپیماهای اوکراینی باشد.
تولید انبوه و تغییر چهره میدان جنگ
در ماه اکتبر، منابع نظامی اوکراین گزارش دادند که شهید 136 توانایی جدیدی را برای هدف قرار دادن اهداف متحرک نزدیک خط مقدم نشان داده است. این ویژگی نقش آن را در پشتیبانی نزدیک هوایی از نیروهای زمینی روسیه افزایش داده است.
گسترش تولید این پهپادها خلاء ناشی از عدم برتری کامل هوایی روسیه را تا حد زیادی جبران کرده و امکان حمله به اهداف کم ارزش اما متعدد را فراهم کرده است.
کارخانه هایی که به صورت شبانه روزی کار می کنند
بر اساس گزارش منابع انگلیسی، در اواسط سال 2025، تولید 136 فروند رشد انفجاری داشته است. ظرفیت تولید ماهانه که قبلاً حدود 300 پهپاد بود، اکنون به بیش از 100 پهپاد در روز رسیده است و این صنعت در مسیر دستیابی به تولید روزانه 500 پهپاد قرار دارد.
در چنین مقیاسی، حتی نسخههای گرانتر و تخصصیتر میتوانند نقش تعیینکنندهای در فرسایش نیروی هوایی طرف مقابل داشته باشند. نقشی که ممکن است در آینده تعریف جنگ هوایی در ارتفاع پایین را تغییر دهد.
