مریم بهشتیان، رئیس اداره سرطان وزارت بهداشت با بیان اینکه مانند بسیاری از کشورها با افزایش موارد جدید سرطان مواجه هستیم، اظهار داشت: بخشی از این افزایش را می توان به مولفه های «افزایش امید به زندگی»، «پیری جمعیت» و «بهبود سیستم ثبت سرطان و تشخیص زودهنگام» مربوط کرد. همچنین بخشی دیگر به تغییرات سبک زندگی، تغییراتی مانند کم تحرکی، چاقی، تغذیه ناسالم، مصرف فست فود و نوشیدنی های شیرین، استرس مزمن و آلودگی هوا مربوط می شود.
به گزارش ایسنا، وی درباره شایع ترین سرطان ها در بین ایرانیان توضیح داد: روند پنج تا شش ساله آمار ثبت سرطان در کشور نشان از افزایش ابتلا به برخی سرطان ها دارد. سرطانهای «سینه»، «پروستات»، «کولون و مقعد»، «پوست» (انواع غیر ملانومی) و «معده» شایعترین سرطانهای کشور در این سالها بودهاند.
روند افزایشی سرطان روده بزرگ و رکتوم
رئیس اداره سرطان وزارت بهداشت درباره علل شایع ترین سرطان ها در بین ایرانیان گفت: به عنوان مثال سرطان روده بزرگ و رکتوم که در هر دو جنس رو به افزایش بوده است، می تواند به تغییر سبک زندگی، کم تحرکی و الگوی غذایی مربوط باشد. الگوی سرطان ها با مدرن شدن سبک زندگی می تواند به سمت افزایش سرطان هایی که بیشتر مربوط به چاقی، سیگار، کم تحرکی و رژیم غذایی ناسالم است، تغییر کند.
این پزشک درباره میزان بروز سرطان در استان های مختلف توضیح داد: تفاوت بروز سرطان بین استان ها می تواند ترکیبی از سن، جمعیت، عوامل محیطی، سبک زندگی، دسترسی به خدمات و کیفیت ثبت اطلاعات باشد. طبیعتاً استانهایی که جمعیت مسنتری دارند و دسترسی تشخیصی بهتری دارند، بروز سرطان بالاتری را گزارش میکنند که لزوماً به معنای خطر بیشتر نیست، اما میتواند نشانهای از تشخیص بهتر باشد.
بهشتیان ادامه داد: در سامانه ثبت سرطان کشور، بروز جغرافیایی سرطان ها به تفکیک استان محاسبه شده و در اختیار سیاست گذاران و برنامه ریزان استانی قرار می گیرد تا برای پیشگیری و کنترل سرطان تصمیمات مبتنی بر شواهد اتخاذ کنند.
وی با بیان اینکه عوامل خطر باید در کانون توجه قرار گیرد، گفت: اگرچه آمار سرطان بسیار مهم و راهنمای اصلی سیاستگذاران و برنامه ریزان به ویژه در سیستم سرطان است، اما آنچه برای عموم مردم اهمیت حیاتی دارد و باید از آن آگاه شوند توجه به عوامل خطر و پرهیز از عوامل خطر است. شناخت علائم هشدار دهنده سرطان مانند توده های غیر طبیعی، خونریزی غیرعادی، کاهش وزن غیرقابل توضیح، تغییر مداوم در حرکات روده، زخم های التیام نیافته و سرفه های طولانی مدت یا گرفتگی صدا باید در کانون توجه قرار گیرد.
تاثیر عوامل محیطی بر سرطان ها
رئیس اداره سرطان وزارت بهداشت درباره تاثیر شرایط جوی بر بروز سرطان ها توضیح داد: نتایج مطالعات نشان می دهد آلودگی هوا، کیفیت منابع آب و برخی مواجهه های شغلی می تواند در بروز برخی سرطان ها نقش داشته باشد، اما باید توجه داشت که سرطان یک بیماری چند عاملی است و نمی توان این بیماری را به یک عامل محیطی نسبت داد. بنابراین، سیاست ها و برنامه ها باید بر کاهش عوامل خطر مرتبط با سرطان و کاهش مواجهه با این عوامل متمرکز شوند.
بهشتیان درباره تاثیر عوامل ژنتیکی و وراثت در بروز سرطان ها گفت: بر اساس شواهد علمی تنها حدود پنج تا 10 درصد سرطان ها منشاء ارثی دارند. اما تقریباً همه سرطان ها به دلیل تغییرات ژنتیکی رخ می دهند. در واقع سرطان ها برهمکنش بین عوامل ژنتیکی، محیطی و رفتاری هستند. سیگار، رژیم غذایی ناسالم، مصرف کم میوه و سبزیجات، مصرف فست فود، چاقی، کم تحرکی، مصرف الکل، آلودگی هوا، تماس با برخی مواد شیمیایی و برخی عفونت ها از عوامل محیطی و رفتاری هستند.
غربالگری 3 سرطان شایع در ایران
وی با بیان اینکه طرح غربالگری 3 سرطان در ایران در حال اجراست، تصریح کرد: در حال حاضر دانشگاه های علوم پزشکی طرح پیشگیری، غربالگری و تشخیص زودهنگام 3 سرطان سینه، دهانه رحم و کولون را اجرا می کنند. مشارکت مردم در این برنامه ها حیاتی است. زیرا تشخیص سرطان در مراحل اولیه می تواند شانس درمان را حتی بالای 90 درصد افزایش دهد.
رئیس اداره سرطان وزارت بهداشت درباره گروه های هدف غربالگری سرطان گفت: زنان (30 تا 69 سال) و (30 تا 59 سال) به ترتیب جزو گروه های هدف غربالگری سرطان سینه و دهانه رحم محسوب می شوند. همچنین زنان و مردان 50 تا 69 ساله گروه هدف غربالگری سرطان روده بزرگ هستند. اگرچه ما گروه های هدف را برای غربالگری 3 سرطان سینه، دهانه رحم و روده بزرگ در نظر گرفته ایم، اما همه افراد با سابقه خانوادگی و کسانی که علائم هشدار دهنده دارند باید غربالگری و تشخیص زودهنگام را جدی بگیرند.
وی در خصوص لزوم تغییر باورهای غلط در مورد سرطان گفت: موفقیت در طرح غربالگری سرطان نیازمند آگاهی و مشارکت بیشتر مردم در این برنامه ها و اصلاح باورهای نادرست در مورد این بیماری است. بسیاری از سرطانها را میتوان با جراحی و درمانهای سادهتر و ارزانتر در صورت تشخیص در مراحل اولیه کنترل کرد. بار بالای هزینه های درمان بیش از هر چیز از تاخیر در تشخیص نشات می گیرد. بر اساس تجربیات جهانی، «سرمایه گذاری در پیشگیری»، «اصلاح سبک زندگی» و «غربالگری منظم» نه تنها جان انسان ها را نجات می دهد، بلکه منجر به پیشگیری از هزینه های سنگین و گاه غیر ضروری درمان های پیشرفته می شود.
رئیس اداره سرطان وزارت بهداشت گفت: سیاست معاونت بهداشتی وزارت بهداشت، حرکت به سمت افزایش آگاهی عمومی در مورد عوامل خطر سرطان و علائم اولیه بیماری، توانمندسازی مردم برای مراقبت از خود در برابر سرطان، افزایش غربالگری و تشخیص زودهنگام و کنترل سرطان با ادغام خدمات و مراقبتهای سرطان از طریق پزشک خانواده و سیستم ارجاع به منظور کاهش سردرگمی و کاهش هزینههای نامطلوب خانوادهها و بیمارانشان است.
چالش غربالگری سرطان در ایران
بهشتیان درباره چالش های دسترسی به خدمات غربالگری و تشخیص زودهنگام سرطان در شهرها و روستاها گفت: خدمات پیشگیری و غربالگری سرطان های دهانه رحم، پستان و روده بزرگ در قالب خدمات رایگان همراه با آموزش خودمراقبتی در مراکز خدمات سلامت جامعه، مراکز بهداشتی و درمانی و مراکز بهداشتی درمانی روستاها و شهرهای کشور ارائه می شود. مراکز خدمات اجتماعی سلامت، مراکز بهداشتی و درمانی و خانه های بهداشت نزدیک به محل سکونت مردم هستند، ما سعی کرده ایم با ارائه خدمات در این مراکز دسترسی عادلانه را فراهم کنیم. در حال حاضر تمرکز بر بهبود فرآیندها، بهبود کیفیت خدمات، پیگیری افراد مشکوک و مثبت اندیش برای دریافت خدمات مورد نیاز، افزایش آگاهی مردم و مشارکت آنها در برنامه های غربالگری و تشخیص زودهنگام است.
وی همچنین درباره استفاده از ظرفیت هوش مصنوعی برای تشخیص سرطان به ایسنا توضیح داد: هوش مصنوعی این قابلیت را دارد که در زمینه های مختلف از جمله ارزیابی ریسک، تشخیص زودهنگام سرطان ها، تفسیر تصویربرداری، تجزیه و تحلیل داده های ثبت سرطان و … مورد استفاده قرار گیرد. در حال حاضر هوش مصنوعی را ابزاری کمکی میدانیم که میتواند دقت و سرعت تصمیمگیری را افزایش دهد، اما نمیتواند جایگزین نیروی انسانی شود.
وی همچنین درباره بزرگترین چالشهای کنترل سرطان در ایران توضیح داد: یکی از مهمترین چالشها در حوزه پیشگیری از سرطان این است که بخش قابل توجهی از عوامل خطر سرطانها خارج از حوزه سلامت شکل میگیرند. کنترل مصرف دخانیات، بهبود تغذیه، افزایش فعالیت بدنی، کاهش آلودگی هوا و بسیاری از مواد دیگر بدون همکاری موثر و پایدار بین بخشی امکان پذیر نیست. پیشگیری از سرطان نه تنها یک مسئولیت بهداشتی است، بلکه نیازمند هم افزایی تمامی بخش ها در سطح ملی و استانی است.
وی ادامه داد: چالش دیگر میزان سواد بهداشت عمومی در مورد سرطان ها است. همچنین سرطان در بخش هایی از جامعه به عنوان بیماری غیرقابل پیشگیری مترادف با درمان های سخت و دیررس و غیرقابل درمان شناخته می شود. این در حالی است که امروزه 30 تا 50 درصد سرطان ها در صورت تشخیص زودهنگام قابل پیشگیری یا کنترل هستند. افزایش آگاهی مردم باید فراتر از اطلاعات ساده باشد و به توانمندسازی آنها برای انتخاب سبک زندگی و رفتارهای سالم منجر شود. مشارکت کم مردم در برنامه های غربالگری سرطان چالش دیگری است.
رئیس اداره سرطان وزارت بهداشت با بیان اینکه خدمات غربالگری به صورت رایگان و به صورت گسترده در سراسر کشور ارائه می شود، تصریح کرد: استفاده موثر از این ظرفیت مستلزم اصلاح باورهای غلط و استفاده از روش های خلاقانه متناسب با نیاز جامعه برای تشویق مردم به مشارکت فعال است. بدون مشارکت آگاهانه مردم، هیچ برنامه غربالگری نمی تواند به موفقیت کامل برسد. به طور کلی موفقیت در کنترل سرطان مستلزم حرکت همزمان سیاستگذاران و برنامه ریزان نظام سلامت و مردم در مسیر پیشگیری است. مسیری که نتیجه آن اقدامات نوآورانه، افزایش مشارکت اجتماعی و همکاری بین بخشی است.
وی گفت: آموزش های خودمراقبتی، کمپین های اطلاع رسانی به ویژه در مناسبت هایی مانند هفته ملی سرطان، استفاده از ظرفیت شبکه های بهداشت و درمان سراسر کشور از جمله مراکز خدمات جامع سلامت، پایگاه های سلامت و خانه های بهداشت، مشارکت رسانه ها و جامعه به ویژه از طریق سفیران سلامت و تقویت همکاری ها از محورهای اصلی اقدامات وزارت بهداشت برای ارتقای آگاهی عمومی در خصوص سرطان است.
سرطان ها را در مراحل اولیه شناسایی کنید
بهشتیان با بیان اینکه حدود نیمی از سرطان ها قابل پیشگیری هستند، گفت: بسیاری از سرطان ها را می توان در مراحل اولیه تشخیص داد و با چند اقدام ساده مانند مراجعه به موقع و استفاده از خدمات غربالگری می توان خود و خانواده مان را در برابر سرطان مصون داشت. پیشگیری از سرطان با انتخاب های ساده روزمره ما شروع می شود.
رئیس اداره سرطان وزارت بهداشت با بیان اینکه باید اقداماتی را برای پیشگیری از سرطان در نظر بگیریم، تصریح کرد: باید سیگار و قلیان را کنار بگذاریم چرا که سیگار یکی از عوامل قابل پیشگیری سرطان است. فعالیت بدنی منظم داشته باشید، حداقل 30 دقیقه فعالیت بدنی در روز خطر ابتلا به برخی سرطان ها را کاهش می دهد. تغذیه سالم را انتخاب کنید؛ میوه و سبزیجات بیشتری بخورید و نمک و غذاهای فرآوری شده را کاهش دهید. وزن متعادل را حفظ کنید، اضافه وزن خطر ابتلا به سرطان را افزایش می دهد.
بهشتیان تصریح کرد: مصرف حتی اندک الکل خطر ابتلا به سرطان را افزایش می دهد. از پوست خود در برابر نور خورشید محافظت کنید؛ قرار گرفتن طولانی مدت در معرض نور خورشید می تواند خطر ابتلا به سرطان پوست را افزایش دهد.
وی با بیان اینکه باید به علائم جسمی خود توجه کنیم، افزود: در برنامه های غربالگری شرکت کرده و از خود در برابر عفونت محافظت کنیم.
رئیس اداره سرطان وزارت بهداشت درباره لزوم توجه به افزایش سواد سلامت و اصلاح سبک زندگی توضیح داد: باید دانش خود را نسبت به این بیماری افزایش دهیم و آگاهانه زندگی کنیم. سبک زندگی سالم موثرترین راه برای پیشگیری از سرطان است.
