دکتر بهمن صبور یکی از اعضای هیأت مدیره سازمان نظام پزشکی و انجمن های داروسازان کشور گفت: پس از اینکه افغانستان نزدیک به دو دهه پیش درگیر اشغال توسط آمریکا شد، در 21 سال گذشته در یک طرح فوق سری توسط آمریکا، نوع اصلی خشخاش دستکاری ژنتیکی شد.
به گزارش رویداد۲۴، کاشت گیاه شقایق الیفرا پس از چالش عرضه تریاک با عیار دارویی و همزمان با کاهش چشمگیر کشف مواد مخدر از قاچاقچیان، بار دیگر مورد توجه قرار گرفت. موضوعی که شاید در نگاه اول عجیب به نظر برسد اما در واقع به امنیت دارویی کشور ارتباط مستقیم دارد.
تریاک و مشتقات آن، برخلاف تصوری که از یک «مخدر» در اذهان عموم مردم وجود دارد، نقشی کلیدی در حوزه پزشکی و دارویی دارد و ماده اولیه آن تولید طیفی از داروهای ضد درد، داروهای مرتبط با بیهوشی و برخی داروهای مورد استفاده در درمان بیماران وابسته به مواد مخدر است. به همین دلیل هرگونه اختلال در تامین این ماده اولیه می تواند مستقیماً چرخه تولید دارو، اتاق های عمل، مراکز درمانی و حتی برخی از مناطق حساس مانند درمان دردهای مزمن و بیماران تحت شیمی درمانی را تحت تاثیر قرار دهد.
کاشت شقایق در داخل کشور راه دوم است اما چندین سال طول می کشد
تا سال های اخیر بخشی از نیاز کارخانجات دارویی کشور از محل کشف تامین می شد اما اکنون با کاهش شدید کشفیات عملا این مسیر دیگر قابل اعتماد نیست. از سوی دیگر، واردات تریاک درجه دارویی نیز با محدودیت های جدی مواجه است: هم به دلیل گرانی و هم به دلیل نظارت دقیق سازمان های بین المللی و مکانیسم های پیچیده ای که در این زمینه وجود دارد.
در این شرایط بحث «کشت خانگی» به عنوان یک گزینه میان مدت و بلندمدت مطرح شده است; گزینه ای که ساده نیست و نیازمند زمان، زیرساخت، برنامه ریزی، نظارت و تصمیم گیری شفاف از سوی دولت است. در واقع اکنون یک دوگانگی جدی شکل گرفته است: از یک سو نیاز مبرم کشور به تامین مواد اولیه در کوتاه مدت است و از سوی دیگر اگر مسیر داخلی سازی انتخاب شود، باید چند سال صبر کرد تا به محصول قابل استفاده برسیم.
در همین زمینه «رویداد 24» برای بررسی ابعاد این موضوع با دکتر بهمن صبور از اعضای هیأت مدیره سازمان نظام پزشکی و انجمن های صنفی داروسازان کشور گفت وگو کرده است.
نقشه فوق سری آمریکایی ها در افغانستان چه بود؟
به گفته صبور، موضوع عرضه تریاک و مشتقات آن نه تنها یک موضوع اقتصادی یا انتظامی نیست، بلکه ارتباط مستقیمی با تولید مواد مخدر ضروری در کشور دارد. وی درباره نقش کارخانجات داخلی و مصرف این داروها می گوید: به طور کلی وظیفه کارخانه داروف مصرف اصلی داروهای فوق است و سایر مشتقات بدست آمده از تریاک در تسکین دردهای مزمن و حاد، جراحی و بیهوشی کاربرد فراوانی دارد و کاربرد دیگر آن برای کمک به درمان بیماران معتاد به مواد مخدر سنتی و صنعتی است که تحت دردهای شدید عمومی ترک استفاده می شود. شیمی درمانی
تریاک که ماده اولیه کارخانجات است در ایران از اکتشافات تامین می شد. اکنون این اکتشافات بسیار کاهش یافته است.”
صبور در ادامه ادعای بحث برانگیز در مورد تغییر ماهیت خشخاش افغانستان دارد و معتقد است که این تغییرات حتی می تواند بر کیفیت مواد خام تأثیر بگذارد. وی می گوید: پس از اینکه افغانستان نزدیک به دو دهه پیش توسط ایالات متحده اشغال شد، در طی 21 سال گذشته، نوع اصلی خشخاش در یک طرح فوق سری توسط ایالات متحده دستکاری ژنتیکی شد.
ماه گذشته، واشنگتن پست این موضوع را افشا کرد. این نوع خشخاش بیش از 12 درصد مورفین داشت اما اکنون به زیر 1 درصد رسیده است. در عین حال اخیراً کشت خشخاش در افغانستان کاهش یافته است.
از دیدگاه این داروساز، اکنون تامین مواد اولیه به موضوعی چندوجهی تبدیل شده است. از یک طرف واردات است و از طرف دیگر کشت داخلی که نیاز به زمان دارد. صبور در این باره توضیح می دهد:
وی با بیان اینکه واردات تریاک درجه پزشکی یکی از راه های عرضه است، اما گران قیمت محسوب می شود و سازوکار خاص خود را دارد، کاشت شقایق در داخل کشور راه دوم است اما باید چندین سال برای کاشت و توسعه آن وقت صرف شود، گفت: اکنون بحث واردات و سپس کشت در دراز مدت است.
وی همچنین تاکید می کند که مسیر ایران در تامین مواد مخدر مشابه بسیاری از کشورها نیست و سازوکارهای بین المللی در این زمینه نقش تعیین کننده ای دارند. به گفته وی، «نیاز داخلی زیادی به تریاک برای فعالیت کارخانه ها وجود دارد.
با توجه به شرایط فعلی اولویت کشور تامین این دارو برای اتاق عمل و درمان است. هر کشوری مدل خاص خود را دارد. کاری که ما برای تهیه داروهای فوق انجام می دهیم در دنیا رایج نیست. سازمانهای بینالمللی برای این موضوع وجود دارند و مواد اولیه و دانههای خوب در دست آنهاست.»
آیا واردات در اولویت است یا کشت خشخاش؟
آنچه از این اظهارات برمی آید این است که موضوع «تریاک دارویی» در ایران دیگر صرفاً یک موضوع حاشیه ای یا امنیتی نیست، بلکه به چالشی جدی در حوزه عرضه مواد مخدر تبدیل شده است. کاهش شدید اکتشافات عملاً روش سنتی تامین مواد اولیه را کمتوان کرده است و از سوی دیگر واردات نیز با هزینههای بالا و محدودیتهای بینالمللی مواجه است.
در چنین شرایطی می توان کشت شقایق الیفرا یا خشخاش دارویی در فضای سرپوشیده را به عنوان یک استراتژی بلند مدت پیشنهاد کرد، اما واقعیت این است که این گزینه راه حل فوری نیست و چندین سال طول می کشد. بنابراین دولت در کوتاه مدت مجبور است مسیر واردات را فعال نگه دارد و در عین حال اگر قصد خروج از بحران های مشابه در سال های آتی را دارد، باید برنامه کشت داخلی را با سازوکار مشخص، نظارت دقیق و تصمیم گیری شفاف آغاز کند. زیرا تامین داروهای مربوط به اتاق عمل، بیهوشی و کنترل درد موضوعی نیست که بتوان آن را به “انتظار” گذاشت.
