الجزیره نوشت: شب سردی در اتریش بود که رئیس جمهور روسیه سخنرانی معروف خود را درباره جنگش علیه اوکراین انجام داد. روز سه شنبه 21 فوریه 2022 در وین بودم و مذاکرات هسته ای ایران و گروه 1+5 از یک سو و ایالات متحده از سوی دیگر را پوشش می دادم. همه نشانه ها حاکی از قریب الوقوع بودن توافق بر سر پرونده هسته ای بود. هماهنگ کنندگان اتحادیه اروپا و اعضای تیم مذاکره کننده ایران نیز این موضوع را به من تایید کردند.
به گزارش سرویس بین الملل «میهن تجارت»، این مقاله ادامه می دهد: اما جنگ در اوکراین آغاز شد و توافق هسته ای قبل از تولد آن مرد.
مشاوران هیئت ایرانی ارزیابی کردند که دنیایی که پس از جنگ اوکراین شکل می گیرد، اساسا متفاوت خواهد بود و این ارزیابی را به تهران رساندند. تصویری تیره و تار ترسیم شد که برخی را به یاد خط معروف بازی تاج و تخت میاندازد: «زمستان در راه است». بعدها مشخص شد که زمستان آمد و رفت، بدون اینکه پیشبینیها به حقیقت پیوست. انتظار بحران انرژی در اروپا محقق نشد و قاره سبز سرمای فلج کننده را تجربه نکرد.
این خوش بینی تهران را از توافقی که می توانست حتی تا حدی تحریم ها را در دوران ریاست جمهوری بایدن کاهش دهد، محروم کرد.
ایران بیش از نیاز واقعی شرایط در ارزیابی و شاید به مدل های ذهنی خود متکی بود. این بحران محاسباتی اولین مورد نبود. در آستانه جنگ با اسرائیل نیز تکرار شد.
بر اساس مجموعه ای از اطلاعات دیپلماتیک، آنها در تهران برآورد کرده بودند که اسرائیل صبح روز جمعه 23 خرداد 2025 حمله نخواهد کرد، اما پس از پایان دور ششم مذاکرات در مسقط اقدام خواهد کرد. آنها فکر می کردند که هدف پایتخت نیست بلکه تاسیسات هسته ای است. اما تهران با عملیات هوایی و پهپادها از درون بیدار شد. عملیاتی که منجر به ترور برخی از فرماندهان ارشد شد. این درگیری بیش از یک هفته ادامه داشت تا اینکه رئیس جمهور آمریکا وارد عمل شد و هواپیماهای کشورش را برای بمباران سایت های هسته ای فرستاد.
نکته این بود که ایران قبلاً اورانیوم 60 درصد غنی شده را از رآکتورهای خود حذف نکرده بود – حداقل به گفته مقامات این کشور. همچنین مداخله ترامپ را پیش بینی نمی کرد، اما این اتفاق افتاد.
پس از بمباران نمادین پایگاه العدید در قطر، جنگ با آتش بس پایان یافت. تهران برآورد کرد که می تواند در مذاکرات به مواضع قبل از جنگ بازگردد. اما تفاوت اینجاست: جنگ رخ داده، غنی سازی عملا متوقف شده، راکتورهای اصلی تعطیل شده اند و مهمتر از همه، اهرم های فشار ایران خنثی شده است.
این منطقه دیگر مانند قبل از جنگ غزه نیست، اما ایران طوری رفتار می کند که انگار دنیا تغییر نکرده است.
امروز، تفسیر تهران از افزایش حضور نظامی آمریکا – از جمله استقرار ناو هواپیمابر دوم توسط ترامپ – این است که آمریکا برای مذاکره آمده است، نه جنگ. در تهران باور غالب این است که یک توافق جامع می تواند اوضاع را کنترل کند. با این حال، مشکل اطمینان تصمیم گیرندگان ایرانی است که آمریکا خواهان توافق است، در حالی که ترامپ هر روز بر حل قاطعانه تهدید موشکی بالستیک ایران و نفوذ منطقهای آن اصرار دارد.
یک دیپلمات منطقهای میگوید که منطقه تنها چند هفته تا سقوط به سمت جنگ فاصله داشت و تنها مداخلات شدید منطقهای مانع از آن شد. نگرانی او درک نادرست ایران از ماهیت دولت کنونی آمریکاست. به گفته وی، این دولت مانند دولت های سنتی آمریکا عمل نمی کند. ترامپ به دنبال پیروزی های سریع و ملموس است و صبر بخشی از غریزه استراتژیک او نیست. بنابراین، هرگونه فرض در ایران مبنی بر طولانی شدن مذاکرات تا میهن تجارتات میان دوره ای آمریکا، یک اشتباه محاسباتی است.
برخی در داخل ایران نیز به این شکاف اذعان دارند. یک مقام سابق می گوید که ساختار حاکم هنوز در پارادایم 2015 باقی مانده است. در حالی که آن توافق محصول توازن های سیاسی استثنایی بود، نه یک روند عادی. اکنون با اصرار واشنگتن بر گنجاندن برنامه موشکی در هر توافق جدید، مسیر دستیابی به توافق جامع دیگر مشخص و تضمین شده نیست.
علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، حتی با وجود سفر بنیامین نتانیاهو به واشنگتن و دیدار با ترامپ، در سفر به مسقط و دوحه از چارچوب هسته ای فراتر نرفت. در تهران معتقدند ترامپ برای یک جنگ طولانی آماده نیست، زیرا منطقه مقاومت شلیک روزانه موشک را ندارد. اما این سوال همچنان باقی است: آیا ایران آماده ایجاد هرج و مرج گسترده در منطقه است؟ یا قبل از اینکه ابزار از دستش خارج شود عقب نشینی خواهد کرد؟
ناوهای آمریکایی در خلیج فارس و دریای عمان حضور دارند و ایران در حال تقویت زرادخانه موشکی خود است. در عین حال جبهه داخلی ایران نیز بازیگر تعیین کننده ای است.
در خیابان های ایران، بعد از نرخ ارز، بحث جنگ بیشترین بحث را دارد. جامعه از هم پاشیده است: برخی ایدئولوژیک و وفادار هستند، برخی ثبات می خواهند، برخی منتظر فرصتی برای رفتن هستند.
در مواجهه با این چندپارگی، مسئله اصلی همچنان باقی است: اگر توافقی حاصل نشود و آمریکا به سراغ گزینه نظامی برود، آیا ایران حاضر به مصالحه در برنامه موشکی خود است؟ تهران می داند که پذیرش محدودیت های موشکی آن را در برابر هر حمله بعدی آسیب پذیر می کند.
شاید خطرناک ترین عنصر میزان اعتماد به نفس هر دو طرف باشد. آمریکا فکر می کند با فشار فرسایشی می تواند مسیر تهران را تغییر دهد. ایران نیز معتقد است که میز مذاکره در نهایت راه حلی را به همراه خواهد داشت.
اما خطر این است که هر دو طرف بر این فرض مشترک بنا شده اند که طرف مقابل زودتر پلک می زند.
در این بازی لبه، مرگبارترین عنصر این است که هر طرف معتقد است که طرف مقابل را خیلی خوب می شناسد.
