میهن تجارت- تقریبا دو ماه از تعطیلی بورس تهران می گذرد. بازار سهام که تا زمان جنگ یکی از مقاصد اصلی پول های سرگردان بود، اکنون در هاله ای از ابهام فرو رفته و سرمایه گذاران را معطل نگه داشته است. سوال اصلی این است که آیا پس از بازگشایی می توان دوباره بورس را به عنوان مکانی امن برای سرمایه گذاری شناخت یا این وقفه طولانی مدت تصویر بازار امن را در ذهن فعالان تغییر داده است؟
البته آنچه در این زمینه حائز اهمیت است تنها زمان بازگشایی بازار نیست، بلکه نحوه بازگشت بازار و میزان توانایی آن در بازگرداندن اعتماد از دست رفته نیز توسط کارشناسان ارزیابی می شود. این موضوع حضور آتی صندوق ها در بورس را مشخص می کند. این اعتماد زمانی باز خواهد گشت که سیاست ها دوباره روشن و قابل پیش بینی شوند. تجربه نشان می دهد که سرمایه گذاران از کمبود اطلاعات و تصمیمات ناگهانی در شرایط ابهام متضرر می شوند. بنابراین مهمترین استراتژی جایگزینی ابهام با اطلاعات دقیق است. به جای مصاحبه های عمومی، ارائه گزارش های واضح و منظم از وضعیت شرکت ها، میزان زیان و چشم انداز تجاری آنها می تواند نگرانی سرمایه گذاران را کاهش دهد. هرچه این اطلاعات واضح تر و به روزتر باشد، تصمیم گیری منطقی تر می شود و بازار کمتر به سمت رفتار هیجانی و افت شاخص ها حرکت می کند.
بدون نقشه راه
وضعیت بورس و ادامه تعطیلی آن در حالی به قوت خود باقی است که هنوز جایی برای نقشه راه مشخص برای بازگشایی وجود ندارد. حتی اگر زمان دقیق آن مشخص نباشد، چارچوب باید روشن شود. کارشناسان معتقدند بازگشایی تدریجی یا یک مرحلهای، محدود کردن دامنه نوسانات در روزهای اول، نقش بازارسازان و مداخله نهادهای حمایتی، بازار را به حالت قابل پیشبینی برمیگرداند و اعتماد سرمایهگذاران را باز میگرداند. اما در حال حاضر، سرمایه گذار نمی داند فردا با چه قوانینی روبرو خواهد شد.
از سوی دیگر، تعطیلی بورس پیامی روشن به سرمایه گذاران می دهد. خطر جدی باقی می ماند. این تصور به تدریج احساس ناامنی را تشدید کرده و می تواند منجر به افزایش نگرانی و حتی ترس در میان فعالان بازار شود. در این شرایط، سرمایه گذار ترجیح می دهد رویکردی محتاطانه داشته باشد و از دارایی های پرخطر دور بماند. این وضعیت تصمیم گیری را دشوار می کند و ورود وجوه جدید به بازار را به تاخیر می اندازد. در نتیجه هر چه این شرایط طولانی تر باشد، فاصله ذهنی سرمایه گذاران از بازار سرمایه بیشتر می شود و بازگرداندن آنها به چرخه معاملات با چالش جدی تری همراه خواهد بود. این در حالی است که سیاست گذار می تواند با ایجاد مکانیسم های کاهش فشار قبل از بازگشایی بازار را باز کند و شوک روز اول را کاهش دهد. علاوه بر این، ابزارهای پوشش ریسک مانند بیمه پرتفوی، قراردادهای مشتقه ساده و اختیار معامله به سرمایه گذار اجازه می دهد تا ریسک خود را بدون خروج کامل مدیریت کند.
حتی با تقویت نقدینگی از طریق مدیریت حرفه ای بازار می تواند بازار را مدیریت کند. حضور فعال و متعهد بازارسازان با منابع کافی و افزایش دامنه نوسان، احساس قفل شدن را از بین میبرد. در همین راستا، یک کارشناس بازار سرمایه با اشاره به ادامه تعطیلی معاملات سهام، بر پیامدهای این وضعیت بر رفتار سرمایهگذاران تاکید کرد و گفت: طولانیشدن تعطیلی بازار بهویژه با عبور از این محدودیت 50 روزه مهمترین بخش نقدینگی بازار را بهطور مستقیم به دنبال داشته است. سطح اعتماد فعالان بازار را تحت تاثیر قرار داد. وی بیان کرد: در این مدت بسیاری از سهامداران نتوانسته اند دارایی های خود را به فروش برسانند و این موضوع برای گروهی که نیاز مبرم به دارایی های نقدی دارند و یا با اعتبار وارد بازار شده اند، مشکلات جدی ایجاد کرده است. به گفته وی، وضعیت مذکور نه تنها تصمیم گیری سرمایه گذاران را با مشکل مواجه کرده است، بلکه باعث شده تا احساس بلاتکلیفی و نگرانی در بین آنها افزایش یابد.
تکرار یک تجربه
این کارشناس افزود: در کنار این موضوع باید به اثرات روانی ناشی از تجربیات گذشته نیز توجه کرد. اتفاقات رخ داده در سال 2019 همچنان در ذهن بسیاری از سرمایه گذاران باقی مانده است و همین امر باعث شده است که سطح اعتماد به بازار سرمایه به طور کامل احیا نشود. به گفته وی یکی از نتایج آن دوره کاهش وزن بورس در کل بازار سرمایه و انتقال بخشی از منابع به ابزارهای دیگر بود.
بیشتر بخوانید: رکورد ورود پول واقعی به صندوق های با درآمد ثابت/ جذب 1600 میلیارد تومان سرمایه
وی ادامه داد: در سال های اخیر سهم صندوق های با درآمد ثابت و صندوق های کالایی در ترکیب بازار سرمایه افزایش یافته و هم اکنون بخش قابل توجهی از نقدینگی به این ابزارها منتقل شده است. در حالی که در گذشته بورس نقش پررنگ تری در جذب سرمایه داشت. این تغییر ترکیب به نوعی نشان دهنده ترجیح سرمایه گذاران به ابزارهای کم ریسک در شرایط نامشخص است.
این کارشناس با تاکید بر ماهیت ریسک در بازارهای مالی گفت: تصور اینکه برخی ابزارها بدون ریسک هستند، تصور درستی نیست. حتی صندوق های با درآمد ثابت نیز در معرض خطراتی مانند نوسانات نرخ بهره و ریسک های سیستماتیک قرار دارند. به گفته وی، در شرایطی مانند جنگ، احتمال اختلال در بازپرداخت برخی اوراق و یا کاهش توان مالی ناشران افزایش می یابد.
وی افزود: در بازارهای کالایی ریسک های زیادی وجود دارد. از جمله نوسانات قیمت جهانی، تغییرات نرخ ارز و حتی خطرات عملیاتی مانند آسیب به زیرساخت های ذخیره سازی کالا. بنابراین انتقال سرمایه از بورس به این ابزارها به معنای حذف ریسک نیست، بلکه تنها نوع ریسک را تغییر می دهد.
وی تاکید کرد: سرمایه گذاران با آگاهی از این ریسک ها وارد بازار می شوند و اساسا در ازای پذیرش این ریسک ها بازدهی حاصل می شود. در عین حال کارکرد اصلی بازار سرمایه تامین نقدینگی و تامین مالی شرکت ها است. در شرایط فعلی این موضوع به یکی از دغدغه های اصلی فعالان بازار تبدیل شده است.
حجت سرهنگی با اشاره به سناریوهای آینده اقتصاد گفت: سه وضعیت کلی قابل بررسی است. دستیابی به توافق و بهبود شرایط، تداوم درگیری ها و افزایش خطرات، یا تشکیل یک وضعیت میانی با آتش بس شکننده. به گفته وی، در هر یک از این سناریوها، رفتار بازار و تصمیم سرمایه گذاران متفاوت خواهد بود و لازم است فعالان بازار با در نظر گرفتن این احتمالات، استراتژی خود را تعدیل کنند.
وی افزود: نقش سیاستمدار در مدیریت انتظارات بسیار مهم است. ارائه اطلاعات شفاف، تعیین تکلیف وضعیت بازار و طراحی سازوکارهای مناسب برای بازگشایی می تواند از شدت نگرانی ها بکاهد. از سوی دیگر، ادامه عدم اطمینان و فقدان چشم انداز روشن می تواند به تشدید بی اعتمادی منجر شود.
این تحلیلگر بازار مالی تصریح کرد: با توجه به ویژگی های اقتصاد ایران، ریسک همواره جزء لاینفک بازارها خواهد بود و نمی توان انتظار داشت که به طور کامل حذف شود. بنابراین سرمایه گذاران باید با شناخت و مدیریت این ریسک ها تصمیم بگیرند. در عین حال برای بازگرداندن اعتماد باید شرایط بازگشت نقدینگی به بازار و بازگشایی معاملات با برنامه ریزی دقیق، حمایت های هدفمند و هماهنگی بین نهادهای مرتبط فراهم شود تا کمترین آسیب به فعالان بازار وارد شود و بازگشت تدریجی اعتماد فراهم شود.
منبع: دنیای اقتصاد
