اگر تا چند سال پیش نام سینمای جهان تقریباً مترادف با هالیوود بود، امروز نشانه های آشکاری از شکسته شدن این انحصار دیده می شود. گزارش جدید مرکز ملی سینمای فرانسه (CNC) نشان می دهد که جهان وارد دوره ای شده است که دیگر یک بازیگر سلایق سینمایی مخاطب را تعیین نمی کند.
بر اساس گزارش مرکز ملی سینمای فرانسه (CNC)، درآمد جهانی باکس آفیس در سال 2025 به 33.6 میلیارد دلار خواهد رسید. رقمی که هنوز نزدیک به 19 درصد کمتر از میانگین سال های قبل از کرونا است. این بدان معناست که پس از گذشت چندین سال از بیماری همه گیر، سینما نتوانسته به دوران طلایی خود بازگردد.
برای درک این تغییر کافی است نگاهی به گذشته ای نه چندان دور بیندازیم. در دهه 90 و اوایل دهه 2000، فیلم هایی مانند «تایتانیک»، «آواتار» یا مجموعه «هری پاتر» تقریباً در همه کشورهای جهان پرفروش بودند و بسیاری از مردم، از توکیو و لاگوس گرفته تا پاریس، محصولات فرهنگی آمریکایی را تماشا می کردند. اما امروز شرایط فرق کرده است.
باکس آفیس جهانی هنوز به دوران قبل از کرونا برنگشته است
بر اساس این گزارش، درآمد جهانی سینما در سال 2025 به حدود 33.6 میلیارد دلار رسید. رقمی که هنوز فاصله قابل توجهی با دوران طلایی قبل از همه گیری کرونا دارد.
اما مسئله مهم تنها کوچک شدن بازار نیست. بلکه تغییر بازیگران اصلی این بازار است. در حالی که استودیوهای بزرگ آمریکایی با افزایش هزینه های تولید و کاهش تماشاگران مواجه شده اند، بسیاری از کشورهای آسیایی و آفریقایی توانسته اند با فیلم های داخلی خود سهم بیشتری از بازار را به خود اختصاص دهند.
به عبارت ساده، اگر در گذشته رشد سینمای جهان عمدتاً از جیب هالیوود تأمین می شد، امروز موتور رشد در کشورهای دیگر روشن شده است.
وقتی یک انیمیشن چینی از هالیوود پیشی می گیرد
شاید بهترین مثال برای این تغییر، موفقیت خیره کننده انیمیشن چینی “Ne Zha 2” باشد. این فیلم در سال 2025 بیش از 2.2 میلیارد دلار فروش جهانی به ثبت رساند و به یکی از پرفروش ترین فیلم های تاریخ سینما تبدیل شد. این فیلم به تنهایی حدود 324 میلیون بلیت در چین فروخت. عددی که تقریباً معادل کل جمعیت ایالات متحده است.
برای مقایسه، فروش جهانی این انیمیشن بیش از دو برابر فیلم «ماینکرفت» بود که دومین فیلم پرفروش سال محسوب می شد. نکته جالبتر این است که حدود 99 درصد از درآمد این فیلم در خارج از آمریکا و عمدتاً از بازار چین به دست آمده است. اتفاقی که چند سال پیش تقریبا غیر قابل تصور بود.
اهمیت این رویداد فقط در رقم فروش نیست. تصور کنید در گذشته کودکان در سراسر جهان با شخصیت هایی مانند مرد عنکبوتی، بتمن یا السا از انیمیشن «یخ زده» بیشتر آشنا بودند. اما اکنون شخصیتی برگرفته از افسانه ها و اسطوره های چینی توانسته مخاطبان زیادی را به خود جذب کند.
این بدان معناست که مخاطبان جهانی دیگر تنها به روایتهای آمریکایی وابسته نیستند و تمایل بیشتری به تماشای داستانهایی دارند که از فرهنگهای دیگر میآیند.
کره جنوبی رهبری کرد، چین به سرعت به جلو رفت
موفقیت جهانی فیلم «انگل» و سریال «بازی مرکب» پیش از این ثابت کرده بود که مخاطب جهانی آماده تماشای آثار غیرآمریکایی است. اکنون همین روند در آفریقا دیده می شود. در غرب آفریقا، برای اولین بار، فیلم های نیجریه ای توانسته اند سهم بازار بیشتری نسبت به تولیدات هالیوود به دست آورند. رویدادی که نشان میدهد مخاطبان به سراغ داستانهایی میروند که زبان، فرهنگ و تجربه زندگیشان را بیش از پیش بازتاب میدهند.
صنعت فیلم نیجریه، معروف به نالیوود، یکی از بزرگترین تولیدکنندگان فیلم در جهان امروز است و نشان می دهد که بازارهای محلی می توانند بدون اتکا به هالیوود رشد کنند.
بحران در قلب آمریکا
اما بحران اصلی در قلب هالیوود در حال رخ دادن است. طبق آمار منتشر شده، سینماهای آمریکا و کانادا در سال 2025 حدود 769 میلیون بلیت فروخته اند. در حالی که این رقم در سال 2019 حدود 1.23 میلیارد بلیط بود. به عبارت دیگر، بازار آمریکای شمالی هنوز نزدیک به 37 درصد از مخاطبان خود را از دست داده است.
اگر کمی به عقب برگردیم، وضعیت نگران کننده تر می شود. تعداد تماشاگران سینما در آمریکای شمالی در مقایسه با اوج تاریخی اوایل دهه 2000 بیش از 50 درصد کاهش یافته است.
این بدان معناست که مشکل فقط کرونا نیست. بلکه سبک زندگی مخاطب تغییر کرده است. امروزه میلیونها نفر ترجیح میدهند فیلمها را در نتفلیکس، دیزنی پلاس یا آمازون پرایم تماشا کنند تا اینکه دهها دلار برای خرید بلیط و غذای یک خانواده پرجمعیت هزینه کنند.
هالیوود دیگر مانند گذشته به جشنواره ها نیاز ندارد
یکی دیگر از نشانه های تغییر قواعد بازی را می توان در جشنواره کن مشاهده کرد. حضور کمتر استودیوهای آمریکایی در کن 2026 نشان می دهد که هالیوود دیگر مانند گذشته به تایید منتقدان و جشنواره ها وابسته نیست.
امروزه، یک تیزر چند ثانیه ای در TikTok یا Instagram می تواند تاثیر بیشتری نسبت به ده ها بررسی تخصصی درباره یک فیلم داشته باشد. به همین دلیل استودیوها ترجیح می دهند بودجه تبلیغاتی خود را صرف شبکه های اجتماعی و اینفلوئنسرها کنند.
مرز سینما، تلویزیون و اینترنت از بین رفته است
در گذشته، مسیر موفقیت یک فیلم روشن بود: اکران در سینما، فروش بلیت و سپس اکران خانگی. اما اکنون این مرزها تقریباً از بین رفته است.
امروزه یک شخصیت سینمایی می تواند به طور همزمان در یک فیلم، سریال، بازی ویدیویی، شبکه های اجتماعی ظاهر شود و محصولات جانبی را بفروشد. به همین دلیل دیگر ارزش اقتصادی یک اثر با تعداد بلیت های فروخته شده سنجیده نمی شود.
پایان هالیوود یا پایان انحصار؟
همه این تحولات به معنای نابودی هالیوود نیست. آمریکا همچنان بزرگترین مرکز تولید فیلم در جهان است و بسیاری از پرفروش ترین آثار جهان در این کشور ساخته می شوند.
اما تفاوت بزرگ اینجاست که هالیوود دیگر تنها قدرت تعیین کننده بازار نیست. چین، هند، کره جنوبی، نیجریه و چندین کشور دیگر اکنون به بازیگران مهمی تبدیل شده اند که می توانند ذائقه جهانی را شکل دهند.
همین فیلم «نه ژا 2» به اولین فیلم تاریخ سینما تبدیل شد که تنها در یک بازار داخلی توانست بیش از 2 میلیارد دلار بفروشد. رکوردی که حتی فیلم هایی مثل «آواتار» و «انتقام جویان: پایان بازی» هم به آن نرسیده بودند. این نشان می دهد که چین دیگر فقط مصرف کننده محصولات هالیوود نیست. بلکه به یکی از بزرگترین تولیدکنندگان فرهنگ بصری در جهان تبدیل شده است.
اگر بتوان قرن بیستم را «قرن هالیوود» نامید، به نظر می رسد که قرن بیست و یکم به سمت دنیای چند قطبی پیش می رود. دنیایی که در آن داستان های چینی، کره ای، هندی، آفریقایی و آمریکایی برای جلب توجه مخاطب به رقابت خواهند پرداخت.
شاید مهم ترین پیام این تحول این باشد که دوران یکنواختی فرهنگی رو به پایان است و جهان به سمت تنوع بیشتر در روایت ها، قهرمانان و داستان هایی که در اکران سینما دیده می شود، پیش می رود.
