آیا بورس در مرداد ۱۴۰۵ منفجر می‌شود؟ سناریو‌های پیش‌روی بازار سهام

میهن تجارت- بررسی عملکرد شاخص کل بورس اوراق بهادار تهران در مردادماه طی 18 سال گذشته نشان می دهد که پنجمین ماه سال همواره یکی از مراحل حساس و تعیین کننده بازار سرمایه بوده است. مرداد ماه که گاه با ثبت بازدهی دو رقمی سرمایه گذاران را غافلگیر می کرد و گاه با افت های سنگین امید معامله گران را به تعویق می انداخت. داده های تاریخی نشان می دهد که میانگین بازدهی مرداد در 18 سال گذشته حدود 3.14 درصد بوده است، اما پراکندگی قابل توجه بازدهی ها نشان می دهد که مرداد ماه انعکاسی از شرایط کلان اقتصادی، تحولات سیاسی، روند نرخ ارز، سیاست های پولی و البته انتظارات فعالان بازار بوده است تا اینکه تابع یک الگوی فصلی ثابت باشد. از جهش بی‌سابقه 2017 تا نزول عمیق سال‌های 2019 و 2014، هر دوره روایت متفاوتی از رفتار سرمایه‌گذاران و وضعیت اقتصاد ایران را به تصویر می‌کشد. اکنون با نزدیک شدن به آگوست 1405، مرور این رکورد تاریخی می تواند تصویر روشن تری از ظرفیت ها و ریسک های پیش روی بورس ارائه دهد.

شانس مساوی سقوط و برخاستن

بررسی عملکرد شاخص کل بورس در مرداد ماه 1386 تا 1383 نشان می دهد که نوسانات این ماه نمی تواند ناشی از تکرار الگوهای فصلی در بورس تهران باشد. در 18 سال گذشته 9 مرداد با بازدهی مثبت و 9 مرداد با بازدهی منفی به پایان رسیده است. موضوعی که نشان می دهد احتمال رشد یا افت بازار در این ماه تقریبا برابر است. این در حالی است که میانگین بازدهی 3.14 درصدی نشان می دهد که در سال هایی که بازار رو به افزایش بوده، شدت رشد بسیار بیشتر از میزان کاهش در سال های نزولی بوده است.

یکی از مهم ترین ویژگی های مرداد ماه، همزمانی آن با انتشار گزارش عملکرد فصلی شرکت ها و پایان فصل مجامع، روشن شدن چشم انداز سودآوری شرکت ها و افزایش توجه سرمایه گذاران به متغیرهای بنیادی است. سال هاست که انتشار صورت های مالی مطلوب توانسته نقدینگی را به سمت بازار سهام هدایت کند و شاخص کل را در مسیر صعودی قرار دهد. از سوی دیگر، زمانی که عدم قطعیت های سیاسی، افزایش نرخ بهره یا سیاست های انقباضی بر اقتصاد سایه افکنده است، آگوست به ماه ضعیف یا حتی نزولی تبدیل شده است. سال‌های 1387 و 1388 نمونه‌ای از دوره‌هایی است که بازار در یک فضای نسبتاً باثبات و با تکیه بر رشد سودآوری شرکت‌ها و افزایش قیمت ارز در شرکت‌های صادراتی توانسته بازدهی بیش از 10 درصدی را در مردادماه به ثبت برساند. از سوی دیگر، سال های 1386، 1390 و 1393 تحت تأثیر فشارهای اقتصادی و فضای نامشخص سرمایه گذاری با افت شاخص قرار گرفتند.

بازار سهام به دنبال ثبات متغیرها است

اگر فقط به میانگین عملکرد در مرداد نگاه کنیم، ممکن است تصور شود که این ماه معمولاً با نوسانات محدود همراه است. اما واقعیت این است که پراکندگی داده ها بسیار زیاد است و فاصله بین بهترین و بدترین عملکرد به حدود 40 درصد می رسد. برجسته ترین رویداد این نمودار به آگوست 2017 برمی گردد. زمانی که شاخص کل به دلیل نوسانات ارزی بیش از 25 درصد رشد کرد و بهترین عملکرد مردادماه در 18 سال گذشته ثبت شد. این دوره با جهش نرخ ارز، افزایش انتظارات تورمی و رشد چشمگیر سودآوری شرکت های صادرات محور مصادف شد. صنایع فلزی، معدنی، پتروشیمی و پالایشی با توجه به افزایش ارزش ریالی درآمدهای ارزی مورد توجه سرمایه گذاران قرار گرفت و موجی از نقدینگی وارد بازار سهام شد. در آن زمان بورس به عنوان یکی از معدود بازارهایی شناخته می شد که می توانست خود را با تورم و کاهش ارزش پول ملی تطبیق دهد و همین امر زمینه ساز رشد سریع شاخص شد.

بیشتر بخوانید: پیش بینی بازار سهام امروز دوشنبه 14 مرداد 1405 / شکستن طلسم 5 میلیونی شاخص کل; آیا صعود ادامه دارد؟

پس از آن مرداد 1400 بهترین اجرای تاریخی دیگر را با بازدهی بیش از 15 درصد ثبت کرد. این رشد عمدتاً ناشی از افزایش قیمت سهام پس از اصلاح شدید سال قبل، بهبود نسبی انتظارات در خصوص سیاست‌های اقتصادی و توجه مجدد سرمایه‌گذاران به صنایع بزرگ صادراتی بوده است.

از سوی دیگر مرداد ماه سال ۱۳۹۸ آغاز یکی از سخت ترین دوره های تاریخ بورس اوراق بهادار تهران محسوب می شود. پس از ثبت رکوردهای متوالی در نیمه اول سال 2019، بازار وارد مرحله اصلاح شد و افت نزدیک به 9 درصدی در ماه آگوست، آغاز روندی بود که در ماه‌های بعد ادامه یافت. رشد شتابان قیمت ها، فاصله ارزش سهام از متغیرهای اساسی، تغییر سیاست های معاملاتی، عرضه سنگین و کاهش اعتماد سرمایه گذاران از مهم ترین عواملی بود که این اصلاح را رقم زد.

سال 1404 نیز در نمودار حاضر به عنوان ضعیف ترین عملکرد مرداد در 18 سال گذشته دیده می شود. در پنجمین ماه سال گذشته شاخص کل بیش از 13 درصد کاهش داشت. ریسک های سیاسی و فعال شدن مکانیزم ماشه اصلی ترین دلایل کاهش شدید قیمت ها در اواسط تابستان گذشته بود. تجربه سال های اخیر نشان داده است که حتی زمانی که بسیاری از شرکت ها از نظر سودآوری در وضعیت مطلوبی قرار دارند، عدم وجود جریان نقدی مستمر می تواند از انعکاس این واقعیت در قیمت سهام جلوگیری کند.

سرنوشت اوت 1405

اگرچه داده های 18 سال گذشته میانگین بازدهی مثبت 3.14 درصدی را برای مرداد ماه نشان می دهد، اما این عدد به تنهایی نمی تواند مبنایی برای پیش بینی عملکرد بازار در سال های آینده باشد. آنچه از میانگین مهمتر است، دامنه وسیع نوسانات و وابستگی شدید عملکرد بازار به متغیرهای اقتصادی و سیاسی است.

تجربه تاریخی نشان می دهد که وقتی چندین متغیر از جمله ثبات نسبی سیاست، رشد سود شرکت ها، کنترل نرخ بهره واقعی و بهبود انتظارات برای آینده اقتصاد ارائه می شود، مرداد ماه به یکی از بهترین ماه ها برای بازار سهام تبدیل شده است. در مقابل، هر زمان که نااطمینانی های کلان اقتصادی افزایش یافته یا سیاست های پولی انقباضی بر اقتصاد حاکم شده است، این ماه نیز بیشتر با افت شاخص همراه بوده است.

نکته قابل توجه دیگر این است که مرداد معمولا ماهی است که وزن تحلیل فاندامنتال در تصمیم گیری سرمایه گذاران افزایش می یابد. انتشار گزارش های ماهانه و عملکرد بهاره شرکت ها تصویر واضح تری از سودآوری صنایع ارائه می دهد و بازار را بیش از پیش نسبت به تفاوت عملکرد شرکت ها واکنش نشان می دهد. به همین دلیل در این برهه از زمان، سهام شرکت هایی که رشد سودآوری دارند معمولاً از بازار عمومی فاصله زیادی دارند و عملکرد متفاوتی را تجربه می کنند.

در آستانه مرداد 1405، اگرچه تاریخ نمی تواند آینده را با قطعیت پیش بینی کند، اما تجربه 18 سال گذشته نشان می دهد که بازار سهام در مرداد ماه می تواند دو چهره کاملا متفاوت داشته باشد. این ماه بیش از هر زمان دیگری آینه ای از انتظارات فعالان بازار نسبت به آینده اقتصاد ایران است. هر چه محیط سیاست قابل پیش بینی تر باشد و چشم انداز سودآوری شرکت روشن تر باشد، احتمال تکرار سال های سودآور بیشتر خواهد بود. از سوی دیگر تداوم نااطمینانی های اقتصادی، فشار سیاست های انقباضی و ضعف نقدینگی می تواند بار دیگر مردادماه را به یکی از ماه های سخت بورس تهران تبدیل کند. با شروع معاملات در بورس اوراق بهادار تهران در مرداد ماه، p/e بازار سهام به محدوده 6 واحد رسید که به عنوان کف بنیادی بازار شناخته می شود. اگر بازار چشم انداز نرخ بهره را صعودی ارزیابی کند، شاید کف 6 امتیازی p/e دیگر پشتوانه مهمی در نظر گرفته نشود. مرداد امسال می تواند مانند سال های گذشته آغازی برای صعود یا اصلاح عمیق قیمت باشد.

منبع: دنیای اقتصاد