به گزارش خبرگزاری به گزارش میهن تجارت، سلامت و آینده کودکان و نوجوانان تا حد زیادی به محیطی که در آن رشد می کنند و الگوهایی که از اطراف خود دریافت می کنند بستگی دارد. در سال های کودکی و نوجوانی نگرش ها، عادات و روش های تصمیم گیری بسیاری شکل می گیرد و به همین دلیل توجه به عوامل موثر بر رفتار این گروه سنی از اهمیت ویژه ای برخوردار است. یکی از موضوعاتی که باید با دقت و دانش مورد بحث قرار گیرد، بحث مصرف مواد مخدر و پیامدهای آن است.
اعتیاد می تواند بخش های مختلف زندگی انسان را تحت تاثیر قرار دهد و اثرات آن به سلامت جسمی محدود نمی شود. کاهش کیفیت زندگی، آسیب به روابط خانوادگی، مشکلات تحصیلی و شغلی و ایجاد مشکلات اجتماعی از جمله پیامدهایی است که در ارتباط با مصرف مواد مخدر می تواند ایجاد شود و بنابراین شناخت این آسیب و عوامل زمینه ساز آن می تواند اولین قدم برای مقابله آگاهانه با این موضوع باشد.
در این میان خانواده جایگاه ویژه ای دارد و کودکان از همان سال های اول زندگی رفتار بزرگترهای اطراف خود را مشاهده می کنند و از آنها یاد می گیرند. نوع رفتار والدین، نحوه برخورد آنها با مشکلات و حتی نحوه صحبت در مورد مسائل حساس می تواند بر نگرش فرزندان تأثیر بگذارد، بنابراین ایجاد یک محیط خانواده سالم و حمایتی می تواند یکی از پایه های مهم در مسیر پیشگیری باشد.
پیشگیری زمانی موثرتر خواهد بود که به هشدار در مورد خطرات محدود نشود، بلکه به کودکان و نوجوانان کمک می کند تا مهارت های لازم برای انتخاب صحیح را کسب کنند. آموزش، ارتباط صادقانه، ایجاد اعتماد در خانواده و ایجاد فرصت های سالم برای رشد و فعالیت، همگی می توانند در کاهش عوامل خطر نقش داشته باشند.
پشت پرده اعتیاد؛ از وابستگی تا آسیب ماندگار
مجتبی ناجی، روانشناس و مشاور خانواده وی با بیان اینکه آسیب های اعتیاد به سلامت جسمی محدود نمی شود، به خبرنگار به گزارش میهن تجارت گفت: یکی از مهم ترین و در عین حال نگران کننده ترین پیامدهای آن تقلید فرزندان از رفتار والدین است. کودکان والدین خود را الگوی زندگی می دانند و رفتارهایی که از والدین خود مشاهده می کنند ارزشمند و قابل تقلید هستند.
وی افزود: اگر کودکی ببیند که پدر یا مادرش برای مقابله با مشکلات و فشارهای زندگی به سیگار یا مواد مخدر پناه می برد، این رفتار را به عنوان راه حل قابل قبولی در ذهن خود ثبت می کند، حتی اگر کودک از سنین پایین شروع به مصرف نکند، ممکن است این رفتار را به صورت نمادین تقلید کند و به عنوان مثال دیده شده است که برخی از کودکان مداد یا خودکار خود را مانند رفتار سیگار کشیدن دوباره در دست گرفته اند.
این روانشناس و مشاور خانواده با بیان اینکه این موضوع نشان می دهد که چقدر ذهن کودک تحت تاثیر رفتار والدین قرار می گیرد، تصریح می کند: در سال های بعد احتمال گرایش این گونه کودکان به سیگار یا مواد مخدر بیشتر می شود.
چگونه چرخه آسیب گسترده تر می شود؟
ناجی ادامه می دهد: بر اساس تحقیقات انجام شده برخی از این کودکان به دلیل اینکه رنج و آسیب ناشی از اعتیاد را تجربه کرده اند تصمیم می گیرند هرگز این رفتار را انجام ندهند، اما از سوی دیگر ممکن است گروهی دیگر همین الگو را تکرار کنند و وارد چرخه ای شوند که نسل به نسل ادامه دارد و این نشان می دهد که چگونه اعتیاد می تواند به آسیبی ماندگار و بین نسلی تبدیل شود.
وی با بیان اینکه یکی دیگر از پیامدهای مهم اعتیاد کاهش عزت نفس و احساس ارزشمندی در کودکان است، می گوید: وقتی کودک می بیند که رفتار پدر یا مادرش مورد انتقاد دیگران قرار می گیرد یا مورد پذیرش اجتماعی قرار نمی گیرد، ممکن است احساس شرمندگی و تحقیر کند و این احساس به تدریج بر روابط اجتماعی او تأثیر می گذارد و باعث می شود اعتماد به نفس او کاهش یابد.
این روانشناس و مشاور خانواده می افزاید: همچنین بررسی ها نشان داده است که کودکان خانواده هایی که درگیر اعتیاد هستند، اغلب پذیرش اجتماعی کمتری را تجربه می کنند. این کودکان گاهی ناگزیر جذب گروه هایی می شوند که شرایط مشابهی دارند یا حتی درگیر آسیب های بیشتری هستند و همین موضوع می تواند چرخه آسیب را گسترده تر کرده و زمینه را برای مشکلات بعدی فراهم کند.
خانواده در خط مقدم پیشگیری؛ مدل هایی که آینده کودکان را می سازند
زهرا صالحی، روانشناس و مشاور خانواده به گزارش خبرنگار به گزارش میهن تجارت با بیان اینکه اعتیاد و مصرف مواد مخدر یکی از مهم ترین آسیب های فردی و اجتماعی است که می تواند سلامت جسمی و روانی فرد را به شدت تحت تاثیر قرار دهد: مصرف مواد مخدر ممکن است باعث کاهش توانایی های جسمی و روانی، اختلال در تصمیم گیری، افت عملکرد تحصیلی و شغلی و مشکلات روحی و خانوادگی شود. همچنین وابستگی به مواد می تواند به مرور زمان روابط فرد با خانواده و دوستان را تحت تاثیر قرار دهد و مشکلات اجتماعی بیشتری را ایجاد کند و به همین دلیل آگاهی از عواقب اعتیاد و تلاش برای پیشگیری از آن بسیار حائز اهمیت است.
وی با بیان اینکه خانواده یکی از مهم ترین محیط هایی است که رفتار و نگرش کودکان و نوجوانان در آن شکل می گیرد، می افزاید: کودکان رفتار والدین و بزرگ ترها را مشاهده می کنند و از آنها الگو می گیرند، بنابراین اگر در محیط خانواده مصرف مواد مخدر وجود داشته باشد، ممکن است نگرش کودک نسبت به این رفتار تغییر کند و آن را عادی تر ببیند. آنها می توانند در شکل گیری نگرش نوجوانان نسبت به مواد نقش داشته باشند.
این روانشناس و مشاور خانواده با بیان اینکه نوجوانان در دوره ای از زندگی هستند که تحت تاثیر دوستان، محیط اجتماعی، رسانه ها و خانواده قرار می گیرند و ممکن است تصمیمات اشتباهی برای پذیرش در جمع یا از روی کنجکاوی بگیرند، اظهار می کند: عدم آگاهی، فشار همسالان، مشکلات خانوادگی و ناتوانی در مقابله با استرس نیز می تواند خطر گرایش به مصرف مواد مخدر را افزایش دهد و به همین دلیل صرفاً عواقب ناخوشایند نیست. و مهارت هایی مانند نه گفتن، تصمیم گیری صحیح، حل مشکلات و کنترل احساسات را نیز باید به آنها آموزش داد.
مقابله با اعتیاد تنها وظیفه یک فرد یا یک موسسه نیست
صالحی ادامه می دهد: پیشگیری از اعتیاد بهتر است از دوران کودکی شروع شود و خانواده ها می توانند با ایجاد ارتباط صمیمانه و قابل اعتماد با فرزندان خود در مورد مضرات مواد مخدر صحبت کنند و به جای تنبیه به سوالات و دغدغه های آنها توجه کنند. والدین نیز می توانند با رفتار خود الگوهای خوبی برای کودکان باشند، زیرا آموزش تنها از طریق صحبت انجام نمی شود و رفتار روزمره بزرگترها نیز پیام مهمی برای کودکان دارد.
وی با بیان اینکه مدرسه و جامعه نیز نقش مهمی در پیشگیری از اعتیاد دارند، می گوید: آموزش مهارت های زندگی، افزایش آگاهی دانش آموزان، ارائه فعالیت های ورزشی و فرهنگی سالم و ایجاد فضای امن برای بیان مشکلات می تواند به کاهش عوامل خطر کمک کند. همچنین لازم است نوجوانان بدانند که در صورت مواجهه با فشار دوستان یا مشکلات شخصی می توانند با والدین، معلمان، مشاوران یا سایر بزرگسالان مورد اعتماد خود صحبت کنند و برای حل مشکل کمک بگیرند.
این روانشناس و مشاور خانواده می افزاید: مقابله با اعتیاد وظیفه فرد و نهادی نیست و خانواده، مدرسه و جامعه باید برای پیشگیری دست به دست هم دهند. ایجاد محیط سالم، آموزش صحیح، تقویت ارتباط والدین با فرزندان و توجه به نیازهای عاطفی و اجتماعی نوجوانان می تواند نقش مهمی در پیشگیری از اعتیاد داشته باشد. هر چه کودکان و نوجوانان آگاهی و حمایت بیشتری داشته باشند، احتمال تصمیم گیری آگاهانه و انتخاب مسیرهای سالم در زندگی بیشتر می شود.
اعتیاد یک معضل چند بعدی است که اثرات آن می تواند بر سلامت، روابط خانوادگی و زندگی اجتماعی فرد تأثیر بگذارد و به همین دلیل مقابله با این پدیده تنها پس از ایجاد وابستگی کافی نیست و باید از همان سال های اول زندگی پیشگیری را جدی گرفت. آگاهی اولیه می تواند به افراد کمک کند تا خطرات را بهتر بشناسند و در شرایط سخت تصمیمات آگاهانه تری بگیرند.
نقش والدین در این راستا بسیار مهم است، زیرا کودکان نه تنها از نصیحت مستقیم یاد می گیرند، بلکه رفتار بزرگترها را نیز مشاهده و ارزیابی می کنند. فراهم کردن محیطی امن، ارتباط با کودکان و توجه به نیازهای عاطفی آنها می تواند محیطی مناسب برای رشد سالم ایجاد کند. در کنار خانواده، مدرسه نیز می تواند با آموزش مهارت های زندگی و ایجاد فضای مناسب برای گفت وگو، به تقویت توانایی نوجوانان در مواجهه با فشارهای مختلف کمک کند.
پیشگیری از اعتیاد مستلزم همکاری اقشار مختلف جامعه است و فعالیت های سالم فرهنگی، ورزشی و آموزشی، افزایش دسترسی به مشاوره و تقویت آگاهی عمومی می تواند فرصت های بیشتری را برای انتخاب سبک زندگی سالم فراهم کند. مهم این است که نگاه جامعه به این موضوع مبتنی بر ترس و سرزنش نباشد، بلکه آموزش، حمایت و کمک به افراد و خانواده ها نیز مورد توجه است.
بهترین راه مقابله با بسیاری از آسیب های ناشی از اعتیاد، سرمایه گذاری در زمینه آگاهی و پیشگیری است و به همان اندازه که کودکان و نوجوانان از حمایت بیشتر، الگوهای رفتاری سالم و آموزش مناسب تری برخوردار باشند، آمادگی بیشتری برای رویارویی با فشارهای اجتماعی و انتخاب های پرخطر خواهند داشت. پیشگیری یک اقدام کوتاه مدت نیست، بلکه یک فرآیند مستمر است که با همکاری خانواده، مدرسه و جامعه میتواند به ساختن نسلی آگاه و سالمتر کمک کند.
منبع : به گزارش میهن تجارت
