بریکس و وقت شکستن محاصره اقتصادی

برجام اگر با یک سیاست اقتصادی حساب شده همراه شود، می تواند از یک عنوان سیاسی برای ایران فراتر رفته و به بستری برای توسعه تجارت، سرمایه گذاری، انتقال فناوری و ترانزیت تبدیل شود. البته شکاف بین «ظرفیت» و «موفقیت» را نمی توان نادیده گرفت; این فرصت زمانی ارزشمند می شود که به یک پروژه، قرارداد و مسیر تجاری واقعی تبدیل شود.

بازارهای بزرگ، اولین مقصد

یکی از اولین ظرفیت های حضور ایران در برجام، دسترسی گسترده تر به بازارهای بزرگ است. کشورهای عضو این گروه سهم قابل توجهی از جمعیت، تولید و تجارت جهان دارند و این موضوع برای اقتصادی که به دنبال توسعه صادرات غیرنفتی است می تواند از اهمیت ویژه ای برخوردار باشد.

پتروشیمی، فولاد، مواد معدنی، محصولات کشاورزی و غذایی، دارو، تجهیزات صنعتی و خدمات فنی و مهندسی تنها بخشی از حوزه هایی است که می توان برای حضور پررنگ تر در بازار این کشورها روی آنها حساب کرد. با این حال، این فقط افزایش تعداد صادرات نیست. اگر قرار است برجام بر اقتصاد ایران اثر ماندگاری داشته باشد، باید سهم محصولات با ارزش افزوده بالاتر در این راستا افزایش یابد.

پول، فناوری و سرمایه؛ سه حلقه مهم

بخشی دیگر از این ظرفیت به روابط مالی برمی گردد. دسترسی محدود ایران به شبکه‌های مالی بین‌المللی و هزینه بالای نقل و انتقال پول یکی از موانع تجارت خارجی کشور سال‌هاست. گسترش استفاده از ارزهای ملی، پیمان های پولی دوجانبه و مکانیسم های پرداخت جدید در بین اعضای بریکس می تواند بخشی از این هزینه و ریسک را کاهش دهد.

علاوه بر این، شاید جالب ترین قسمت ماجرا برای اقتصاد ایران سرمایه و فناوری باشد. توسعه راه‌آهن، بنادر، انرژی، صنایع، حمل‌ونقل و اقتصاد دیجیتال مستلزم سرمایه‌گذاری قابل توجهی است و کشورهای عضو بریکس نیز از ظرفیت‌های مالی، صنعتی و فناوری قابل توجهی برخوردار هستند.

مذاکرات عمومی دیگر در اینجا کافی نیست. ایران باید پروژه های مشخص و آماده سرمایه گذاری را روی میز بگذارد و به سمت سرمایه گذاری مشترک، تولید مشترک و انتقال فناوری حرکت کند. زیرا بریکس زمانی برای اقتصاد ایران معنا پیدا می کند که سرمایه و فناوری از روی کاغذ به پروژه های واقعی برسد.

وقتی جغرافیا به پول تبدیل می شود

یکی از امتیازاتی که ایران حتی بدون عضویت در هیچ ائتلافی هم دارد موقعیت جغرافیایی آن است. ایران در مسیر اتصال آسیای مرکزی، روسیه، هند و آب های جنوبی قرار دارد و این موقعیت می تواند به یک مزیت جدی در روابط اقتصادی بریکس تبدیل شود.

فعال‌تر شدن کریدور شمال – جنوب، توسعه خطوط ریلی و جاده‌ای، تقویت بنادر و تشکیل مراکز لجستیکی می‌تواند ایران را به یکی از حلقه‌های مهم تجاری در میان اعضای این گروه تبدیل کند. مزیت این مسیر تنها به درآمد ترانزیت محدود نمی شود. حمل و نقل، انبارداری، خدمات بندری، تعمیرات، بیمه و خدمات مالی می توانند مجموعه ای از فعالیت های اقتصادی و فرصت های شغلی را در اطراف این کریدورها تشکیل دهند.

نفت و گاز؛ از مواد اولیه تا زنجیره ارزش

انرژی یکی دیگر از زمینه هایی است که برجام می تواند برای ایران فرصت ایجاد کند. ذخایر عظیم نفت و گاز هنگامی که با بازارها، سرمایه و فناوری ترکیب شود به یک مزیت اقتصادی پایدار تبدیل می شود.

همکاری با اعضای بریکس می تواند فراتر از فروش نفت خام و سرمایه گذاری مشترک در پالایشگاه ها، پتروشیمی ها، تولید برق، انرژی های تجدیدپذیر و صنایع پایین دستی باشد. در چنین مدلی، هدف صرفاً فروش یک منبع زیرزمینی نیست. بلکه تبدیل انرژی به زنجیره ای از تولید، سرمایه گذاری و درآمد پایدار است.

بریکس به تنهایی معجزه نمی کند

با همه این ظرفیت ها نباید تصور کرد که عضویت ایران در برجام خود به خود باعث رشد اقتصادی می شود. عضویت در بهترین حالت، دری را به روی مجموعه وسیعی از فرصت ها باز می کند. اینکه ایران از این در وارد می شود یا نه بستگی به سیاست داخلی و نحوه استفاده از ظرفیت ها دارد.

تهیه فهرستی از پروژه های آماده سرمایه گذاری، شناسایی بازارهای اولویت دار، تسهیل مقررات صادرات، تقویت زیرساخت های گمرکی و حمل و نقل و ایجاد ابزارهای مالی مناسب بخشی از اقداماتی است که می تواند فرصت های پراکنده برجام را به یک برنامه اقتصادی منسجم تبدیل کند.

BRICS; فرصت اقتصادی ایران برای غلبه بر سیاست تک محوری

مهدی خرسند کارشناس مسائل آسیای میانه در گفت و گو با خبرنگار به گزارش میهن تجارت وی تصریح کرد: به نظر من جمهوری اسلامی ایران با دست پر در اجلاس اخیر بریکس شرکت کرد و این حضور در سه سطح قابل تحلیل است. سطح اول حضور وزیر اقتصاد و تیمی از بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران بود که به نظر من حضور موفقی محسوب می شود.

وی افزود: سطح دوم حضور وزیر امور خارجه بود که به نظر من چندان موفق نبود. زیرا ما نتوانستیم موضوع حمایت از ایران و محکومیت آمریکا را در بیانیه پایانی نشست وزرای خارجه بگنجانیم.

این کارشناس مسائل آسیای میانه ادامه داد: سطح سوم حضور آقای بهزیکیان به عنوان سرپرست هیئت و کاروان ایران بود که به نظرم حضور موفقی بود. علیرغم همه مواردی که در مورد این حضور بیان می شود، جلسات آقای بیزیکیان و طرح موضوع حقانیت و تخلف جمهوری اسلامی ایران در جنگ هایی که به ما تحمیل شد، توانست افکار عمومی را درگیر کند و مواضع کشورهای حاضر را در حمایت از جمهوری اسلامی ایران برانگیزد و این نکته مهمی است.

خرسند تصریح کرد: از این نظر اجلاس بریکس اجلاسی موفق برای تهران در دهلی نو بود. اما باید توجه داشت که بریکس یک نهاد اقتصادی است و با نهادی مانند سازمان همکاری شانگهای که رویکرد امنیتی دارد و انتظار می رود امنیت را برای ما به ارمغان بیاورد متفاوت است.

وی گفت: برجام یک نهاد اقتصادی است و حضور وزیر اقتصاد و تیم بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران در این جلسه نیز در شرایطی مهم و حائز اهمیت بود که عضویت ایران در نهادهای منطقه ای باید همواره با اصلاح سازوکارهای داخلی برای پذیرش قوانین این نهادها و همسویی با سازوکارهای آنها همراه باشد تا عضویت ایران در چنین نهادهایی مثمر ثمر باشد.

این کارشناس مسائل آسیای میانه افزود: این موضوع برای جمهوری اسلامی ایران مهم بود و فکر می کنم روند عضویت دائمی خود را در برجام، اصلاح سازوکارهای داخلی و همسویی این سازوکارها با برجام آغاز کرده ایم. ایران به عضویت صندوق ذخیره بریکس درآمده و سهامدار این صندوق است که بسیار مهم است. ما همچنین به عضویت بانک بریکس درآمده ایم که این نیز بسیار مهم است و می تواند در آینده برای کشور منافعی به همراه داشته باشد.

خرسند خاطرنشان کرد: این موضوع را باید از دو بعد بررسی کرد که بعد اول بعد داخلی است. ما باید آنچه را که در صحنه روابط بین الملل و در بعد منطقه ای و اقتصاد منطقه ای برای ما اتفاق افتاده است بپذیریم.

وی ادامه داد: پذیرش این موضوع بخشی از این موضوع است که نهادهای متولی اعم از سازمان توسعه تجارت و نهادهای نظارتی اقدامات مناسبی را برای آشنایی تجار، تجار، تولیدکنندگان و صنعتگران ایرانی با چنین بازارهایی انجام دهند و زمینه استفاده از چنین فرصت هایی را فراهم کنند.

این کارشناس مسائل آسیای میانه با اشاره به ضرورت ایجاد تعادل در سیاست خارجی گفت: نکته دوم این است که معتقدم جمهوری اسلامی ایران باید این موضوع را درک کند و تلاش و تمرکز خود را در حوزه سیاست خارجی متعادل کند. چرا از تعادل صحبت می کنیم؟ ایران در عرصه سیاست خارجی در همه دولت ها حداقل در اکثر دولت ها بر حل مشکل و پرونده ایران با غرب متمرکز بوده است. این موضوع مهم است و باید به آن توجه جدی داشت.

خرسند تاکید کرد: معتقدم ایران باید در حوزه سیاست خارجی خود نگاه متعادل تری داشته باشد. هم به سمت غرب و هم به سمت شرق. باید در حوزه سیاست خارجی در کنار سیاست داخلی اراده بزرگی وجود داشته باشد تا بتوانیم از ثمره عضویت در چنین نهادهایی بهره ببریم.

به گزارش به گزارش میهن تجارت، در نهایت ارزش برجام برای ایران با تعداد جلسات و بیانیه ها سنجیده نمی شود. معیار اصلی این است که چه مقدار از این ظرفیت به صادرات بیشتر، سرمایه گذاری واقعی، انتقال فناوری، ترانزیت فعال تر و درآمد پایدار تبدیل می شود.

اگر این اتفاق بیفتد، بریکس می تواند بیش از یک کرسی در یک اتحاد اقتصادی برای ایران باشد. می تواند بستری برای ایستادن بر روی نقشه جدید اقتصاد جهان باشد.