به گزارش اکو ایران، دلار حتی برای ساعاتی به زیر 230 هزار تومان هم رفت و بازار خودرو مانند روزهای گذشته بی پاسخ نماند. با این حال، واکنش بازار بیشتر به شکل کاهش قیمت محدود بود تا موج جدی فروش. در چنین شرایطی دیگر بحث اصلی بازار فقط گرانی یا ارزان بودن خودرو نیست. سوال مهمتر این است که چند معامله واقعی پشت این قیمت ها وجود دارد؟
نگاهی به قیمت های امروز نیز همین تصویر را نشان می دهد. دناپلاس توربو 8 میلیون تومان، تارا وی 4 توربو 50 میلیون تومان و شاهین جی حدود 15 میلیون تومان کاهش قیمت داشته اند. در قسمت مونتاژ، Fidelity Prestige 200 میلیون تومان، Arizo 6 GT حدود 100 میلیون تومان، Lucano L7 حدود 100 میلیون تومان و Respect 20 میلیون تومان ارزان تر است. در خودروهای وارداتی بنز C200 L با افت یک میلیارد تومانی به 19 میلیارد تومان رسیده و مزدا 3 نیز 600 میلیون تومان کاهش قیمت داشته است.
اما این اعداد را نباید با حجم معاملات اشتباه گرفت. بازار خودرو در شرایط فعلی بیشتر به یک گالری هنری شباهت دارد. خیلی ها می آیند تا ببینند، قیمت ها را بپرسند و مقایسه کنند، اما تعداد افرادی که واقعاً دست در جیب خود می گذارند محدود است. قیمت ها به طور مکرر تغییر می کنند، تبلیغات بالا و پایین می شوند و فروشنده و خریدار بر سر عدد نهایی مذاکره می کنند، اما در بخش بزرگی از بازار معامله ای شکل نمی گیرد که بتواند روند قیمتی معتبری ایجاد کند.
از یک طرف خریدار قدرت یا انگیزه کافی برای ورود ندارد. از طرفی فروشنده نیز حاضر نیست فقط برای تبدیل خودرو به پول نقد قیمت را به هر عددی کاهش دهد. به خصوص در شرایطی که مالک خودرو آن را نوعی ذخیره ارزشی می بیند، کاهش چند ده یا صد میلیون تومانی برایش جذابیتی ندارد. بنابراین بازار در شرایطی است که خریدار منتظر کاهش بیشتر و فروشنده منتظر بازگشت تقاضا است.
این وضعیت باعث شده افت قیمت دلار نتواند تاثیر عمیقی بر بازار بگذارد. وقتی نرخ ارز کاهش می یابد، برخی از فروشندگان قیمت های خود را تعدیل می کنند، اما اگر خریدار همچنان در بازار نباشد، افت قیمت لزوماً منجر به افزایش معامله نمی شود. از طرف دیگر، اگر دلار به عقب بازگردد، همان فروشنده ممکن است به سرعت قیمت درخواستی خود را تعدیل کند. در نتیجه به جای کشف قیمت از طریق معاملات، قیمت های بازار از طریق انتظار و سفته بازی است.
چرا بازار خودرو به این نقطه رسیده است؟
بخشی از پاسخ را باید در چند سال رکود و کاهش قدرت خرید جستجو کرد. قیمت خودرو در سال های گذشته رشد زیادی داشته است، اما درآمد خانوارها به همان میزان افزایش نیافته است. نتیجه این شکاف کاهش روزافزون افرادی است که می توانند به عنوان خریدار واقعی در بازار خودرو حضور داشته باشند.
در چنین شرایطی حتی کاهش قیمت نیز لزوماً بازار را احیا نمی کند. به عنوان مثال اگر خودرویی 3 میلیارد تومان قیمت داشته باشد و 100 میلیون تومان ارزان شود، برای بسیاری از خانوارها همان خودروی 3 میلیارد تومانی همچنان دور از دسترس است. بنابراین، کاهش قیمت در یک بازار رکود تنها می تواند به معنای کاهش ارزش دارایی های فروشنده باشد، بدون اینکه لزوماً مشتری جدیدی ایجاد کند.
از سوی دیگر، عرضه خودروهای وارداتی و مونتاژی در سال های اخیر بر تنوع بازار افزوده است. این از نظر تعداد مدل جذاب است، اما زمانی که تقاضای مؤثر محدود است، نتیجه لزوماً رونق نمی یابد. مدل های بیشتری برای انتخاب وجود دارد، اما تعداد افرادی که توانایی خرید آنها را دارند به نسبت افزایش نیافته است.
به همین دلیل بازار خودرو امروز بیش از آنکه با مشکل کمبود خودرو مواجه باشد با مشکل کمبود خریدار مواجه است. این دو موضوع یک تفاوت مهم دارند. در بازار کمبود، افزایش عرضه می تواند قیمت را تعدیل کند و به تجارت کمک کند. اما در بازار کمبود تقاضا، حتی کاهش قیمت ممکن است برای ایجاد رونق کافی نباشد.
پاییز می تواند رکود را عمیق تر کند
ورود به پاییز نیز از این منظر مهم است. بازار خودرو معمولا با پایان تابستان و کاهش تقاضای سفر وارد دوره ای کمتر پویا می شود و در شرایط کنونی که اقتصاد با ابهامات زیادی مواجه است، انتظار رونق ناگهانی چندان با واقعیت بازار همخوانی ندارد.
البته متغیر تعیین کننده همچنان نرخ ارز و اخبار اقتصادی و سیاسی خواهد بود. اگر دلار دوباره مسیر صعودی را طی کند، خودرو می تواند با تاخیر واکنش نشان دهد. همانند هفته های گذشته بخشی از بازار به جهش ارز واکنش نشان داد. اما اگر نرخ ارز در محدوده فعلی نوسان داشته باشد، احتمالاً رکود و عدم تقاضای مؤثر باز هم اجازه شکل گیری یک روند قوی را نخواهد داد.
بنابراین، تصویر امروز بازار نه یک بازار کاملاً نزولی است و نه بازاری که دوباره در راه صعود است. قیمت ها بالا و پایین می شوند، اما هیچ معامله مشخصی پشت بسیاری از این تغییرات وجود ندارد. بازار در حال حاضر بیشتر مشغول آزمایش قیمت های مختلف است تا کشف قیمت واقعی از عرضه و تقاضا.
در این بین خودروهای خاص داستان دیگری دارند. برای این بخش از بازار، نادر بودن، قدرت خرید مشتری و ویژگی منحصر به فرد خودرو از وضعیت عمومی بازار مهمتر است. به همین دلیل در شرایطی که فروشنده یک خودروی اقتصادی هفته ها منتظر می ماند تا مشتری پیدا کند، خودروی چند ده میلیارد تومانی ممکن است با مشتریانی مواجه شود که حاضر به پرداخت یک نمونه خاص از آن هستند.
بازار خودروی ایران امروز دو چهره دارد: بازار بزرگی که خریدار کمی برای آن وجود دارد و فروشنده حاضر به ارزان فروشی نیست و بازار کوچک اما بسیار غنی که قیمت های چند ده میلیارد تومانی آن مانع مطلق خرید نیست. فاصله این دو بازار شاید یکی از بارزترین نشانه های وضعیت تقاضا در بازار امروز خودرو باشد.
در نهایت افت دلار به زیر 230 هزار تومان توانسته بخشی از قیمت ها را پایین بیاورد اما همچنان چیزی به نام رونق در بازار وجود ندارد. در حال حاضر خودرو بیشتر محصولی برای تماشا، قیمت گذاری و انتظار است تا خرید و فروش. بازاری که برای پراید 500 میلیون تومانی مشتری نیست، اما خودروهای 50 میلیاردی خریداران خود را دارند، بیش از هر چیز حکایت شکاف قدرت خرید است، نه فقط حکایت قیمت خودرو.
