هزینه‌های سنگین پیش روی مالکان خودرو/ رشد ۳۰ تا ۸۰ درصدی قطعات پرمصرف خودروهای داخلی/ قیمت لوازم یدکی از توان مشتری جلو زد

این وضعیت در حالی ادامه دارد که فعالان صنفی از افزایش شدید قیمت تمام شده تامین قطعات خبر می دهند. فعالان حوزه لوازم یدکی می گویند حدود 70 درصد قطعات یدکی یا به طور کامل وارداتی است و یا مواد اولیه آن از خارج تامین می شود و قیمت قطعات در برخی موارد نسبت به سال گذشته بیش از دو برابر شده است.

قفسه ها خالی نیستند، اما همه قسمت ها را نمی توان پیدا کرد

بررسی میدانی خبرنگار مهر از بازار نشان می دهد که تصویر بازار یکنواخت نیست. برای خودروهای داخلی با تیراژ بالا، هنوز بخش زیادی از قطعات مصرفی در بازار یافت می شود. اما این به معنای ثبات قیمت یا دسترسی برابر به تمام قطعات نیست. از سوی دیگر وضعیت خودروهای چینی و مونتاژی متفاوت است و برخی از فروشندگان از کمبود برخی از قطعات این خودروها خبر داده اند.

فروشنده در چنین بازاری با مشکل دیگری مواجه است. محصولی که امروز به فروش می رسد ممکن است فردا با همان قیمت قابل تعویض نباشد. افزایش قیمت تمام شده واردات، حمل و نقل، مواد اولیه و نوسانات ارز، قیمت خرید موجودی جدید را تغییر می دهد و قیمت گذاری را برای فروشنده دشوار می کند.

در بخش وارداتی، بحث تامین جدی‌تر است. فعالان صنفی از اختلال در ثبت سفارش، توقف کالا و مشکل در تهیه برخی اقلام خبر داده اند. مشکلی که به ویژه در قطعات ماشین آلات، خودروهای سنگین و برخی برندهای خارجی به چشم می خورد.

تاثیر افزایش قیمت را بیش از هر جای دیگری در رفتار مشتری می توان دید. برای تعویض قطعه، مالک خودرو لزوماً به سراغ گران ترین یا حتی اصل قطعه نمی رود. اول قیمت می گیرد بعد مارک می پرسد و در آخر اگر رقم بالاست از تعمیرکار می پرسد: آیا امکان تعمیر همان قطعه وجود ندارد؟

این تغییر رفتار به معنای از دست دادن تقاضا نیست. ماشین هنوز نیاز به تعمیر دارد و نمی توان قطعات مصرفی را برای همیشه کنار گذاشت. اما تقاضا از خرید قطعات جدید و گران قیمت به گزینه های ارزان تر منتقل شده است.

قطعات استوک، مدل های مقرون به صرفه تر و تعمیر قطعه قبلی اکنون به گزینه های جدی برای برخی از مشتریان تبدیل شده است. این وضعیت در خودروهای قدیمی بیشتر دیده می شود. از آنجایی که مالک معمولا حاضر به پرداخت هزینه ای نزدیک به قیمت یک قطعه نو و گران قیمت برای تعمیر خودرویی که ارزش آن محدود است، نیست، قطعات موجود، نمونه های مقرون به صرفه تر و تعمیر قطعه قبلی اکنون به گزینه های جدی برای برخی از مشتریان تبدیل شده است. این وضعیت در خودروهای قدیمی بیشتر دیده می شود. زیرا مالک معمولا حاضر نیست برای تعمیر خودرویی که ارزش آن محدود است، نزدیک به قیمت قطعه نو و گران قیمت بپردازد.

قطعات چند صد هزار تومانی تا چند میلیون تومانی

قیمت ها هم خیلی با هم فاصله دارند. قطعات ساده و مصرفی برخی از خودروهای داخلی همچنان در محدوده چند صد هزار تومانی معامله می شود، اما وقتی صحبت از قطعات و ست های فنی می شود، ارقام به چند میلیون تومان می رسد.

به عنوان مثال گزارش میدانی از بازار تهران نشان می دهد بسیاری از قطعات خودروهای داخلی مانند پراید، پژو 405، سمند و ال90 در ماه های اخیر رشد 30 تا 80 درصدی را تجربه کرده اند. به عنوان مثال کیت تسمه تایم ال 90 اصل به حدود 11 میلیون و 20 هزار تومان رسیده است، سر سیلندر کامل دوگانه ایساکو پژو 405 حدود 27 میلیون تومان و کمپرسور کولر پژو 405 حدود 21 میلیون و 880 هزار تومان قیمت دارد.

در قسمت بدنه یک پراید روداری کامل حدود 3 میلیون و 60 هزار تومان و سپر جلوی پژو پارس حدود 5 میلیون و 650 هزار تومان و قطعات کوچکتر مانند نوار آب بندی حدود 300 هزار تومان و دریچه کولر حدود 96 هزار تومان است.

در همین حال، قطعات سیستم ترمز و کلاچ نیز روند صعودی داشته اند. لنت ترمز جلو پارس برای پراید حدود یک میلیون و 245 هزار تومان، لنت تکست استار پژو 405 حدود 2 میلیون و 650 هزار تومان و دیسک و پلاک Valeo L90 حدود 11 میلیون و 300 هزار تومان گزارش شده است. باتری خودروها نیز بسته به ظرفیت و برند بین 4 تا بیش از 10 میلیون تومان متغیر است و هزینه تعمیر موتور یا تعویض قطعات اصلی برای مالکان بسیار سنگین شده است.

فعالان بازار این افزایش ها را عمدتا به نوسانات ارز، محدودیت های عرضه و افزایش هزینه های تولید نسبت می دهند. بنابراین، چیزی که برای مالک خودرو یک خرابی ساده به نظر می رسد، ممکن است پس از مراجعه به تعمیرگاه به لیستی از چندین قسمت تبدیل شود. قطعاتی که قیمت کل آنها به همراه هزینه تعمیر، هزینه نهایی را به میزان قابل توجهی افزایش می دهد.

وضعیت قطعات خودروهای چینی

در بخش خودروهای مونتاژی و چینی ماجرا کمی متفاوت است. مشکل فقط قیمت نیست. پیدا کردن قطعه مناسب گاهی زمان می برد. تنوع زیاد مدل ها، وابستگی برخی قطعات به واردات و محدود بودن شبکه عرضه باعث شده برخی از قطعات این خودروها به اندازه قطعات پراید، پژو یا تیبا در دسترس نباشد. در این قسمت ممکن است خودرو برای قطعه ای خاص مدت بیشتری در تعمیرگاه بماند و علاوه بر هزینه قطعه، هزینه خواب خودرو را نیز بر عهده مالک خواهد بود.

قیمت ها نیز بسیار بالاتر است. به عنوان مثال کیت کلاچ ام وی ام 530 حدود 15500000 تومان، پمپ آب تیگو 5 حدود 8400000 تومان، کمپرسور کولر S5 هایما حدود 10660000 تومان و جک استارت S5 حدود 8500 تومان است.

اما وقتی صحبت از قطعات و ست های فنی می شود، ارقام بسیار سنگین تر می شوند. گیربکس اتوماتیک آریزو 6 حدود 90 تا 120 میلیون تومان، گیربکس فول جک S5 حدود 190 تا 193 میلیون تومان، ساعت جک S5 گیربکس حدود 103 میلیون تومان و گیربکس جک S5 دوکلاچه حدود 76 تا 92 میلیون تومان قیمت دارد. در قسمت بدنه سپر جلو یا عقب برخی از مدل های ام وی ام X22 پرو تا 35 میلیون تومان و چراغ جلو ام وی ام X22 حدود 11 تا 14.5 میلیون تومان گزارش شده است.

در ماه های اخیر اتحادیه لوازم یدکی تهران نیز به طور مشخص از کمبود قطعات خودروهای چینی صحبت کرده است. بنابراین وضعیت عرضه قطعات خودروهای داخلی را نمی توان به کل بازار تعمیم داد. این ارقام در کنار محدودیت عرضه، هزینه تعمیر خودروهای مونتاژ شده را بسیار سنگین تر از نمونه های داخلی کرده است.

فروشنده از نوسانات قیمت در امان نیست

در طرف دیگر بازار فروشنده است. کسی که باید موجودی خود را به قیمت امروز بفروشد و همان کالا را به قیمت جدید جایگزین کند. در شرایطی که قیمت ها به طور مکرر تغییر می کند، فروش یک قطعه لزوما به معنای کسب سود قطعی نیست. از آنجا که ممکن است هزینه خرید مجدد آن تغییر کرده باشد، در شرایطی که قیمت ها به طور مرتب تغییر می کند، فروش یک قطعه لزوما به معنای کسب سود قطعی نیست. زیرا ممکن است هزینه خرید مجدد آن تغییر کرده باشد.

همین موضوع یکی از دلایلی است که قیمت یک قطعه در فروشگاه های مختلف یکسان نیست. برند، کشور سازنده، اصالت محصول، موجودی فروشنده و زمان خرید همگی می توانند بر قیمت نهایی تاثیر بگذارند.

از سوی دیگر فعالان صنفی می گویند که بیش از 70 درصد قطعات یا وارداتی است یا مواد اولیه وارد شده است. بنابراین بازار لوازم یدکی به طور مستقیم و غیرمستقیم تحت تاثیر شرایط ارزی و وارداتی است.

قاچاق هم در بازار خودش را نشان می دهد

در همین شرایط قطعات قاچاق همچنان در بازار وجود دارد. پلیس امنیت اقتصادی تهران از کشف بیش از 25 هزار قلم لوازم یدکی قاچاق به ارزش 30 میلیارد تومان در انباری در عبدل آباد خبر داد. این کشف نشان می دهد که بخشی از عرضه بازار خارج از مسیر رسمی واردات و توزیع است.

حضور کالای قاچاق در بازاری که مشتری به دنبال تعمیر خودرو ارزان‌تر است، اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. تفاوت قیمت می تواند برخی از مشتریان را به سمت محصولاتی سوق دهد که مبدا یا مسیر عرضه آنها مشخص نیست. موضوعی که علاوه بر صرفه اقتصادی در قطعات حساس خودرو مشکل ایمنی ایجاد می کند.

بازار راکد است اما نیاز به قطعات متوقف نشده است

با همه این مشکلات نمی توان بازار لوازم یدکی را بازاری بدون مشتری دانست. خودروهای داخل کشور هر روز نیاز به سرویس، تعمیر و تعویض قطعات دارند. تفاوت این است که مشتری دیگر مانند گذشته فقط به دنبال “قطعات موجود” نیست. او به دنبال قطعه ای است که بتواند با کمترین فشار مالی به دست بیاورد.

به همین دلیل، بازار همزمان دو تصویر دارد. از یک سو قطعاتی که در انبارها و فروشگاه ها هستند و از سوی دیگر مشتریانی که به دلیل گرانی در خرید آن تردید داشتند. در برخی از گروه ها نیز کمبود واقعی وجود دارد و مشتری باید زمان بیشتری را برای یافتن قطعه مناسب صرف کند.

مشکل بازار لوازم یدکی فقط گرانی یا کمبود آن نیست. مشکل اصلی ترکیب سه عامل هزینه بالای تامین، مشکل در دسترسی به برخی قطعات و کاهش قدرت خرید مشتریان است. نتیجه در رفتار بازار مشخص است. مشتری بیشتر هزینه می‌کند، بیشتر چانه می‌زند، بیشتر به تعمیر می‌رود و برای برخی خودروها و قطعات، گزینه استوک و اقتصادی را به خرید قطعه جدید ترجیح می‌دهد.