البته افت فروش خودروسازان جدا از افت تولید آنها نیست. تولید سه شرکت بزرگ در نیمه اول سال حدود 31 درصد کاهش یافت و بنابراین بخشی از کاهش فروش را می توان به کوچک شدن ظرفیت عرضه نسبت داد. اما اهمیت موضوع در شرایطی بیشتر می شود که سایر مسیرهای عرضه خودرو نیز با محدودیت مواجه هستند. تولید مونتاژ در ماه‌های گذشته متاثر از مشکلات تامین قطعات، محدودیت‌های حمل‌ونقل و سختی دسترسی به برخی نهاده‌های تولید بوده و از سوی دیگر واردات خودرو علیرغم افزایش نسبت به برخی دوره‌های گذشته، همچنان با محدودیت ارزی، ثبت سفارش و تامین منابع مواجه است.
در چنین شرایطی نمی توان کاهش عرضه سه خودروساز بزرگ را تنها یک اتفاق در صورت های مالی شرکت ها دانست. این کاهش با میزان خودروهایی که قادر به ورود به بازار هستند ارتباط مستقیم دارد. اهمیت این موضوع زمانی آشکارتر می شود که بازار خودرو با تقاضای انباشته و نیازهای قابل توجه سالانه مواجه شود. حتی با کنار گذاشتن تقاضای کاذب و تقاضایی که صرفاً با انگیزه حفظ ارزش پول یا کسب سود شکل می گیرد، برآورد نیاز واقعی بازار در سطحی بالاتر از عرضه فعلی است. بنابراین با محدودتر شدن جریان ورود خودروها به بازار، شکاف بین ظرفیت عرضه و تقاضای بازار نیز می تواند افزایش یابد. در واقع مشکل اصلی در نیمه اول سال تنها فروش کمتر خودروسازان نیست. سوال مهمتر این است که با کاهش عرضه داخلی، کاهش تولید مونتاژ و سختی افزایش واردات، بازار خودرو مورد نیاز خود را در نیمه دوم سال از کجا تهیه می کند؟
این سوال از آنجایی اهمیت ویژه ای دارد که آمار شهریور ماه نسبت به مرداد ماه سال جاری حکایت از بهبود نسبی وضعیت تولید و فروش دارد، اما هنوز نمی توان از بازدهی کامل در سمت عرضه صحبت کرد. تولید ماهانه سه خودروساز بزرگ در شهریورماه نسبت به مردادماه 75 درصد افزایش یافت، اما فروش آنها در مدت مشابه تنها 17 درصد رشد داشت. فاصله بین رشد تولید و فروش می تواند نشان دهنده این باشد که بخشی از جهش تولید در شهریورماه هنوز به فروش و تحویل تبدیل نشده و یا برای جبران عقب ماندگی ماه های قبل استفاده شده است.
بنابراین برای ارزیابی وضعیت عرضه در نیمه دوم سال، افزایش یک ماهه تولید کافی نیست و باید دید آیا این رشد می تواند در ماه های آینده نیز ادامه داشته باشد و منجر به افزایش واقعی تعداد خودروهای عرضه شده به بازار شود یا خیر؟ در این میان افت 24 درصدی ایران خودرو، 34 درصدی سایپا و 60 درصدی فروش پارس خودرو در 6 ماهه نخست سال تصویر متفاوتی از فشار وارده بر کانال عرضه ارائه می دهد. افت فروش پارس خودرو نسبت به دو خودروساز دیگر بسیار شدیدتر بوده و نشان می دهد که کاهش عرضه در بین شرکت ها یکسان نبوده است.
اما کاهش عرضه در چنین شرایطی می تواند تبعاتی فراتر از صورت های مالی خودروسازان داشته باشد. محدودیت خودروهای صفر کیلومتر در بازار می تواند قدرت چانه زنی فروشندگان را افزایش دهد، انتخاب مصرف کننده را محدود کند و در صورت ادامه بخشی از تقاضا را به سمت خودروهای فرسوده سوق دهد. همچنین هرگونه شوک جدید به نرخ ارز وارداتی، تامین قطعات یا تولید داخلی در بازاری که حاشیه عرضه کاهش یافته است، می تواند تاثیر بیشتری بر قیمت ها و رفتار معامله گران بگذارد. به عبارت دیگر، هر چه شکاف بین عرضه و تقاضا بیشتر باشد، حساسیت بازار نسبت به عوامل خارجی بیشتر خواهد بود.
بررسی سوابق عملکرد خودروسازان «دنیای اقتصاد» حکایت از افت 29.3 درصدی فروش در نیمه نخست امسال نسبت به مدت مشابه سال گذشته دارد. در عین حال حجم فروش سه خودروساز یعنی ایران خودرو، سایپا و پارس خودرو در شهریورماه نسبت به مردادماه 17 درصد رشد داشته است. این در حالی است که فروش خودروسازان در پنج ماهه نخست امسال 30.4 درصد کاهش و در مردادماه نسبت به تیرماه 8 درصد رشد داشته است. بررسی آمارهای درج شده در سایت کدال از حجم تولید خودروسازان نیز نشان می دهد که در حالی که در نیمه نخست امسال 31 درصد کمتر از 6 ماه گذشته تولید داشته اند، رقم تولید ماهانه آنها نسبت به مردادماه حدود 75 درصد افزایش داشته است. بررسی جزئیات آمار منتشر شده در سایت کدال نیز نشان می دهد خودروسازان در نیمه نخست سال گذشته 383 هزار و 450 دستگاه خودرو فروخته اند اما این رقم در 6 ماهه امسال به 270 هزار و 744 دستگاه کاهش یافته است.
همچنین در حالی که خودروسازان در نیمه نخست امسال 280 هزار و 277 دستگاه خودرو تولید کردند، 270 هزار و 744 دستگاه خودرو به فروش رسیده است. این به معنای اختلاف 9533 دستگاهی معادل 3.4 درصد کاهش فروش نسبت به تولید است. در عین حال، این سه خودروساز در شهریورماه 62 هزار و 226 دستگاه فروختند که این رقم در مردادماه 53 هزار و 161 دستگاه بود. در این میان ایران خودرو به عنوان بزرگترین خودروساز کشور در نیمه نخست سال گذشته 253 هزار و 712 دستگاه خودرو فروخته بود که این رقم در نیمه نخست امسال به 192 هزار و 978 دستگاه کاهش یافته است. به این معنی که حجم فروش این خودروساز در 6 ماهه امسال 24 درصد کاهش داشته است.
همچنین این خودروساز در نیمه نخست امسال 204 هزار و 647 دستگاه تولید کرده بود که نسبت به حجم فروش، تفاوت 11 هزار و 669 دستگاهی معادل 5.7 درصد کاهش فروش نسبت به تولید را نشان می دهد. در ادامه، بررسی فروش این گروه خودرویی نشان می‌دهد که در مردادماه 37 هزار و 507 دستگاه فروخته است، این رقم در آخرین ماه تابستان به 41 هزار و 866 دستگاه رسیده است. به این ترتیب فروش ماهانه بزرگترین خودروساز کشور 11.6 درصد رشد داشته است. این در حالی است که ایران خودرو در نیمه نخست سال گذشته 75 هزار و 943 محصول پژو به فروش رسانده بود. در حالی که این تعداد در مدت مشابه سال جاری به 59 هزار و 61 دستگاه کاهش یافته است. بنابراین حجم فروش این محصول 22.2 درصد کاهش داشته است.
آمار فروش سورن نیز حاکی از آن است که در حالی که این محصول در 6 ماهه سال قبل 70 هزار و 593 دستگاه فروخته شده، این رقم در مدت مشابه سال جاری به 49 هزار و 568 دستگاه کاهش یافته است. یعنی فروش این محصول پرتیراژ نیز با افت حدود 30 درصدی مواجه شده است. فروش هایما نیز با افت قابل توجهی مواجه شده است. در حالی که در نیمه نخست سال گذشته 10 هزار و 390 دستگاه از این محصول به فروش رسید، امسال این رقم به 2 هزار و 540 دستگاه کاهش یافته است. این به معنای کاهش 75.5 درصدی است. همچنین فروش ایران خودرو در مردادماه نسبت به تیرماه 2 درصد کاهش داشته است. این در حالی است که این خودروساز در پنج ماهه نخست سال جاری با افت 24 درصدی فروش نسبت به مدت مشابه سال گذشته مواجه بوده است.
بررسی سایت کدال همچنین نشان می دهد که دومین خودروساز بزرگ کشور در 6 ماهه سال گذشته 98 هزار و 882 دستگاه خودرو فروخته که از ابتدای سال مالی تا 31 شهریور به 65 هزار و 464 دستگاه کاهش یافته است و به همین دلیل حجم فروش این خودروساز در نیمه نخست امسال با افت 33.8 درصدی مواجه شده است. تولید سایپا در این مدت 62 هزار و 985 دستگاه بوده که در مقایسه با حجم فروش، حاکی از اختلاف 2 هزار و 479 دستگاهی معادل 4 درصد رشد فروش نسبت به تولید است. در عین حال سایپا در شهریور 17 هزار و 53 دستگاه فروخته است. در شرایطی که آمار ماهانه این خودروساز در مردادماه از 12 هزار و 852 دستگاه حکایت دارد. به این ترتیب فروش ماهانه این شرکت خودروسازی 32.6 درصد افزایش یافته است.
جزئیات فروش محصولات سایپا نیز نشان می دهد که فروش خانواده X200 (تیبا، کوئیک و ساینا) در نیمه نخست امسال 42 هزار و 598 دستگاه بوده است. این در حالی است که در مدت مشابه سال قبل 61 هزار و 136 دستگاه از این محصولات به فروش رسیده است. به این ترتیب فروش این محصولات با افت حدود 30 درصدی مواجه شده است. در 6 ماهه امسال 11 هزار و 816 دستگاه از محصول شاهین به فروش رسیده است. حجم فروش آن در مدت مشابه سال گذشته به 16759 دستگاه رسید که به معنای کاهش 29.4 درصدی است. همچنین فروش ماهانه سایپا در مردادماه نسبت به تیرماه 28.2 درصد افزایش داشته است. با این حال، فروش پنج ماهه آن نسبت به دوره پنج ماهه سال قبل 38 درصد کاهش نشان می دهد. پارس خودرو نیز همانند دو خودروساز دیگر از همین الگو پیروی کرده است. یعنی فروش ماهانه این خودروساز 18 درصد رشد داشته و فروش سالانه آن با افت قابل توجه 60.4 درصدی مواجه شده است. این شرکت بیشترین کاهش فروش را در نیمه اول سال جاری نسبت به مدت مشابه سال قبل نشان می دهد.
جزئیات گزارش فروش نیز نشان می دهد در حالی که در 6 ماه گذشته 30 هزار و 856 دستگاه توسط این خودروساز به فروش رسیده است، این رقم در نیمه نخست امسال به 12 هزار و 302 دستگاه کاهش یافته است. حجم تولید این خودروساز در این مدت 12 هزار و 645 دستگاه بوده که نسبت به رقم فروش، اختلاف 343 دستگاهی معادل 2.7 درصد کاهش فروش نسبت به تولید را نشان می دهد. در عین حال پارس خودرو در مردادماه 2802 دستگاه خودرو فروخته بود که در آخرین ماه تابستان به 3307 دستگاه رسید. فروش محصولات سهند توسط این خودروساز در نیمه نخست امسال به 3433 دستگاه رسید در حالی که در مدت مشابه سال گذشته این رقم به 3771 دستگاه رسید. بنابراین فروش این محصول با افت حدود 9 درصدی مواجه شده است.
یکی دیگر از محصولات پارس خودرو یعنی Q200 نیز با افت فروش مواجه شده است. حجم فروش آن از 26 هزار و 595 دستگاه در نیمه اول سال گذشته به 7 هزار و 865 دستگاه کاهش یافته است. یعنی فروش این محصول 70.4 درصد کاهش داشته است. این در حالی است که فروش پارس خودرو در مردادماه نسبت به تیرماه رشد قابل توجه 228.8 درصدی داشته است. این در حالی است که فروش پنج ماهه آن نسبت به مدت مشابه سال قبل 63.8 درصد کاهش داشته است.
