در ادبیات اقتصاد رفتاری، توسل به ذخیره سازی فیزیکی دارایی ها در زمان عدم اطمینان مزمن یک واکنش غریزی برای بقای مالی است. سال ها نوسانات سریع ارز و تورم های پی در پی باعث شده بخشی از جامعه ارز را امن ترین دارایی موجود بدانند. از دیدگاه این دسته از دارندگان سرمایه، وجود اسکناس در گاوصندوق خانگی با خطراتی مانند سرقت، آتش سوزی و استهلاک کاغذ همراه است، اما یک مزیت اساسی دارد: کنترل 100 درصدی و نقدینگی آنی بدون دخالت نهادهای واسطه. این نگاه باعث شده میلیاردها دلار از منابع ارزی در خانه ها حبس شود و از چرخه اعتباری اقتصاد کشور خارج شود.
5 درصد سود ارزی؛ جذب مالی در برابر ترس نهادی
پیشنهاد 5 درصد سود ارزی سالانه از نظر استانداردهای بین المللی رقمی وسوسه انگیز است. زیرا دلار در بازارهای جهانی دارایی سود زا نیست و ذخیره کاغذ آن نه تنها سودی به همراه ندارد، بلکه قدرت خرید واقعی آن را به اندازه نرخ تورم سالانه آمریکا کاهش می دهد. اما مقاومت دارندگان ارز در سپردن دارایی ها به این صندوق ها به دلیل عدم توانایی در محاسبه ریاضی سود نیست، بلکه به دلیل «ریسک نهادی» است. سابقه تصمیمات غیرمنتظره ارزی، تغییر ناگهانی مقررات نرخ ارز و بلاتکلیفی در سازوکار خروج، این سوال اساسی را در ذهن سرمایه گذار ایجاد می کند که آیا در زمان درخواست ابطال واحدها، اسکناس بدون قید و شرط و بدون کسر ریال در دسترس خواهد بود یا خیر؟
دوگانگی سرمایه گذاری مولد و میل به سودهای پرش
چالش دیگر این ابزار مالی، تضاد فرهنگ سفته‌بازی و منطق سرمایه‌گذاری پایدار است. در شرایطی که بازارهایی مانند سکه، طلا و حتی معاملات نقدی ارز به دلیل نوسانات قیمتی و حباب های موقت، بازده اسمی سنگین چند ده درصدی را نشان می دهند، عرضه ابزاری با درآمد ثابت 5 درصد برای بخشی از دلالان فاقد هیجان به نظر می رسد. اما واقعیت این است که هدف صندوق های ارزی رقابت با رفتار قمار در بازار طلا نیست. بلکه این ابزار برای سرمایه‌گذارانی طراحی شده است که اولویت اول آنها امنیت اصل دارایی‌های ارزی، رهایی از خطرات ذخیره‌سازی فیزیکی و کسب جریان نقدی منظم به صورت ارزی است.
کلید باز کردن قفل؛ شفافیت قانونی و تضمین نقدینگی
برای اینکه صندوق‌های درآمد ثابت ارز به موفقیت ملموسی دست یابند و قبوض داخلی را به سمت پروژه‌های صنعتی و صادراتی سوق دهند، سیاست‌گذار چاره‌ای جز شفاف‌سازی کامل قانون و ایجاد مکانیسم‌های بازپرداخت بی‌قید و شرط ندارد. جداسازی کامل منابع ارزی این صندوق ها از منابع بانکی تحت مداخله، تعریف دقیق عناصر ضامن معتبر و تسهیل سازوکار ابطال روزانه با تحویل قبوض از پیش نیازهای ضروری است. تنها در سایه چنین اطمینانی است که سرمایه گذار خرد متقاعد می شود که دارایی خود را از فضای ناامن خانه خارج کرده و به ساختار مدرن بازار سرمایه متصل کند.
منبع: تمبر
