به گزارش اختاز نیوز به نقل از دنیای اقتصاد، محاسبه قیمت دلاری خودروها در بازار ایران نشان می دهد که قیمت تعدادی از محصولات داخلی به محدوده 15 تا 20 هزار دلار رسیده است، سطحی که آنها را از نظر قیمت در کنار برخی خودروهای خارجی قرار می دهد. اما نزدیک بودن قیمت ها به معنای برابری سطح فناوری، امکانات و ایمنی این محصولات نیست و فاصله بین قدرت خرید مصرف کننده ایرانی و قیمت خودرو همچنان قابل توجه است. بررسی های «دنیای اقتصاد» نشان می دهد خودروهایی مانند ررا با قیمت حدود 20 هزار و 300 دلار، پژو 207 اتوماتیک، دنا پلاس اتوماتیک و تارا با قیمت 16 هزار و 600 دلار و شاهین پلاس با قیمتی نزدیک به 16 هزار دلار تصویر متفاوتی از وضعیت قیمت خودروهای داخلی در بازار ارائه می دهند. این ارقام در شرایطی به دست آمده است که بخش قابل توجهی از محصولات مذکور در رده قیمتی خودروهای اقتصادی در بازار جهانی قرار نمی گیرند و مصرف کنندگان در برخی بازارها با همین مبلغ به محصولات متنوع تری از نظر فناوری، امکانات و استانداردهای ایمنی دسترسی دارند. البته ارقام مورد تجزیه و تحلیل، قیمت های بازار آزاد خودرو در ایران است و نه قیمت کارخانه یا بهای تمام شده تولید. به عبارت دیگر، آنچه در این گزارش بر اساس محاسبات صورت می گیرد، مبلغی است که خریدار برای خرید خودرو در بازار پرداخت می کند. بنابراین قیمت دلاری این محصولات باید در چارچوب واقعیت معاملاتی بازار ایران ارزیابی شود. بازاری که محدودیت عرضه، ساختار انحصاری و نوسانات نرخ ارز بر قیمت نهایی خودرو تاثیر می گذارد.
اما همانطور که گفته شد، افزایش قیمت دلاری خودروهای داخلی لزوما به معنای ارتقای متناسب کیفیت، فناوری یا سطح تجهیزات آنها نیست. در واقع مصرف کننده ایرانی برای برخی خودروهای تولید داخل 15 تا 20 هزار دلار می پردازد که همچنان با محدودیت هایی در انتخاب محصول، سطح امکانات رفاهی و ایمنی و دسترسی به فناوری های روز مواجه است. این وضعیت سوال مهمی را در مورد مناسب بودن قیمت و کیفیت خودرو در بازار ایران ایجاد می کند. آیا قیمت خودروهای داخلی با توجه به ارزش فنی و اقتصادی آنها تعیین می‌شود یا محدودیت‌هایی که به آن اشاره کردیم، قیمت محصولات را به سطوحی فراتر از قابلیت رقابتی رسانده است؟
از سوی دیگر مقایسه قیمت دلاری خودروها بدون در نظر گرفتن قدرت خرید مصرف کنندگان تصویر کاملی از وضعیت بازار ارائه نمی دهد. شاید قیمت خودروی داخلی در محاسبات ارزی به محدوده قیمتی محصولات خارجی رسیده باشد، اما این بدان معنا نیست که خریدار ایرانی قدرت خرید مصرف کنندگان سایر کشورها را داشته باشد. در اقتصادی که درآمد خانوارها متناسب با رشد قیمت دارایی ها و کالاهای بادوام افزایش نیافته است، خرید خودرویی با قیمت 15 تا 20 هزار تومان به تصمیمی سنگین و گاه فراتر از توان بخش بزرگی از تقاضای مصرف کننده تبدیل شده است. به این ترتیب مشکل تنها گران شدن خودرو به صورت ریالی یا دلاری نیست. همچنین فاصله قیمت خودرو با درآمد خانوار به یکی از مهمترین موانع دسترسی مصرف کنندگان به این محصول بادوام تبدیل شده است.
قیمت خودرو به دلار
بررسی قیمت های بازار خودرو نشان می دهد که محصولات عرضه شده در بازه قیمتی گسترده ای قرار دارند؛ با این حال، تمرکز بخش مهمی از خودروهای پرتقاضا در محدوده 10-20 هزار دلار قابل توجه است. در گروه خودروهای اقتصادی، ساینا دوگانه سوز با قیمتی حدود دو میلیارد تومان معادل هفت هزار دلار یکی از ارزان ترین محصولات این لیست است. رانا پلاس نیز 2 میلیارد و 400 میلیون تومان حدود 8800 دلار ارزش گذاری شده است. اطلس اتوماتیک با قیمت دو میلیارد و 900 میلیون تومان در محدوده 10 هزار و 700 دلار و سهند پلاس اتوماتیک با قیمت دو میلیارد و 700 میلیون تومان حدود 10 هزار دلار قیمت دارند.
در گروه خودروهایی که جایگاه بالاتری نسبت به محصولات اقتصادی در بازار داخلی دارند، ارقام دلاری افزایش می یابد. سمند سورن پلاس با قیمت سه میلیارد تومان حدود 11 هزار دلار قیمت دارد; در حالی که پژو 207 اتوماتیک با قیمت چهار میلیارد و 500 میلیون تومان به محدوده 16600 دلار رسیده است. دنا پلاس اتوماتیک و تارا نیز با همان قیمت چهار میلیارد و 500 میلیون تومان در یک سطح قیمتی قرار دارند. این نشان می دهد که حتی در بین تولیدات داخلی نیز فاصله قابل توجهی بین نسخه های مختلف خودروها وجود دارد. در این میان رایرا با قیمت پنج میلیارد و 500 میلیون تومان و ارزش دلاری حدود 20 هزار و 300 دلار در صدر فهرست خودروهای داخلی قرار دارد. شاهین پلاس اتوماتیک نیز با قیمت چهار میلیارد و 300 میلیون تومان معادل 15900 دلار در همین گروه قرار دارد. به این ترتیب چند محصول داخلی هم اکنون در محدوده قیمتی قرار گرفته اند که در بازارهای جهانی صرف خرید انواع خودرو از برندهای مختلف می شود.
در بخش خودروهای خارجی نیز ارقام قابل توجهی مشاهده می شود. به عنوان مثال چانگان آیدو 3 میلیارد و 900 میلیون تومان، حدود 14 هزار و 400 دلار ارزش گذاری شده است. سوزوکی سیاز با قیمت 5 میلیارد تومان معادل 18 هزار و 500 دلار و بی وای دی چین پلاس با قیمت 5 میلیارد و 500 میلیون تومان حدود 20 هزار و 300 دلار است. نیسان مگنیت نیز با قیمت شش میلیارد و 800 میلیون تومان به محدوده 25 هزار دلار رسیده است. علاوه بر این محصولات، خودروهای دیگر لیست بررسی شده توسط «دنیای اقتصاد» نیز قیمت هایی از 6 تا 17 هزار دلار دارند. این ارقام به ویژه در مورد خودروهای داخلی حکایت از تغییر جایگاه قیمتی محصولات در بازار دارد. در گذشته بخش مهمی از خودروهای تولید داخل به عنوان جایگزین ارزان‌تر برای محصولات وارداتی شناخته می‌شدند. اما اکنون قیمت برخی از آنها به حدی رسیده که مرز خودروهای داخلی و خارجی را از نظر هزینه خرید کمرنگ کرده است. البته این مقایسه به معنای یکسان بودن کلاس فنی یا کاربری خودروها نیست، بلکه نشان می دهد که فاصله قیمتی بین برخی محصولات داخلی و خارجی کاهش یافته و حتی در برخی موارد از بین رفته است.
قیمت جهانی، امکانات غیر جهانی
قیمت دلاری خودروهای داخلی در شرایطی به محدوده محصولات خارجی رسیده است که همانطور که گفته شد فاصله این خودروها از نظر سطح فناوری، تجهیزات و استانداردهای ایمنی همچنان قابل توجه است. به عبارت دیگر قیمت خودروهای داخلی در بازار در برخی موارد به سطحی نزدیک شده است که در بازارهای جهانی برای خرید محصولات مختلف هزینه می شود، اما این نزدیکی قیمت لزوما با همگرایی در کیفیت و مشخصات فنی همراه نبوده است. همین مشکل، موضوع قیمت و ارزش دریافتی مصرف کننده را به یکی از محورهای مهم ارزیابی بازار خودرو تبدیل می کند.
در بازارهای رقابتی، قیمت خودرو تنها تابعی از هزینه تولید یا نرخ ارز نیست و عواملی مانند کیفیت ساخت، فناوری پیشرانه، مصرف سوخت، تجهیزات ایمنی، خدمات پس از فروش و شهرت برند نیز در تعیین ارزش محصول نقش دارند. رقابت بین خودروسازان نیز آنها را مجبور می کند که به طور مستمر محصولات خود را از نظر فناوری و امکانات ارتقا دهند تا سهم بازار را حفظ کنند. در چنین شرایطی مصرف کننده امکان انتخاب بین برندها و مدل های مختلف را دارد و قیمت پرداختی تا حد زیادی در نتیجه رقابت بین تامین کنندگان شکل می گیرد. در بازار ایران اما ساختار عرضه و محدودیت های رقابتی شرایط متفاوتی را ایجاد کرده است. بخش بزرگی از بازار در اختیار تعداد محدودی از خودروسازان داخلی است و با وجود سیاست های اعلام شده برای افزایش رقابت، واردات با موانع ارزی و نظارتی مواجه است. در نتیجه، فشار رقابتی برای بهبود کیفیت و کاهش قیمت ها به اندازه بازارهای آزاد رقابتی نیست. در چنین فضایی، افزایش هزینه های تولید، نوسانات ارزی و محدودیت عرضه می تواند منجر به رشد قیمت شود. بدون لزوماً بهبودی متناسب در مشخصات فنی و سطح تجهیزات خودرو.
از طرفی مقایسه خودروهای داخلی با نمونه های خارجی باید با توجه به کلاس بدنه، سطح تجهیزات، قوای محرکه و بازار مقصد انجام شود. تشابه صرف قیمت دلار به معنای هم رده بودن دو خودرو نیست. اما زمانی که یک محصول داخلی با قیمت بیش از 16 هزار دلار در بازار عرضه می شود، انتظار مصرف کننده برای داشتن امکانات ایمنی و رفاهی متناسب با این سطح قیمت نیز افزایش می یابد. این انتظار به ویژه برای خودروهایی که در گروه محصولات جدیدتر و گران قیمت خودروسازان قرار دارند، جدی است.
موضوع دیگر قدرت خرید مصرف کنندگان ایرانی است. اگرچه قیمت دلاری خودروها امکان مقایسه قیمت آنها را فراهم می کند، اما همچنان خرید این محصولات برای خانوارهای ایرانی بسیار دشوار است. در واقع، معیار مهمتر برای سنجش میزان دسترسی خانوار به خودرو، نسبت قیمت آن به درآمد سالانه است. در اقتصادی که درآمد اسمی خانوار همگام با رشد قیمت دارایی ها و کالاهای بادوام نیست، حتی خودروهایی که در سطح جهانی به عنوان ارزان یا میان رده طبقه بندی می شوند ممکن است برای بخش بزرگی از مصرف کنندگان داخلی دور از دسترس باشند. به عبارت دیگر، خودرویی با قیمت 16600 دلار ممکن است در اقتصاد با درآمد سرانه بالا محصولی در دسترس مصرف کننده باشد. اما همین خودرو با توجه به سطح حقوق و هزینه های جاری زندگی می تواند به هدفی بلند مدت برای خانواده ایرانی تبدیل شود. این تفاوت نشان می دهد که مقایسه قیمت ها بدون در نظر گرفتن درآمد، قدرت خرید و هزینه فرصت خانوارها تصویر ناقصی از وضعیت بازار خودرو ارائه می دهد.
در این بین، خودرو به تدریج از یک محصول مصرفی بادوام به یک دارایی با هزینه بالای مالکیت تبدیل شده است. افزایش قیمت خودرو در کنار رشد هزینه های نگهداری، بیمه، قطعات و تعمیرات، بار مالی مالکیت آن را نیز افزایش داده است. بنابراین حتی خانوارهایی که توانایی خرید خودرو را دارند نیز با افزایش هزینه های استفاده و نگهداری از آن مواجه هستند. این موضوع می تواند تقاضای مصرف کننده را محدود کند و نقش تقاضای سرمایه و انگیزه حفظ ارزش دارایی را در بازار پررنگ تر کند.
