به گزارش خبرگزاری به گزارش میهن تجارت، تعطیلی مدارس به دلیل آلودگی هوا، سرما و شرایط اضطراری، آموزش مجازی را به یکی از راه های ادامه فعالیت های آموزشی در سال های اخیر تبدیل کرده است. راهکاری که قرار بود از توقف یادگیری جلوگیری کند اما اجرای آن همیشه به معنای برگزاری موثر کلاس ها و حضور فعال دانش آموزان نبوده است. گاهی کلاس‌ها تشکیل می‌شود، معلمان تدریس می‌کنند و دانش‌آموزان پشت صفحه هستند، اما آنچه در عمل اتفاق می‌افتد با یادگیری واقعی فاصله دارد.
تجربه چندین ساله آموزش غیرحضوری این انتظار را ایجاد کرد که دانش آموزان به تدریج خود را با این شیوه آموزشی وفق دهند و در شرایط مختلف بتوانند مسئولیت یادگیری خود را بر عهده بگیرند، با این حال تغییر کلاس حضوری به مجازی همچنان برای بسیاری از آنها با چالش هایی همراه است.
واقعیت این است که یادگیری در خانه فقط دسترسی به اینترنت و حضور در کلاس مجازی نیست. دانش آموز باید بتواند تمرکز خود را حفظ کند، زمان خود را مدیریت کند، انگیزه داشته باشد و ارتباط خود را با محیط آموزشی بدون حضور فیزیکی معلم و همکلاسی ها حفظ کند. مهارت هایی که شکل گیری آنها مستلزم تمرین، آموزش و آمادگی ذهنی است.
اکنون که عدم حضور در مدارس ممکن است در هر مقطعی و به دلایل مختلف تکرار شود، این سوال اهمیت بیشتری پیدا می کند که چرا با وجود چندین سال سابقه آموزش مجازی، حضور در کلاس آنلاین برای بسیاری از دانش آموزان همچنان مشکل است؟ آیا موضوع فقط به امکانات و زیرساخت ها مربوط می شود یا باید آمادگی ذهنی و مهارت های یادگیری دانش آموزان را جدی تری گرفت؟
کلاس آنلاین؛ تجربه ای که هنوز طبیعی نیست
زهرا سادات کاظمی، روانشناس و مشاور آموزشی به خبرنگار به گزارش میهن تجارت با بیان اینکه بعد از گذشت چندین سال از تجربه آموزش مجازی برای برخی از دانش آموزان همچنان نبود مدرسه به معنای تغییر ناگهانی در روند زندگی روزمره و برنامه آموزشی است، به خبرنگار به گزارش میهن تجارت می گوید: هر زمان که مدارس به دلیل آلودگی هوا، سردی هوا یا شرایط اضطراری تعطیل می شوند، دانش آموزان باید از کلاس درس و تعامل مستقیم با معلم فاصله بگیرند و پشت صفحه به یادگیری ادامه دهند. یک تغییر به ظاهر ساده، اما در عمل می تواند چالش های زیادی را به همراه داشته باشد.
وی با بیان اینکه یکی از مهم ترین چالش های آموزش مجازی حفظ تمرکز و انگیزه در محیط خانه است، می افزاید: برخلاف مدرسه که به طور ویژه برای آموزش طراحی شده است، خانه محل استراحت، تفریح و ارتباط خانوادگی نیز هست. این موضوع باعث می شود که مرز بین زمان مطالعه و اوقات فراغت برخی از دانش آموزان نامشخص شود و نتوانند نظم خاصی برای فعالیت های آموزشی خود مانند روزهای حضور در مدرسه داشته باشند.
این روانشناس و مشاور آموزشی بیان می کند: عدم ارتباط حضوری با معلم و همکلاسی ها نیز می تواند بر انگیزه یادگیری تأثیر بگذارد. بسیاری از دانش آموزان در محیط مدرسه از طریق تعامل با دوستان، پرسش و پاسخ در کلاس و حتی مسابقات تحصیلی انگیزه پیدا می کنند، اما در کلاس مجازی برخی از این محرک ها کاهش می یابد. در چنین شرایطی، حضور در کلاس همیشه به معنای مشارکت فعال یا یادگیری مؤثر نیست.
ایجاد تعادل بین حمایت والدین و استقلال دانش آموز یکی از ضروریات موفقیت در آموزش مجازی است
کاظمی ادامه می دهد: خودتنظیمی یکی از مهم ترین مهارت های موفقیت در آموزش های غیرحضوری است. دانش آموز باید بتواند زمان خود را مدیریت کند، تکالیف را بدون نظارت مستقیم معلم انجام دهد و در برابر عوامل حواس پرتی مقاومت کند. این مهارت ها به صورت خودکار و تنها با تجربه چند کلاس آنلاین شکل نمی گیرند و نیازمند آموزش و تمرین مستمر هستند.
وی با بیان اینکه نقش خانواده ها نیز از اهمیت ویژه ای برخوردار است، می گوید: والدین گاهی مجبور می شوند همزمان با مسئولیت های کاری و خانوادگی، بر تحصیل فرزندان خود نظارت کنند. از سوی دیگر، نظارت بیش از حد نیز ممکن است فرصت استقلال و مسئولیت پذیری را از دانش آموز بگیرد، بنابراین ایجاد تعادل بین حمایت والدین و استقلال دانش آموز یکی از ضروریات موفقیت در آموزش مجازی است.
این روانشناس و مشاور آموزشی می افزاید: به نظر می رسد تجربه چندین ساله آموزش غیرحضوری هنوز نتوانسته به طور کامل به یک مهارت پایدار در بین دانش آموزان تبدیل شود. آموزش مجازی را نباید راه حلی موقت برای تعطیلات مدارس دانست، بلکه آمادگی دانش آموزان برای مواجهه با این شرایط ضروری است. تقویت مهارت های خود مدیریتی، افزایش مشارکت در کلاس های آنلاین و آموزش روش های صحیح یادگیری در خانه می تواند کمک کند تا تعطیلی مدارس به معنای اختلال در روند آموزش نباشد.
وقتی خانه تبدیل به مدرسه می شود آیا دانش آموزان برای روزهای غیر حضوری آمادگی دارند؟
ریحانه صادقی، روانشناس و مشاور خانواده و عضو سازمان نظام روانشناسی کشور به گزارش میهن تجارت با بیان اینکه تعطیلی مدارس به دلیل آلودگی هوا، سرمای شدید یا شرایط غیرمترقبه دیگر یک اتفاق غیرمنتظره نیست و در چنین ایامی از آموزش مجازی به عنوان راهکاری برای جلوگیری از توقف فعالیت های آموزشی استفاده می شود، به خبرنگار به گزارش میهن تجارت گفت: سوال اینجاست که آیا دانش آموزان برای چنین تغییری آمادگی دارند؟ تجربه سال های گذشته نشان داده است که برگزاری کلاس آنلاین به تنهایی نمی تواند تداوم یادگیری را تضمین کند و آمادگی ذهنی و رفتاری دانش آموزان نیز در این زمینه حائز اهمیت است.
وی با بیان اینکه یکی از تفاوت های اساسی آموزش حضوری و غیر حضوری میزان وابستگی دانش آموز به ساختار و نظم محیط آموزشی است، می افزاید: در مدرسه زمان مشخص شروع و پایان کلاس، حضور معلم و برنامه روزانه به دانش آموز کمک می کند تا فعالیت های خود را سازماندهی کند، اما با انتقال آموزش و پرورش به این ساختار، زمان زیادی را از دست می دهد و مسئولیت بیشتری را بر عهده دانش آموز می گذارد. فعالیت های آکادمیک؛ مسئولیتی که همه دانش آموزان به یک اندازه آمادگی آن را ندارند.
یک روانشناس و مشاور خانواده و یکی از اعضای سازمان نظام روانشناسی کشور بیان می کند که تغییر ناگهانی در نحوه آموزش نیز می تواند باعث سردرگمی و بی انگیزگی شود. دانش آموزی که خود را برای یک روز عادی مدرسه آماده کرده است ممکن است با اعلام تعطیلی و جایگزینی کلاس آنلاین نتواند به سرعت خود را با شرایط جدید وفق دهد. به خصوص اگر برنامه درسی، برنامه کلاس ها یا نحوه ارتباط با معلم از قبل مشخص نباشد، این تغییر می تواند تمرکز و احساس مسئولیت تحصیلی او را تحت تأثیر قرار دهد.
آموزش مجازی را نه به عنوان یک رویداد موقت، بلکه به عنوان یک مهارت ضروری برای مواجهه با شرایط متغیر آموزشی در نظر بگیرید
صادقی ادامه می دهد: علاوه بر مسائل شخصی نباید از تاثیر شرایط خانوادگی و امکانات محیطی غافل شد. همه دانش آموزان محیطی آرام و مناسب برای شرکت در کلاس آنلاین ندارند. گاهی اوقات تعداد افراد در خانه، نبود تجهیزات کافی یا کلاس های همزمان اعضای خانواده، حضور موثر در کلاس را با مشکل مواجه می کند. این شرایط علاوه بر اختلال در یادگیری، ممکن است احساس نابرابری و شکست را در برخی از دانش آموزان نیز تقویت کند.
وی می گوید: در چنین شرایطی، آماده سازی دانش آموزان برای تحصیل غیرحضوری نباید تنها به ارائه اینترنت، ابزار دیجیتال و برگزاری کلاس محدود شود. آموزش مهارت هایی مانند برنامه ریزی روزانه، مدیریت زمان، حفظ تمرکز، مسئولیت پذیری و سازگاری با شرایط متغیر باید بخشی از فرآیند آموزشی مدارس باشد و همچنین آشنایی مستمر دانش آموزان با نحوه تعامل در کلاس مجازی می تواند از سردرگمی آنها در تعطیلی های ناگهانی جلوگیری کند.
این روانشناس و مشاور خانواده و عضو سازمان نظام روانشناسی کشور با بیان اینکه واقعیت این است که آموزش غیرحضوری ممکن است در هر مقطع و به دلایل مختلف جایگزین آموزش حضوری شود، می افزاید: آمادگی برای این شرایط را نباید تنها پس از اعلام تعطیلی مدارس در نظر گرفت. مدارس، خانواده ها و سیستم آموزشی باید از قبل برای چنین روزهایی برنامه ریزی کنند تا دانش آموزان بتوانند بدون خللی در برنامه روزانه خود و از دست دادن انگیزه به یادگیری خود ادامه دهند. شاید وقت آن رسیده است که آموزش مجازی را نه به عنوان یک رویداد موقت، بلکه به عنوان یک مهارت ضروری برای مواجهه با شرایط متغیر آموزشی در نظر بگیریم.
شاید یکی از مهم ترین درس هایی که تجربه آموزش مجازی برای نظام آموزشی به ارمغان آورده است این باشد که یادگیری هرگز نمی تواند به حضور دانش آموزان در کلاس درس وابسته باشد. دانش آموز باید بتواند حتی در شرایط مختلف رابطه خود را با فرآیند یادگیری حفظ کند. مهارتی که اهمیت آن فراتر از تعطیلات مدرسه است و می تواند در مسیر تحصیلی و حتی زندگی آینده او نقش داشته باشد.
از طرفی نباید از دانش آموز انتظار داشت که مسئولیت سازگاری با شرایط جدید را بر عهده بگیرد. مدرسه باید برای روزهای غیر حضوری برنامه مشخصی داشته باشد، معلمان با روش های موثر آموزش آنلاین آشنا باشند و خانواده ها بدانند که چگونه بدون ایجاد فشار اضافی، فرزندان خود را در این راه همراهی کنند. آمادگی برای آموزش مجازی حاصل همکاری مجموعه ای از عوامل است.
در این میان توجه به سلامت روان دانش آموزان نباید در حاشیه برنامه ریزی آموزشی قرار گیرد. اگر قرار است آموزش در هر شرایطی ادامه یابد، نیازهای روانی، اجتماعی و عاطفی دانش آموزان نیز باید در نظر گرفته شود. ایجاد فرصت‌های تعامل، مشارکت فعال، استراحت کافی و حفظ ارتباط انسانی در فضای مجازی می‌تواند به تجربه مطلوب‌تری از آموزش غیرحضوری کمک کند.
مسئله فقط این نیست که وقتی مدارس تعطیل می شود، کلاس ها در چه زمینه ای و با چه امکاناتی برگزار می شود. سوال این است که آیا دانش آموزان آماده ادامه یادگیری در شرایط مختلف هستند؟ تعطیلی مدارس ممکن است خارج از کنترل دانش‌آموزان و معلمان باشد، اما توقف آموزش نباید به یک رویداد تکراری تبدیل شود و باید از روزهای آموزش حضوری برای ساختن نسلی آماده‌تر، مستقل‌تر و سازگارتر با روش‌های مختلف یادگیری استفاده کرد.
منبع : به گزارش میهن تجارت
