الجزیره نوشت: رجب طیب اردوغان رئیس جمهور ترکیه به دعوت الهام علی اف همتای آذربایجانی خود برای شرکت در مراسم بزرگداشت «روز پیروزی» در باکو وارد منطقه قره باغ شد. سفری که در سطح بالایی با هدف مهار تنش های پنهانی که اخیرا در روابط ترکیه و جمهوری آذربایجان ایجاد شده انجام می شود.
به گزارش «میهن تجارت»؛ در ادامه این مقاله آمده است: اردوغان را هیئتی شامل آمنه اردوغان، همسرش، هاکان فیدان، وزیر امور خارجه، ابراهیم کالین، رئیس سازمان اطلاعات، برهان الدین دوران، رئیس اداره ارتباطات ریاست جمهوری و تعدادی از وزرا و نمایندگان مجلس همراهی می کنند. این ترکیب اهمیت سفر در این زمان حساس را نشان می دهد.
رؤسای جمهور دو کشور قرار است در دیداری دوجانبه زمینه های همکاری و تحولات منطقه ای را بررسی کنند. آن هم در شرایطی که اختلافات اخیر بر سر تصمیم باکو برای اعمال محدودیت برای حجاب در مدارس به صدر اخبار روابط دو کشور راه پیدا کرده است.
بحران حجاب؛ جرقه تنش ها
با وجود شعار تاریخی «یک ملت، دو دولت» که خلاصه ای از قدرت اتحاد سیاسی و نظامی دو کشور است، در سپتامبر گذشته تنش ها آشکار شد. زمانی که باکو مقررات جدیدی را برای لباس مدارس تصویب کرد که بر اساس آن لباس هایی که با اصول سکولاریسم در تضاد بود، ممنوع شد.
اگرچه در این آیین نامه به حجاب اشاره نشده بود، اما گزارش ها حاکی از آن بود که از ورود دانش آموزان محجبه به مدارس جلوگیری می شد. موضوعی که موجی از انتقادات را در آنکارا برانگیخت.
حزب حاکم عدالت و توسعه ترکیه از همتای آذربایجانی خود خواست از این محدودیت ها خارج شود. بحران زمانی تشدید شد که اوکتای سارال، مشاور ارشد اردوغان، از سیاست جدید باکو انتقاد کرد و از سوی دیگر آذربایجان این اظهارات را دخالت در امور داخلی خود دانست.
همین موضوع باعث شد تا اردوغان برای فرونشاندن خشم مقامات آذربایجان، مشاور خود را برکنار کند. اما الهام علی اف در پایان ماه اکتبر گذشته نشست سران کشورهای ترک زبان در آنکارا را تحریم کرد و تنها وزیر امور خارجه خود را به این نشست فرستاد.
اردوغان پیش از عزیمت به جمهوری آذربایجان اعلام کرد: هیچ مانعی وجود ندارد که برادری بین ترکیه و جمهوری آذربایجان نتواند بر آن غلبه کند. این اظهارات به وضوح نشان دهنده تمایل او برای پایان دادن به اختلافات است.
لیست ورود ممنوع و ممنوعیت ورود چهره های ترک
تنش ها به بیانیه ها محدود نشد و در 21 اکتبر گذشته، زمانی که باکو از ورود 31 شخصیت برجسته ترکیه به خاک خود جلوگیری کرد، ابعاد جدیدی پیدا کرد.
شخصیت‌های سیاسی، رسانه‌ای و مذهبی در فهرست افراد ممنوعه قرار گرفتند. از جمله فاتح اربکان، رئیس حزب رفاه مجدد، عمر اولتاش، رئیس حزب سرزمین، عمر فاروق گرگرلی اوغلو، نماینده مجلس، محمد بوینوکالن، امام سابق ایاصوفیه، آدام اوزکوزه روزنامه نگار و یوسف کاپلان نویسنده.
باکو این تصمیم را با استناد به بیانیه ها و مطالب منتشر شده در اینترنت و شبکه های اجتماعی توجیه کرد و مدعی شد که این مطالب حاکمیت، امنیت ملی و نظام قانون اساسی این کشور را هدف قرار داده و خواستار تغییر قدرت با توسل به زور و تحریک خشونت و گسترش نفرت مذهبی است. با این حال، مقامات آذربایجان نمونه خاصی از اظهارات منتسب به هیچ یک از این افراد را ارائه نکردند.
در همین راستا، دادستانی کل جمهوری آذربایجان از اتخاذ اقدامی جداگانه علیه هفت شهروند ترکیه خبر داد و اعلام کرد که این افراد در چارچوب تحقیقات مربوط به اتهام درخواست تغییر نظام از طریق زور و تحریک به نفرت مذهبی تحت تعقیب هستند.
این اقدام با تصمیم ممنوعیت ورود 31 نفر به جمهوری آذربایجان متفاوت است.
اختلافات ژئوپلیتیکی عمیق تر از بحث حجاب
تحلیلگران بر این باورند که تنش های کنونی فراتر از موضوع حجاب است و نشان دهنده تفاوت های آشکار ژئوپلیتیکی و تفاوت دیدگاه های دو کشور در مورد جایگاه دین است.
در همین زمینه، ایلهان شاهین اوغلو، مدیر مرکز مطالعات «اطلس» در باکو به خبرگزاری فرانسه گفت: باکو خود را برادر کوچکتر در این اتحاد نمی داند و بر برقراری روابط مبتنی بر مشارکت برابر اصرار دارد.
گونول تول، محقق مؤسسه خاورمیانه در واشنگتن نیز به این خبرگزاری گفت: اختلاف بر سر حجاب نشانه شکاف عمیق تر است. شکاف مربوط به حاکمیت جمهوری آذربایجان، نفوذ آنکارا و تفاوت سیاست های دو کشور در قبال اسرائیل و ارمنستان.
جمهوری آذربایجان روابط نزدیکی با اسرائیل دارد. کشوری که در جنگ شش هفته ای با ارمنستان در سال 2020 به باکو تسلیحات داد. در مقابل، اردوغان تل آویو را به ارتکاب “نسل کشی” در غزه متهم می کند و روابط خود را با گروه های مقاومت فلسطین حفظ می کند.
از سوی دیگر جمهوری آذربایجان در سال 2023 با حمایت ترکیه کنترل کامل منطقه قره باغ کوهستانی را به دست گرفت.
ترکیه همچنین در جهت عادی سازی روابط با ارمنستان گام برمی دارد. در همین حال تنش ها بین باکو و ایروان ادامه دارد.
با وجود این اختلافات عمیق، ناظران بر این باورند که منافع استراتژیک همچنان نقش ضربه گیر را در روابط دو کشور ایفا می کند. روابط نظامی و هماهنگی در بخش انرژی برای هر دو کشور حیاتی است. زیرا ترکیه اصلی ترین مسیر استراتژیک صادرات نفت و گاز جمهوری آذربایجان به بازارهای غربی است.
اردوغان امیدوار است با شرکت در مراسم بزرگداشت آزادسازی شهر شوشا در قره باغ – که با حمایت قاطع ترکیه محقق شد، مسیر روابط دو کشور را بار دیگر به سمت ثبات و احیای اتحاد “یک ملت، دو دولت” تغییر دهد.
