ردپای روسیه در آذربایجان؛ در قفقاز جنوبی چه می‌گذرد؟

به گزارش خبرگزاری به گزارش میهن تجارت، یکی از رویدادهای مهم روزهای اخیر در منطقه قفقاز جنوبی اتفاق افتاد سفر دو روزه ولادیمیر پوتین به جمهوری آذربایجان و دیدار صمیمی وی با الهام علی افکه اوایل هفته گذشته پس از 6 سال انجام شد، سفری که تحلیلگران معتقدند می تواند حامله پیام های مهم سران دو کشور، دو سال قبل از در مسکو، “اعلامیه همکاری و اتحاد متقابل” بین دو کشور در این سند مهم امضا شد. توسعه همکاری های دو کشور در زمینه های سیاسی، اقتصادی و بسیاری از زمینه های دیگر مورد اشاره قرار گرفته است.

علاوه بر این، سفر پوتین به باکو در حالی صورت گرفت که اوکراین توانست برای اولین بار با حمله زمینی 1100 کیلومتر مربع از خاک روسیه شامل یک شهر مرزی (سودا) و 82 روستا را تصرف کند. این اولین بار پس از جنگ جهانی دوم است که بخشی از روسیه توسط ارتش یک کشور خارجی اشغال می شود. علاوه بر این، برای اولین بار قلمرو یک قدرت اتمی (بزرگترین قدرت نظامی هسته ای جهان) توسط کشور دیگری اشغال می شود.

نباید فراموش کرد که آذربایجان تولیدکننده بزرگ گاز است و اتحادیه اروپا در تلاش است تا کاهش شدید واردات گاز روسیه را جبران کند. گاز از آذربایجان افزایش یابد. همچنین کاهش صادرات گاز روسیه به اروپا از زمان حمله نظامی روسیه به اوکراین و اکنون پس از حمله به اوکراین رخ داده است. کورسکنیروهای اوکراینی ایستگاه توزیع گاز را در کنترل دارندسوداوی ادامه داد: روسیه دیگر قادر به فروش اندک گازی نیست که می‌فروشد، بنابراین می‌توان سفر پوتین را در شرایطی نگه داشت که سفرهای خارجی وی به کشورهای دیگر به دلیل حکم دادگاه بین‌المللی بسیار محدود است. تعویض کنید گازی به اروپا تحلیل کرد.

موضوع نکته دیگری که باید به آن توجه کرد بیانیه استسرگئی لاوروف، وزیر امور خارجه روسیه به طور خاص “گذر زنگزور“واقع در استان”سیونیک» ارمنستان پس از سفر پوتین به باکو، لاوروف در یک مصاحبه تلویزیونی اعلام کرد: به دلیل بسته بودن گذرگاه زنگزور از سوی ارمنستان، ارتباط در منطقه بسیار دشوار شده است.

وی ادامه داد: تلاش می کنیم تا پیمان صلح زودتر منعقد شود و انسداد ارتباطی برطرف شود زنگزور ما متأسفانه به اندازه ارتباطات فاصله داریم زنگزور منطقه سیونیک ارمنستان نگران است، ارمنستان آن را نقض می کند و درک معنای چنین اقداماتی برای من دشوار است.

این اظهارات لاوروف باعث نگرانی هایی شد به طور خاص راهرو زنگزور که برای ایران اهمیت راهبردی دارد و برخی تحلیلگران این سفر و اقدام روسیه را تلاشی برای اعمال نفوذ روسیه بر این گذرگاه می دانند. سبزی آنها از تنش در قفقاز جنوبی برای صدور مجوز می دانستند، موضوعی که ایران بارها در زمان های مختلف درباره آن بحث کرده است. به طور خاص موضع خود را اعلام کرد و هرگونه تغییر در مرزهای بین المللی منطقه قفقاز را خط قرمز خود دانست.

منطقه قفقاز جنوبی بخشی از این اولین لایه امنیتی روسیه است

مهدی امن تبریزی در گفتگو با خبرنگار به گزارش میهن تجارت به طور خاص در سفر پوتین به باکو تصریح کرد: سفر ولادیمیر پوتین به جمهوری آذربایجان پس از 6 سال و همچنین بنابراین تقریبا 4 سال به منطقه قفقاز جنوبی قطعا حاوی پیام های مهمی از سوی کرملین است، توجه داشته باشید که منطقه قفقاز جنوبی که در دکترین سیاست خارجی روسیه به عنوان منطقه خارجی نزدیک برای مسکو تعبیر می شود. بخشی از اولین لایه های امنیتی این کشور است و میزان حضور و نفوذ سیاسی، نظامی و اقتصادی در میان سه کشور این منطقه برای روسیه از اهمیت بالایی برخوردار است.

وی افزود: در سال های پس از فروپاشی شوروی و تشکیل کشورهای تازه استقلال یافته، حضور روسیه در هر یک از سه کشور گرجستان، ارمنستان و جمهوری آذربایجان از همان ابتدا با فراز و نشیب همراه بوده است. سال نفوذ مسکو حضور سیاسی و نظامی خود در گرجستان را به طور کامل از دست داد، اگرچه نفوذ اقتصادی این کشور بر تفلیس به دلیل وابستگی شدید زیرساختی این کشور به روسیه تا به امروز ادامه دارد.

کارشناس مسائل روسیه ادامه داد: نوع تعامل مسکو و ایروان ارمنستان تا اواسط سال 2020 را می توان نمونه کاملی از قیمومیت دانست، ارمنستان به دلایل متعدد و ضعف های زیرساختی در زمینه های مختلف وابستگی شدید نظامی-امنیتی، اقتصادی و سیاسی به روسیه داشته است، اما پس از به قدرت رسیدن. پاشینیان غرب محور، نوع تعامل دو پایتخت از واگرایی به خصومت تبدیل شده است. ایروان نزدیک بودن به ساختارهای غربی و دوری از مسکو نه تنها برای حل بحران های فزاینده این کشور نیست، بلکه به نظر می رسد تنها برای قطع ید روسیه از ارمنستان به عنوان یکی از پایگاه های سنتی این کشور در منطقه قفقاز جنوبی باشد.

امن تبریزی یادآور شد: خروج از پیمان امنیت جمعی، تخلیه عده ای پاسگاه ها نظامی و تخلیه مرزبانان روسی که در سال های گذشته مسئولیت حفاظت از مرزهای ارمنستان را بر عهده داشته اند، همزمان با درخواست های مکرر ایروان برای عضویت در ساختارهای غربی این را تایید کنید موضوع است

پوتین به دنبال باخت است ندادن جای پای آن در منطقه قفقاز جنوبی است

وی ادامه داد: نوع تعامل مسکو و باکو از سال های گذشته به گونه ای متفاوت دنبال می شود، باکو تلاش کرد با سیاست هایی که در پیش گرفت نوعی تعادل بین روابط با مسکو و بروکسل برقرار کند. از سوی دیگر به دلیل وجود منابع نفت و گاز و همچنین موقعیت ژئوپلیتیکی این کشور توانسته است. از نظر شرایط اقتصادی و سیاسی نسبت به سایر کشورهای منطقه برای خودشان بهتر است مهیا و این باعث شد که مسکو از این کشور محافظت کند اشتباه کن در دامان غرب، سیاست متعادلی را در قبال باکو اتخاذ کنید.

یک کارشناس مسائل روسیه با نگاهی به تحولات منطقه و پیشینه گفت: مهمترین دلیل سفر پوتین به باکو حفظ حضور و باخت است. ندادن جای پای خود را در منطقه قفقاز جنوبی دارد، گرجستان به مسکو باخته است و اگر قدرت سیاسی در انتخابات آینده ایروان اگر تغییر نکند، باید گفت کرملین نیز این کشور را از دست داده است، در این میان تنها مهره بازی روسیه در منطقه. به منظور حفظ موقعیت و تعیین روندهای سیاسی جاری در قفقاز جنوبی باکو است.

مسکو می خواهد چالش های منطقه ای را کنترل و مدیریت کند

امن تبریزی تصریح کرد: پوتین با حفظ نزدیکی با جمهوری آذربایجان تلاش می کند در تحولات این منطقه تاثیرگذار و تعیین کننده باشد. مسکو همچنان می خواهد چالش های این منطقه را کنترل و مدیریت کند. از سوی دیگر علی اف نیز زمان کنونی یعنی اختلافات فزاینده مسکو و ایروان را بهترین زمان برای کسب امتیاز بیشتر در چالش زنگزور می داند و از سوی دیگر مطمئن است هیچ چالش و بحرانی در منطقه قفقاز به پایان می رسد مگر اینکه روس ها در آن دخالت کنند.

V به طور خاص کریدور زنگزور گفت: طرح روسیه برای کریدور زنگزور دقیقا بر اساس سیاست حضور در منطقه و مدیریت چالش های منطقه ای معنا پیدا می کند. روس ها معتقدند که طبق مفاد بیانیه 2020، ارمنستان باید راه های مواصلاتی باکو را برای اتصال به نخجوان فراهم کند. این بیانیه برای ایجاد امنیت و حفاظت از این مسیر ارتباطی، ایست‌های بازرسی و امنیت گمرکی مستقر در مسیر باید کاملاً در اختیار نیروهای روسیه باشد تا زمانی که دو کشور به یک راه‌حل دائمی تحت نظارت روسیه برسند.

زنگزور می تواند یکی از راه های ارتباطی روسیه به بازارهای اروپا و آفریقا باشد

کارشناس مسائل روسیه ادامه داد: ارمنستان بنا به دلایلی اجازه افتتاح هیچ مسیر ترانزیتی (کریدور) را نمی دهد. از جمله مخالفت با هرگونه حضور نیروهای روسیه در خاک ارمنستان و مهمتر از آن لغو معاهده 2020 بین ارمنستان، روسیه و جمهوری آذربایجان. به این ترتیب نفوذ روسیه در منطقه قفقاز با چالش های بی شماری مواجه خواهد شد و با توجه به جنگ روسیه در اوکراین و نیاز شدید این کشور به راه های مواصلاتی، مسیر زنگزور می تواند یکی از راه های ارتباطی کشور به بازارهای اروپایی و آفریقایی باشد که در وضعیت فعلی برای روس ها دارای امتیازات بسیاری است.

امن تبریزی با اشاره به مصاحبه لاوروف وزیر امور خارجه روسیه با شبکه یک تلویزیون این کشور گفت: به نظر می رسد او آگاهانه و آگاهانه درباره بازگشایی مسیرهای مواصلاتی منطقه صحبت کرده و نه بازگشایی کریدور، دقیقاً همین معناست. و هدف ایران و حتی ارمنستان در سیاست های منطقه ای خود به دنبال آن است. پیش از این بر مخالفت خود با ایجاد هر نوع کریدور تاکید کرده اند.

منافع ایران و روسیه بسیار نزدیک است

وی تاکید کرد: این همان نکته ای است که برخی از تحلیلگران نادیده گرفته شده و درباره سیاست های ضد ایرانی روسیه در منطقه قفقاز جنوبی صحبت کردند. اگرچه سیاست خارجی روسیه در منطقه قفقاز مشکلاتی دارد، اما عدم درک صحیح از مفاهیم می تواند منجر به برداشت های نادرست شود. اساسا به طور خاص راه های مواصلاتی منطقه، منافع ایران و روسیه بسیار به هم نزدیک است و گاه اختلاف دیدگاه باعث شده است که منافع دو کشور در مقاطعی با یکدیگر همخوانی نداشته باشد و این موضوع به معنای نزدیکی نظرات طرفین به مسائل قفقاز، وظیفه کارشناسان و مقامات وزارت امور خارجه. آن را سنگین تر و حساس تر می کند.

کارشناس مسائل روسیه یادآور شد: کریدور زنگزور از نظر ژئوپلیتیک، اقتصادی و امنیتی لطمات جبران ناپذیری به جمهوری اسلامی وارد می کند، با بسته شدن مرز ایران و ارمنستان، هر دو مسیر زمینی ایران به اروپا در اختیار دو کشور ترک زبان ترکیه، عضو ناتو قرار می گیرد. و جمهوری آذربایجان، متحد اصلی رژیم صهیونیستی در منطقه قرار خواهد گرفت و بدین ترتیب ایران در خفقان ژئوپلیتیکی قرار می گیرد، راه ایران به اروپا قطع می شود و کنترل آن در دست دو کشور خواهد بود. بارها دشمنی خود را با ایران به ویژه آذربایجان نشان داده اند.

یکی از دو ورودی ایران به غرب نباید به آذربایجان داده شود

امن تبریزی ادامه داد: در سال های گذشته بارها به دلایل واهی مرزهای ورودی ایران به آذربایجان مسدود شد و تجار ایرانی با محدودیت های متعدد مواجه شدند، رانندگان ایرانی در آذربایجان دستگیر و یا با عوارض غیرعادی مواجه شدند و هزاران مشکل دیگر ایجاد شد. با این شرایط یکی از دو ورودی ایران به غرب نیز در اختیار چنین دولتی قرار می گیرد. اما مهمترین عارضه ایجاد چنین کریدوری مشکلات امنیتی فراوان آن است و قطعا تشدید گسل های قومیتی یکی از بارزترین عوارض کریدور زنگزور خواهد بود.

وی تصریح کرد: مطمئناً فشار بر ارمنستان یکی از مهمترین دلایل اظهارات مقامات روسیه است. به طور خاص راهرو زنگزور است. در شرایط کنونی و با توجه به درگیری های اوکراین، به نظر نمی رسد روس ها به دنبال چالش جدیدی در حلقه اول امنیت خود باشند، بلکه به دنبال تأثیرگذاری بر روندهای سیاسی منطقه و این هستند. موضوع برای روس ها مسلم است که ایران به عنوان یکی از متحدان نزدیک آنها با هرگونه تغییر در مرزهای بین المللی منطقه قفقاز به شدت مخالفت خواهد کرد. موضوع از مقام معظم رهبری به آقای پوتین منتقل شده است.