هنگامی که نه خودروساز وارداتی وجود دارد و نه خودروساز داخلی حاضر به عرضه این محصول است ، می توان گفت که بازار خودرو در انحصار کامل است. انحصاری که اکنون حتی دولت را به چالش کشیده است.
براساس اخبار تجاری ، بازار اتومبیل ایران در ماه های اخیر رکود شدید و بی سابقه ای را تجربه کرده است. رکود که برخلاف دوره های قبلی ، دیگر نمی توان به عواملی مانند کاهش تقاضا ، تورم یا نوسانات نرخ ارز نسبت داد. آنچه اکنون بازار را در یک توقف کامل قرار داده است ، مشتری نیست ، بلکه عدم عرضه یکی از بزرگترین فعالان بازار ، ایران خمرو است.
در حالی که تقاضا برای خودروها ، به ویژه در اقتصاد ، در سطح بالایی باقی مانده است ، ایران رسما برنامه های فروش خود را متوقف کرده و از تصمیم گیری مجدد خود در “اصلاح قیمت گذاری” صحبت کرده است. این شرکت اعلام کرده است که تا زمان افزایش قیمت متناسب با افزایش هزینه های تولید ، هیچ گونه عرضهی وجود نخواهد داشت. اما این حرکت در محیطی رخ می دهد که واردات خودرو تقریباً متوقف شده است و امسال هیچ سفارش جدیدی انجام نشده است.
در چنین شرایطی ، عدم وجود کامل اتومبیل های وارداتی که می توانند به عنوان تنظیم کننده بازار عمل کنند ، باعث شده است که فضای انحصاری خودروسازان داخلی از همیشه برجسته تر شود. در حقیقت ، هنگامی که واردات وجود ندارد و نه خودروسازان داخلی حاضر به عرضه این محصول هستند ، می توان گفت که بازار در انحصار کامل است. انحصاری که اکنون حتی دولت را به چالش کشیده است.
نکته قابل توجه موضع اخیر وزارت صنعت ، معدن و تجارت است. برخلاف رویکردهای گذشته ، که غالباً با یک همراهی دوستانه دولت همراه است ، رئیس سازمان پشتیبانی مصرف کننده و تولید کنندگان صریحاً اظهار داشته است که “اگر یک ماشین در پارکینگ تولید و انباشته شود ، در حال احتکار است و با تحریم های دولت روبرو می شود.”
این موضع در حالی است که ساختار مالکیت ایران در ماه های اخیر تغییر کرده است ، و شرکت اکنون با ادعای خصوصی سازی ، خود را از چارچوب های تصمیم گیری دولت سنتی جدا کرده است. با این حال ، در عمل چیزی جز “خصوصی سازی” با ادامه انحصار وجود ندارد. شرایطی که باعث شده است که شرکت خواستار قیمت محصولات خودرو باشد ، با تکیه بر کمبود رقبا در بازار.
قفل انحصار در بازار
به گفته مهر ، بازار خودرو اکنون در موقعیتی قرار دارد که نه رقابت و نه شفافیت وجود دارد. هیچ وارداتی وجود ندارد ، عرضه داخلی قفل شده است و مصرف کننده در وسط این بن بست تنها تماشای آینده گران قیمت است. این فضای نامشخص بازار را در مرحله “انتظار و نگرانی” فرو کرده و خرید و فروش را تقریباً صفر کرده است.
کارشناسان بر این باورند که گره این وضعیت فقط با مجموعه ای از اصلاحات همزمان قابل باز است. از جمله تجدید نظر در سیاست قیمت گذاری خودرو بر اساس واقعیت های اقتصادی مانند تورم و هزینه های تمام شده ، آزادسازی تدریجی و واردات مدیریت شده واردات اقتصادی و کاربردی خودروها و در نهایت تدوین قوانین سفت و سخت ضد مونوپولی برای شکستن تسلط دو خودروساز اصلی کشور.
تجربه سال گذشته همچنین نشان داد که حتی واردات محدود اتومبیل های خارجی با قیمت رقابتی می تواند به فضای انحصار فشار بیاورد و رفتار تولید کنندگان داخلی را اصلاح کند. اکنون که دولت نیز با چالش این انحصار روبرو شده است ، ضروری است که خصوصی سازی محدود به انتقال مالکیت نباشد ، بلکه همزمان با ایجاد رقابت واقعی و باز کردن مسیر بازیگران جدید.
در غیر این صورت ، نه تنها انحصار باقی خواهد ماند ، بلکه از فرم دولت به روشی پیچیده تر منتقل می شود. وضعیتی که مصرف کننده در آن آسیب اصلی باقی خواهد ماند.
منبع: مهر و موم
