صادرات فرش های دست ساز ایران در دهه گذشته به میزان قابل توجهی رو به کاهش بوده است. این کاهش به دلیل تحریم ها ، ضعف حمایت دولت و مشکلات ساختاری در تولید و بازار داخلی است.
فرش دست ساز ، یکی از مهمترین نمادهای هنر و هویت ایران ، در سالهای اخیر با چالش های بی شماری در تولید و صادرات روبرو شده است. با وجود پیشینه درخشان در بازارهای جهانی ، این صنعت به دلیل عواملی مانند تحریم های اقتصادی ، کاهش حمایت دولت ، عدم بیمه مناسب برای بافندگان و افزایش هزینه های تولید ، از موقعیت قبلی خود خارج شده است.
بررسی روند صادرات طی یک دهه گذشته نشان می دهد که افت مداوم آمار صادرات تهدیدی جدی برای آینده این هنر و صنعت است. در حالی که فرش دست ساز ایرانی از نظر کیفیت ، اصالت و زیبایی هنوز در جهان بی نظیر است ، ادامه وضعیت فعلی می تواند منجر به یک رکود گسترده تر و حتی خروج تدریجی فعالان از این زمینه شود.
صادرات فرش های دست ساز ایرانی در دهه گذشته چه بود؟
مروری بر آمار منتشر شده توسط مرکز تجارت بین المللی (ITC) نشان می دهد که صادرات فرش های دست ساز ایرانی در دهه گذشته به طور قابل توجهی کاهش یافته است. در سال 2 ، صادرات فرش ایران به 1.5 میلیون دلار رسید.
اما پس از آن روند نزولی آغاز شد و صادرات بین 5 تا 5 میلیون دلار طی سالها نوسان کرد. با کاهش تحریم ها و اجرای کارگزاری ، صادرات افزایش یافته و به 5 میلیون دلار بازگشت.
روند نزولی از سال 3 در سال 2 شدت یافته است ، ارزش صادرات فرش به کمتر از 5 میلیون دلار کاهش یافته است. این کاهش در سالهای بعد ادامه یافت و صادرات در طی سالهای 1 تا 2 سال در محدوده بسیار پایین زیر 5 میلیون دلار باقی مانده است.
در نتیجه این فروپاشی ، صادرات در سطح پایین تثبیت شد. به عنوان مثال ، در سال ، رقم صادرات 1.5 میلیون دلار ثبت شده است که تنها حدود یک هشتم صادرات در سال است.
در سال 2 ، صادرات دست ساز فرش به حدود 5 میلیون دلار کاهش یافت. در سال 3 ، اگرچه افزایش خفیف به 1.5 میلیون دلار وجود دارد ، این رشد اندک نشانگر تثبیت صادرات در سطح پایین است.
تمرکز تولید کنندگان بر بازارهای داخلی
مهدی احمدی تهرانیه ، یک متخصص فرش ، در مورد وضعیت تولید فرش دست ساز در ایران در مصاحبه ای با اخبار تجاری وی توضیح داد: تولید فرش های دست ساز در سالهای اخیر به میزان قابل توجهی کاهش یافته است. همچنین ، بیشتر تولید کنندگان روی بازار داخلی متمرکز شده اند ، زیرا صادرات به دلیل تحریم ها به یک مسئله دشوار و پر هزینه تبدیل شده است.
آمار نشان دهنده موقعیت واقعی فرش ایران نیست
کارشناس فرش در مورد آمار تولید و صادرات گفت: آمار مربوط به میزان صادرات فرش نشانگر موقعیت واقعی فرش ایران نیست. به عنوان مثال ، اگر امکان صادرات فرش های ایرانی به کشورهای عربی وجود داشته باشد ، مطمئناً میزان صادرات فرش را افزایش می دهد.
وی افزود: در حال حاضر ، بسیاری از تولید کنندگان فرش محدود به نمایشگاه ها و بازارهای داخلی هستند. ” فرش دست ساز ممکن است همیشه از فرش بالاتر باشد ، اما افزایش بی سابقه در قیمت فرش های فرش و نگرانی های مربوط به استفاده از الیاف شیمیایی در فرآیند تولید آنها باعث شده است که مردم دوباره روی فرش های دست ساز اصیل تمرکز کنند.
مردم برای خرید فرش از متخصص کمک می کنند
این فعال فرش در مورد واردات فرش های افغان به ایران گفت: در حال حاضر ، فرش های افغان با قیمتی نزدیک به قیمت فرش های ماشین به کشور قاچاق می شوند.
وی تأکید کرد که مردم باید از متخصصان برای خرید فرش کمک بگیرند. از آنجا که برخی از افراد در حال سوءاستفاده از فرش افغان به عنوان فرش های کرمان ، ناین و جنوب خراسان در بازار هستند. این شرایط اعتماد به نفس هر یک از افراد فرومایه را از بین نمی برد و بر تمایل مردم برای خرید فرش تأثیر می گذارد.
چین توجه تولید کنندگان ایرانی را به خود جلب کرد
احمدی تهرانیه در مورد واردات فرشهای چینی با نقشه ایرانی توضیح داد: پس از اعمال تحریم ها علیه ایران ، چین برخی از تولید کنندگان ایرانی را از طریق واسطه های افغانستان و پاکستان جذب کرده است که منجر به کپی رایت ساقپت های ایران شد. خوشبختانه فرش های چینی و افغان از اصالت و کیفیت فرش های دست ساز ایرانی برخوردار نیستند.
وی افزود: کشورهایی مانند چین ، افغانستان ، پاکستان و دیگران از پشم برنزه برای تولید فرش استفاده می کنند ، که از ظرافت خاصی برخوردار است ، اما زیبایی و اصالت خود را طی چهار تا پنج سال از دست می دهد. از پشم زنده در تولید فرش های ایرانی استفاده می شود که کیفیت فرش را حفظ می کند.
بافندگان با چه مشکلی روبرو هستند؟
این کارشناس فرش مشکلات بافندگان را توضیح داد: “بافندگان با بسیاری از مشکلات مقابله می کنند ، اما دولت توجه زیادی به موضوعات این کلاس نمی کند.” به عنوان مثال ، یکی از نگرانی های اصلی آنها مسئله بیمه ای است که سالها توسط دولت نادیده گرفته شده است. در نتیجه این بی اعتنایی ، میانگین سنی فعالان در این زمینه از سنین میانسالی گذشت و نسل جوان تمایلی به ورود به این حرفه ندارد.
وی افزود: “به عنوان مثال ، اگر در دهه 1980 حدود 2 بافنده در یک شهر وجود داشت ، اکنون به 5 نفر می رسید.” از طرف دیگر ، حتی حداقل حقوق به دلیل کاهش صادرات فرش به بافندگان پرداخت نمی شود.
وی گفت: “در چنین شرایطی ، تولید کنندگان نیز در تلاش هستند تا زنده بمانند و حتی سفارشات کم هزینه را برای ماندن در بازار پذیرفته اند.” امید است که دولت برای رفع این مشکلات اقدامات جدی و مؤثر انجام دهد.
تحریم علت کاهش صادرات فرش های ایرانی است
احمدی تهرانیه در مورد وضعیت صادرات فرش های ایرانی توضیح داد: به دلیل تحریم علیه ایران ، صادرات فرش با مشکلات بسیاری روبرو است. این شرایط باید فراهم شود تا مرزها برای صادرات و بازاریابی در کشورهای آسیای شرقی ، کشورهای اروپایی و غیره باز شوند ، و غیره ، بازار فرش ایران قطعاً بهبود می یابد. از آنجا که فرش های ایرانی و گره های فارسی طرفداران زیادی در سراسر جهان دارند ، اما در شرایط فعلی ، فقط بقا برای تولید کننده مهم است.
وی افزود: نمایشگاه های بین المللی تهران در سالهای اخیر کمک های زیادی در این صنعت بوده است ، اما اکنون فقط کشورهایی مانند چین و برخی از کشورهای خلیج فارس در این نمایشگاه ها شرکت می کنند.
در پاسخ به این سؤال که در صورت برداشتن تحریم ها در بازار فرش چه اتفاقی می افتد؟ وی گفت: فرش ایران هنوز در بازارهای جهانی جایگاه ارزشمندی دارد و اگر تحریم ها برداشته شود ، این صنعت می تواند ظرف شش ماه دوباره ایجاد شود و صادرات خود را صادر کند.
بافندگان با مشکلات تهیه مواد اولیه روبرو هستند
این کارشناس فرش گفت: “یکی از مشکلات فعالان در این زمینه ، تهیه مواد اولیه است.” به عنوان مثال ، قیمت ابریشم در هر کیلوگرم 2 میلیون تومان بود ، اما اکنون قیمت این محصول در طی سه ماه به 3 میلیون تومان رسیده است. اگرچه قیمت مواد اولیه به میزان قابل توجهی افزایش یافته است ، اما تولید کننده نمی تواند فرش را با قیمت بالاتر بفروشد.
وی افزود: “هنگامی که صادرات بسیار کاهش می یابد ، خرید مواد اولیه با دلار و ریال انجام می شود.” این شرایط باعث می شود که تولید کننده نتواند در بازار بماند.
شرایط نامناسب بازار فرش ایران ، بسیاری از فارغ التحصیلان این زمینه بیکار مانده اند
احمدی تهرانیه در مورد تأثیر این شرایط بر فارغ التحصیلان فرش توضیح داد: شهرهایی مانند تبریز ، شیراز ، کرمان و غیره. بسیاری از دانشجویان را در زمینه های فرش جذب می کنند ، اما به دلیل شرایط نامناسب بازار فرش ایران ، بسیاری از فارغ التحصیلان این زمینه بیکار نیستند.
6000 نفر از بیمه بافندگی استفاده می کنند
کارشناس فرش گفت: “بافندگان باید از بیمه استفاده کنند.” بافندگان به دلیل بدهی دولت به سازمان تأمین اجتماعی ، هفت سال گذشته بیمه نشده اند. از آنجا که هدف اصلی بیمه اطمینان از دو میلیون فعال در این زمینه بود ، اما اکنون فقط 6000 نفر در کل کشور از بیمه بافندگی استفاده می کنند. بیمه روستایی و قبیله ای نیز کمکی نمی کند. بنابراین ، فارغ التحصیلان این زمینه نیز ترجیح می دهند پس از فارغ التحصیلی وارد میدان نشوند.
براساس این گزارش ، مروری بر صادرات فرش دست ساز در طی دهه گذشته نشان می دهد که این صنعت با وجود ظرفیت های هنری ، فرهنگی و اقتصادی خود ، تحت تأثیر یک فرآیند فرسایش یافته قرار گرفته است. کاهش مداوم آمار صادرات ضعف در سیاست های حمایتی ، عدم وجود یک استراتژی خاص برای بازاریابی بین المللی و بی اعتنایی به مشکلات زیرساختی مانند بیمه بافندگان و مواد اولیه را نشان می دهد.
در حالی که کشورهای رقیب با الگوسازی طرح های ایرانی و بهره گیری از مسیرهای تجارت آزاد ، بخشی از بازار جهانی فرش را در دست می گیرند ، صنعت فرش ایران درگیر موضوعات ابتدایی و تکراری بوده است. بی اعتنایی به نسل جوان ، بی ثباتی در بازار مواد اولیه ، محدودیت در تحریم ها و عدم حمایت جدی از تولید کنندگان نه تنها صادرات را متوقف کرده است ، بلکه آینده اشتغال را در این زمینه مبهم کرده است.
فرش ایران ممکن است به حفظ اعتبار و مشتریان در سراسر جهان ادامه دهد ، اما ادامه روند فعلی ممکن است این سرمایه فرهنگی را به حاشیه رانده باشد. احیای صنعت فرش نیاز به نگاه استراتژیک ، برداشتن موانع ساختاری ، تقویت دیپلماسی اقتصادی و تعریف مجدد نقش دولت در حمایت از تولید کنندگان واقعی این هنر ملی دارد.
برای مطالعه بیشتر به گزارش صادرات فرش در سال 1403 ؛ کمتر از 40 میلیون دلار! در اخبار تجاری ببینید
