اخیراً یکی از مدیران ارشد سابق (محمدجواد ظریف) مسئولان را به مذاکره چند جانبه با آمریکا دعوت کرده است. صرف نظر از امکان عملیاتی شدن یا نبودن این راه حل، به نظر می رسد قبل از ورود به این مذاکرات باید راه حلی برای مشکلات چندوجهی سیاست خارجی اندیشید.
روزنامه جمهوری اسلامی در یادداشتی به این موضوع پرداخته است. در این یادداشت آمده است: چرا سیاست خارجی در یک سال اخیر دستاورد ملموسی نداشته و در مقابل تحولات غزه، لبنان و سوریه و حمله مستقیم نظام و آمریکا به کشورمان و بازگشت تحریم ها و فعال شدن مکانیسم ماشه منفعل بوده است، نشان می دهد که ما حتی در صحنه بین المللی تقریباً هیچ برگ برنده ای نداریم و همه روابط با مسکو قادر نبوده و ناتوان بوده است. التیام زخم ها و جراحات
به راستی ریشه این مشکلات و همچنین دلیل مواضع خصمانه و انفعالی اروپا و کشورهای عربی و اسلامی علیه کشور ما چیست؟
1- بی شک میزان حضور و نفوذ بدون پشتوانه و عدم محاسبه دقیق کشورمان در منطقه اعم از یمن، عراق، لبنان، سوریه موضوع ساده ای نیست که از چشم غرب، آمریکا و رژیم صهیونیستی قابل چشم پوشی باشد و در نهایت شرایط کنونی به وجود آمد و کارت های مهم و راهبردی کشورمان برای ایجاد تعادل و امنیت منطقه خنثی و بازدارنده شد.
2- دوری از سیاست نه شرقی و نه غربی و سیاست سنتی حفظ تعادل باعث شد تا دایره رقابت غرب و شرق علیه کشورمان تشدید و تنگ شود.
ورود بدون محاسبه دقیق و عدم آینده نگری به پیامدهای جنگ و بحران بسیار حیاتی و راهبردی مسکو و غرب در جنگ اوکراین که ارتباط مستقیمی با امنیت و تعیین مرزهای نفوذ قدرت های جهانی دارد، ما را با اتحادیه اروپا درگیر مشکل بسیار خطرناک و جدی کرد، حتی خروج از آن نیز نمی تواند برای مدت طولانی کشورمان را از اثرات این بحران حفظ کند.
3- سیاست همسایگی تا این لحظه نتوانسته نتایج ملموسی برای کشور ما داشته باشد. روابط تهران و ریاض به دلیل بحران یمن شکننده است و فراز و نشیب های زیادی دارد. قطر، عمان، کویت و عراق نیز ترجیح می دهند فاصله خود را با کشورمان حفظ کنند.
4- وقوع جنگ بین پاکستان و افغانستان زنگ خطر جدی برای امنیت کشور ماست. محیط اطراف با توجه به روابط لغزنده با آذربایجان و تشدید تحرکات خزنده گروه های مسلح در کردستان عراق و سیاست دوگانه ترکیه و این کشور برای ایجاد حداقل ترکیه بزرگ، هر روز احتمال ایجاد تنش و تهدیدات امنیتی علیه کشورمان را افزایش می دهد.
بنابراین اگر فکر کنیم مذاکرات چندجانبه با آمریکا می تواند حل این مسائل را شامل شود، توهم است. بدون شک مذاکرات با آمریکا در این مرحله و فضای کنونی با مذاکرات دو کشور در بغداد، عمان، قطر و برجام بسیار متفاوت است. ما دیگر در اولویت نیستیم و کاخ سفید تامین مطالبات عربی و غربی و رژیم را در اولویت قرار خواهد داد. مسکو و پکن نمی توانند و نمی خواهند در معادلات فعلی نقشی داشته باشند. غیبت مسکو و پکن در نشست صلح غزه در شرم الشیخ کاملاً به این فرضیه عینیت می بخشد. اولویت مسکو و پکن حفظ مواضع خود و عدم درگیر شدن با آمریکاست که آن را در جنگ 12 روزه به منصه ظهور خواهد رساند.
پزشکان عزیز که معتقد به نظرات کارشناسی هستند، در این مرحله نظر کارشناسی در خصوص اینکه برای برون رفت از این بحران و حل این پرونده پیچیده و چندلایه چه کنیم، به شرح زیر است.
الف- رسماً در بحران اوکراین اعلام بی طرفی و حمایت از حل مسالمت آمیز بحران.
ب عادی سازی و سیاسی کردن روابط با سوریه، لبنان و عراق و رایزنی و همکاری با کشورهای فعال در این زمینه به ویژه کشورهای عربی.
ج. حماس و جهاد اسلامی را برای پیوستن به ساف و اتخاذ مقاومت سیاسی سوق دهید.
د عادی سازی روابط با بحرین و مراکش و استفاده از ظرفیت کشورهای تاثیرگذار.
ه. سیاست تنش زایی در آمریکای لاتین، اروپا، استرالیا و کانادا را به یک سیاست تنش زدایی فعال تبدیل کنید.
و جهان و سازمان ملل باید درک کنند که در این مرحله نیز مانند دهه هشتاد، کشور ما خواهان انطباق و تحقق رویکردی سازنده، همگرا، مسالمت آمیز و گفتگوی تمدن ها، ادیان و مذاهب است.
در نهایت وزارت امور خارجه باید جلوی روند فرورفتن و غرق شدن در رقابت و نبرد جریان های سیاسی را بگیرد و اجازه دهد نخبگان و اندیشمندان باتجربه سیاسی در صحنه و روند اتخاذ رویکردها حضور یابند.
تحقق این راهحلها میتواند زمینه گفتوگو با آمریکا را از موضع قدرت و برابری و راهحلی منطقی و دوستانه برای طرفین در پرونده هستهای فراهم کند. بدون حل این مسائل، اگر با ترامپ وارد مذاکره شویم، بازنده بیرون خواهیم آمد.
