داروهای نایاب، قیمت‌های نجومی؛ بیماران در تنگنای درمان

بعدی- سال گذشته رئیس سازمان غذا و دارو اعلام کرده بود که افزایش قیمت دارو چشمگیر نخواهد بود. اما اکنون کارشناسان از کمبود شدید دارو و افزایش قیمت آن صحبت می کنند.

بر اساس گزارش فردا، وزیر بهداشت از تامین ارز برای رفع نیاز دارویی می گوید و به این موضوع اشاره می کند که بانک مرکزی تا 90 درصد ارز مورد نیاز را تامین کرده است. با این حال، هم اظهارات او و هم مشاهدات میدانی نشان می دهد که این دارو هنوز گران و کمیاب است. وی همچنین اذعان می کند: در تامین دارو آنچه خواسته ایم به طور کامل محقق نشده است.

اما دغدغه مردم فراتر از این حرف هاست. چه به دنبال داروی خاص باشند و چه به دنبال داروی معمولی باشند، یا با کمبود مواجه هستند یا از عهده هزینه ها بر نمی آیند. یکی از نمایندگان مجلس پیش از این به افزایش 400 درصدی قیمت دارو اشاره کرده بود. برخی گزارش ها نشان می دهد که از هر 10 مراجعه به داروخانه، 3 نفر دست خالی برمی گردند.

در عین حال با وجود هشدار مسئولان در خصوص افزایش مرگ و میر ناشی از سوء تغذیه و توصیه کارشناسان تغذیه به مصرف مکمل هایی مانند امگا 3 برای جبران کمبود اسیدهای چرب، این داروها تحت پوشش بیمه قرار نگرفته و مصرف آنها به اقدامی تبدیل شده است که در اولویت نیست.

چرا دارو گران است؟

اقدس پیرزن 80 ساله ای که روزانه بیش از 30 قرص مصرف می کند و به دلیل بیماری ام دی اس مجبور است داروهای تقویتی زیادی مصرف کند، پس از صرف بیش از 10 میلیون دارو در یک ماه به فرزندانش گفت: دیگر یک قرص هم نمی خورم! من زندگی‌ام را گذرانده‌ام و حالا نمی‌توانم از پس هزینه‌های دارو بر بیایم!» اما وقتی می‌دانیم بسیاری از مردم با این مشکل مواجه هستند، به نظر می‌رسد یک مسئله حیاتی است. دلیل چیست؟

اکثر کارشناسان بر این باورند که نوسانات ارزی، حذف ارز ترجیحی و افزایش هزینه های تولید از مهم ترین عوامل قیمت دارو در کشور است. گزارش ایرنا حاکی از آن است که بخش زیادی از مواد اولیه دارویی وارداتی است و تغییر نرخ ارز هزینه خرید این مواد را چند برابر کرده است. در نتیجه کارخانه ها مجبورند قیمت نهایی را افزایش دهند تا تولید برای آنها به صرفه باشد. علاوه بر این، تورم عمومی باعث رشد هزینه های جانبی مانند بسته بندی، حمل و نقل، انرژی و ذخیره سازی شده و فشار مضاعفی بر قیمت تمام شده دارو وارد کرده است.

یکی از نقاط عطف این روند حذف ارز ترجیحی دارو بود. با این اقدام هزینه واردات دارو و مواد اولیه بر اساس نرخ ارز آزاد محاسبه شد و قیمت ها جهش کردند. پیش از اجرای کامل این سیاست، محمد رسول شیخی زاده، نماینده قروه و دهگلان گفت: برخی داروهای وارداتی حدود 400 درصد افزایش قیمت داشته است. این در حالی است که پیش از این برخی کارشناسان تاکید داشتند که مکانیسم ماشه نباید کالاهای حیاتی مانند دارو را تحت تاثیر قرار دهد و حتی بر اساس قوانین بین المللی از جمله مصوبات یونسکو، این کالاها باید از تحریم ها معاف شوند. اما در گزارش خبرگزاری مهر آمده است: «تحریم‌ها نه کاغذ پاره‌کننده هستند و نه مانعی برای فعالیت صنعت داروسازی؛ اما تأثیر واقعی آن بر اقتصاد، نرخ ارز و هزینه تولید غیرقابل انکار است.

علاوه بر این عوامل، افزایش مجوزهای جدید قیمت گذاری، اصلاح قیمت داروهای مضر و فشار مالی بر نظام سلامت نیز به رشد قیمت ها دامن زده است. بازار دارو نیز با مشکلاتی مانند توزیع نامناسب، نظارت ناکافی، احتکار و تاخیر در تحویل محموله ها مواجه است. به عنوان مثال روز یکشنبه 13 آبان ماه در عملیات مشترک نهادهای نظارتی و امنیتی، یک انبار بزرگ نگهداری غیرمجاز دارو در خرم آباد شناسایی و پلمپ شد. پیش از این گزارش هایی مبنی بر کمبود برخی داروها در داروخانه ها منتشر شده بود. در حالی که تولیدکنندگان موجودی لازم را در انبارهای خود داشتند.

مکمل های لوکس اما ضروری

در کنار داروهای درمانی، مکمل ها که نقش مهمی در حفظ سلامت دارند، با افزایش شدید قیمت مواجه شده اند، اما کمتر مورد توجه قرار می گیرند. به عنوان مثال قیمت آمپول ویتامین B12 در مدت زمان کوتاهی بیش از 228 درصد افزایش یافته است. با وجود اهمیت این مکمل ها در پیشگیری از کمبودهای تغذیه ای، هیچ یک از آنها تحت پوشش بیمه قرار نمی گیرند. نمایندگان بیمه در پاسخ به این موضوع می گویند: در صورت داشتن بیمه تکمیلی و ارائه نامه پزشک ممکن است بخشی از هزینه ها جبران شود، در غیر این صورت فقط بیماران خاص حمایت محدودی دارند.

آیا همه داروها در دسترس هستند؟

در کنار بحث گرانی داروها باید به کمبود آنها نیز اشاره کرد. یکی از فرزندان اقدس که قبلاً اشاره شد درباره کمبود چند نوع قرص ویتامین مادرش گفت: مثلاً داروی کاتالوگ که داروی تقویت کننده کلیه است به ندرت در داروخانه ها یافت می شود، داروخانه ها می گویند این دارو را نمی آوریم چون مردم آن را نمی خرند، با توجه به اینکه قیمت آن بالا است، این موضوع فقط به هورمون A مربوط نمی شود. دسته ارتقاء قرص موتا است. فاطمه دختر 28 ساله ای که از این دارو استفاده می کند می گوید: نزدیک به 10 داروخانه منطقه ما حتی اسم این قرص را نشنیده بودند.

بنابراین موجودی دارو در کشور با بحران مواجه است. برخی از داروهای حیاتی و پرمصرف در لیست کمبود قرار دارند. گزارش های سال گذشته نشان می دهد که حدود 165 قلم دارو در وضعیت کمیاب یا ناکافی قرار دارند. در دو سال گذشته گزارش شده است که حدود 150 داروی پرمصرف با کمبود جدی مواجه بوده و در داروخانه ها یافت نمی شود.

از علل این کمبود می توان به تاخیر در واردات مواد اولیه، مشکلات بانکی و ارزی، اختلال در زنجیره توزیع و حتی قاچاق معکوس دارو به کشورهای همسایه (یعنی خرید دارو از داخل کشور با قیمت پایین و قاچاق به خارج از کشور) اشاره کرد. دکتر مردانی، فوق تخصص بیماری های عفونی در این خصوص به به گزارش میهن تجارت گفت: کشورهایی مانند افغانستان و عراق نیز متقاضی داروهای ایرانی هستند، زیرا قیمت دارو در ایران مناسب تر است و همین موضوع باعث قاچاق دارو به این کشورها می شود. بنابراین، داده های موجود در مورد استفاده از داروها ممکن است کاملاً دقیق نباشد.

در گزارش ایرنا آمده است: بازار دارو در ایران قبل از اصلاح قیمت ها قاچاق معکوس 5 هزار میلیارد تومانی داشت که تا حدودی با طرح داروور کنترل شد. اگرچه بیش از 90 درصد داروهای مصرفی کشور تولید داخل است، اما وابستگی به مواد اولیه وارداتی باعث می شود حتی داروهای داخلی نیز تحت تاثیر قیمت ارز قرار بگیرند. در نتیجه، همه داروها در دسترس نیستند و بیماران مطمئن نیستند که بتوانند نسخه ای را با قیمت فعلی پیدا کنند یا تهیه کنند.

ایران بدون دارو چه شکلی است؟

اگر نان نخوریم چند روز دیگر می میریم، اما اگر دارو نخوریم احتمالاً کمی بیشتر زنده خواهیم ماند.» اقدس این را گفت. در واقع شرایط زندگی مردم به جایی رسیده است که مجبورند گزینه ای از بد و بدتر را برای بقا انتخاب کنند. در این میان وقتی دارو گران و نایاب می شود، اولین افرادی که رنج می برند، بیماران مزمن، کودکان، سالمندان و افراد کم درآمد هستند. گزارش های بسیاری نشان داده است که وقتی به داروخانه مراجعه می کنند با قیمت جدید مواجه می شوند و باید از خرید منصرف شوند. گفته می شود «از 10 مشتری داروخانه، 3 نفر با دیدن قیمت از خرید دارو منصرف می شوند».

در موارد بحرانی، برخی از بیماران مجبور شده اند داروهای SMA (بیماری نادر) را با قیمت های گزاف (صدها میلیون تومان) از بازار آزاد بخرند یا درمان را متوقف کنند که این امر عواقب زیادی دارد. یا وقتی صحبت از قطع ارز ترجیحی انسولین به میان می آید، احتمالاً بسیاری از افرادی که با این بیماری دست و پنجه نرم می کنند، به رشد این بیماری و عواقب آن فکر می کنند که گاهی منجر به قطع عضو می شود.

البته مدیرعامل سازمان بیمه سلامت در این باره گفته است: ارز ترجیحی برخی از دستگاه های انسولین مانند قلم انسولین حذف می شود، ما برای قلمی که دارو را نگه می دارد بیشتر از خود دارو می پردازیم. یعنی زین پس بیماران دیابتی باید هزینه آن را تقبل کنند؟ این سوالی است که همچنان بی پاسخ مانده و ممکن است با افزایش قیمت انسولین، برخی بیماران تزریق آن را قطع کنند.

احمدی پزشک متخصص درباره اهمیت کنترل قیمت دارو می گوید: ترک درمان یا کاهش دوز دارو به دلیل ناتوانی مالی می تواند بیماری را تشدید کند، هزینه های درمان و بستری را پیچیده تر کند و در درازمدت فشار بیشتری بر خدمات درمانی وارد کند. بنابراین، ایران بدون طب ایرانی بحرانی است که در آن مردم برای زنده ماندن یک روز دیگر دست به انتخاب های سخت می زنند یا برای سالم ماندن از خرید مکمل ها صرف نظر می کنند، زیرا همیشه چیزی وجود دارد که اولویت دارد.

مقصر بحران مواد مخدر ایران کیست؟

با این تفاسیر چه کسی مسئول بحران دارویی امروز ایران است؟ همانطور که کارشناسان خاطرنشان می کنند: ریشه این بحران در ترکیبی از تصمیمات اقتصادی و مدیریتی نهفته است. آنها می گویند حذف عجولانه ارز ترجیحی، نوسانات مداوم نرخ ارز، وابستگی زیاد به مواد اولیه وارداتی و نبود سیاست مشخص در قیمت گذاری دارو باعث افزایش شدید قیمت ها و کمبودهای گسترده در بازار شده است.

به گفته تحلیلگران، مسئولیت این وضعیت تنها بر عهده یک نهاد نیست. بلکه حاصل زنجیره ای از تصمیمات ناهماهنگ بین وزارت بهداشت، بانک مرکزی، سازمان غذا و دارو و نهادهای ناظر بر تجارت خارجی است. در حالی که هر یک از این دستگاه ها بخشی از وظایف خود را انجام داده اند، عدم هماهنگی بین آنها باعث شده که نتیجه نهایی چیزی جز سردرگمی بیماران و افزایش فشار بر نظام سلامت نباشد.