به گزارش خبرگزاری به گزارش میهن تجارت، سید عباس عراقچی وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران روز چهارشنبه در همایش بزرگداشت میرزا محب علی خان ناظم الملک یک مرده مجردوی در دانشگاه تبریز سخنرانی کرد.
متن این سخنرانی به شرح زیر است:
به نام خداوند بخشنده و مهربان است
اندیشمندان، اساتید و پژوهشگران گرامی
خانم ها و آقایان
سلام علیکم
بسیار خوشحالم که امروز افتخار و سعادت همفکری با جامعه ای فرهیخته را یافته ام و خداوند بزرگ را به خاطر مشارکت تبریز، شهری که در تاریخ معاصر ایران و پیشگام تحولات تأثیرگذار بوده است، در میزبانی این رویداد ارزشمند شاکرم. من قدردانی می کنم.
گردهمایی حاضر گامی برای ارج نهادن به مبارزات مردمی است که خالصانه و با تمام توان برای استقرار استقلال، حاکمیت و تمامیت ارضی ایران تلاش کردند. آنها و هم قطارانشان در طول تاریخ پرفراز و نشیب این سرزمین، در گمنامی و گاه بدنام به سر میبردند، اما در تأمین منافع ایران و ایرانیان دریغ نمیکردند. «ایران» برای آنان، برای تک تک مردم شریف این آب و خاک، خورشیدی درخشان و تمدنی ماندگار است که کمترین خدمت به آن فدای جان است.
سرزمین نیاکان ما با تنوع بی نظیر ادیان، مذاهب، اقوام و گویش ها باعث شده است حسادت و غبطه بیگانگان و متجاوزان بود و هست. اما آنچه مایه مباهات و سربلندی جمعی ما شده است این است که در این مبارزه و دفاع مستمر مردان و زنان دلسوز در پاسداری از خاک پاک وطن مشترک و فرهنگ و میراث ماندگار آن کوتاه نیامدند و با نثار جان و مال خود پرچم ایران را بر فراز این جغرافیا برافراشته نگه داشتند.
از دیدگاه اینجانب به عنوان وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، استواری و شجاعت توأم با قدرتی بود که کارگزاران نظام دیپلماسی در تمام ادوار تاریخ داشتند. اعمال شود توافق برای حفظ هویت مشترک ما صفحات درخشانی را در تاریخ دیپلماسی ایران رقم زده است. به همین دلیل است که گرامیداشت یاد و خاطره آنان و حفظ نام نیک آنان قابل تحسین است.
جلسه امروز درباره مردی بزرگ از سرزمین قهرمان است پرورش دهنده آذربایجان که بخشی از تاریخ ایران عزیز و سرحدات آن است مرهون تلاش و کوشش او و سایر معاصران پرورش یافته شایسته بزرگانی چون میرزا ابوالقاسم قائم مقام، میرزا تقی فراهانی امیرکبیر، میرزا جعفرخان مشیرالدوله و دیگران بودند.
میرزا محب علی خان ناظم الملک مردی از جمله دلالان و مذاکره کنندگان ارشد و برجسته در عرصه روابط خارجی ایران در بیش از پنج دهه از دوران قاجار که نام و خدمات برجسته آنها به کشور کمتر مورد توجه عموم مردم و حتی نخبگان بوده است. اگر گفته شود اغراق نخواهد شد ناظم الملک مرندی یکی از نمادهای دیپلماسی موفق ایرانی در الف دوره تاریخی پرحادثه و دشوار تلقی می شود که مأموریت خطیر تعیین و تحدید مرزهای کشور را به انجام رساند.
ناظم الملک مرندی از این خاک برخاست و به سختی در عصری که قدرت های استعماری به آب و خاک ما طمع داشتند، سهم ارزنده ای در حفظ منافع ایران و ایرانی به عهده گرفت. میهن پرستی وی و تعدادی دیگر از دیپلمات ها در شرایط ضعف دفاعی ایران و دخالت قدرت های خارجی جای تحسین و تحسین دارد. رویه او و همکارانش بدون شک میراث سنت دیرینه دیوانی ایران هستند که امروز تجربه ای است. سنگ قیمتی ما را به ارمغان آورده است امروز به مدد همین اراده و روحیه باید تلاش کنیم تا از هویت مشترک، تمامیت ارضی، استقلال ملی و حاکمیت یکپارچه کشوری که در چرخشی جدید، یعنی 23 ژوئن 1404 مورد حمله قرار گرفت، دفاع کنیم. بیگانه خائن قرار داده شد
شهادت سربازان وطن امروز عرصه دفاع و دیپلماسی ادامه عزمی است که ژنرال ها و دیپلمات های ایرانی در دوران قدیم به کار می بردند.
امروز نام مدیر کشور و سایر دلالان صادق فداکاردر کنار نام مجموعه ای می نشیند که بی ادعا، به آنچه امروز جمهوری اسلامی ایران نامیده می شود، جان و عزت بخشیده است.
در دورانی که نظام کشور نظام دیپلماسی مدرن ایران در اوج شکوفایی خود قرار داشت و از این رو نقش ستارگان مجردی چون او که پاسداران استقلال و تمامیت ارضی کشور شدند برجسته است. شخصیت نخبه و همه جانبه میرزا محب علی خان او را به عنوان رئیس کمیسیون مرزی ایران و عثمانی با مساعدت و همراهی شخصیت فرهیخته ای چون میرزا جعفرخان مشیرالدوله وادار کرد تا در مدت کوتاهی جانشین سلف خود میرزا جعفرخان شود. امروز حفاظت از آب و خاک و آسمان ایران در گرو توجه چنین افرادی است.
به گواه اسناد برجای مانده، میهن دوستی، درک صحیح از شرایط زمانه و ظرفیت های ملی، اعتماد به نفس، تیزبینی و هوشمندی و استفاده صحیح از فنون مذاکره از مهم ترین ویژگی هاست. ناظم الملک که به او این امکان را می داد تا مأموریت حساس تاریخی را که به او محول شده بود به بهترین شکل ممکن انجام دهد.
اساتید و سخنرانان به تفصیل درباره نقش، فعالیت ها و آثار این شخصیت برجسته در این همایش ملی صحبت کردند و همه علاقه مندان به تاریخ، جغرافیا و سیاست ایران زمین با شخصیت برجسته این هموطن که افتخاری برای کشور عزیزمان ایران، مردم قهرمان آن است، بیشتر آشنا می شوند. خط غرب آذربایجان و شهر مرند با هم آشنا شدند.
دیپلماسی در اندیشه و تاریخ سیاسی ایران ابزاری موقتی برای برون رفت از بحران نبوده است، بلکه عقلانیت پایدار و راهی برای مدیریت روابط بین ملتها بوده است. ایرانیان در طول تاریخ همواره بر این باور بوده اند که گفتگو بخشی از قدرت است نه جایگزینی برای آن. همانطور که اقتدار تکیه کلام است، گفتار نیز می تواند سپر اقتدار باشد.
در سنت تاریخی ما، گفت و گو بر سه پایه استوار بوده است: کرامت، صبر و تعادل.
عزت در گفتگو یعنی حفظ عزت ملی حتی در شرایط سخت. صبر یعنی دوری از عجله تصمیم گیری و تأمل در عواقب هر کلمه و توازن یعنی مذاکره میدان نیست عقب نشینی است و نه لجاجت; بلکه میدان یافتن نقطه تلاقی عزت و مصلحت است.
ما به خوبی در منابع اروپایی قرن نوزدهم از جمله می دانیم نوشته ها «سر جان مالکوم» و «لرد کرزن«از مذاکره کنندگان ایرانی با احترام یاد شده است، نوشته اند: ایرانیان حتی در سخت ترین ها گفتگوهاآنها زبان خود را از تندی کوتاه می کنند و در هر پاسخی راهی برای ادامه ارتباط می گذارند.
این توصیفات نشان می دهد که ادب، ملاحظه و وقار در مذاکرات جزئی از فرهنگ سیاسی ایران بوده و محصول شرایط نبوده است.
در این میان موقعیت شمال غرب کشور نقش ممتازی در تاریخ دیپلماسی ایران داشته و دارد. این سرزمین از رشت و تبریز گرفته تا اردبیل و ارومیه نه تنها مرز سیاسی بلکه دروازه تاریخی گفتگوهای ایران با قفقاز، آناتولی و حوزه دریای سیاه بود. اولین مذاکرات رسمی ایران و عثمانی در شهرهایی مانند تبریز و خوی انجام شد و پس از آن در دوران قاجار، تبریز پایگاه ارتباط مستمر ایران با نمایندگان روسیه و قفقاز شد.
در این سرزمین بود که مفهوم تعادل بین همسایگی و حاکمیت به عنوان نهادی در سیاست ایران شکل گرفت. امروز هم یک اشتباه گیلان، اردبیل و دو استان آذربایجان شرقی و غربی در قالبی جدید برای ارتباط جمهوری اسلامی ایران با همسایگان خود در این منطقه یعنی کشورهای گرجستان، آذربایجان، ارمنستان، ترکیه و روسیه، همین نقش را ایفا می کنند.
پیوند تاریخی استان های شمال غرب ایران با این جغرافیا و پیوندهای فرهنگی، قومیتی و اقتصادی، اجرای دیپلماسی استانی بین دو سوی مرز را اجتناب ناپذیر می کند. دیپلماسی استانی که وزارت امور خارجه متعهد به انجام آن است، هم اکنون در دستور کار جدی سفارتخانه ها و سفرای کشورمان در پنج کشور روسیه، گرجستان، آذربایجان، ارمنستان و ترکیه قرار دارد تا نمایندگی های سیاسی و کنسولی کشورمان نقش ارزنده و موثری در ارتباط با مراکز استان های مذکور ایفا کنند. گسترش تجارت و اقتصاد، تبادلات مردمی، رایزنی های سیاسی و همکاری های فرهنگی و ایجاد زمینه برای بازآفرینی پیوند و پیوند تاریخی تمدن ایران در این منطقه.
در شرایط کنونی جهان که رقابتها پیچیدهتر و بحرانها چند لایهتر است، دیپلماسی ایران همچنان بر همان میراث تاریخی تکیه دارد. مقاومت در اصول و انعطاف در روش ها از ویژگی های ثابت مذاکرات ایران است. اگر در گذشته دیپلمات های ایرانی در رشت و اردبیل، تبریز و تفلیس، باکو و ایروان، مسکو و استانبول صحبت می کردند، امروز باید این ظرفیت احیا شود و دیپلماسی استانی با همان عزت، دقت و عقلانیت ادامه یابد.
تجربه ایران نشان داده است که هیچ بحرانی مطلق نیست و بن بست دائمی وجود ندارد. پنجره دیپلماسی جمهوری اسلامی ایران حتی در طوفانی ترین روزها هم باز است.
آنچه مهم است اعتماد به قدرت گفتگو و ثبات در منطق تعامل است. در شرایطی که بسیاری دیپلماسی را با توافق اشتباه گرفته اند، ایران نشان داده است که مذاکره نشانه ضعف نیست، بلکه ادامه حاکمیت عقل است. فردی که در گفتگو قدم می زند در واقع به دنبال راه آرامش و کرامت است.
بالا نگه داشتن پرچم مذاکره با عزت، درایت و مصلحت نظام جمهوری اسلامی ایران در تمام سالهای اخیر، راهبردی است که مقام معظم رهبری همه دولت ها از جمله دولت چهاردهم با هدایت دکتر.
حوادث اخیر نشان داده است که دیپلماسی را می توان حتی زیر آتش جنگ حفظ کرد. از دیده می شود دستگاه دیپلماسی که وظیفه اصل آن دفاع از تمامیت آب و خاک و آسمان ایران و استقلال کشور و حاکمیت ملی و منافع مردم عزیز ایران است. گفت و گو راهی برای اثبات عقلانیت، حفظ صلح و ایستادگی بر اصول است.
با این حال گفتگو و مذاکره با قُلدری و کولدرمابیو با دیکته و دستور دادن فرق دارد. جمهوری اسلامی ایران با دشمن خائن و متجاوزی که در جریان مذاکره از مدار گفتگو خارج شده و به تهدید و تجاوز روی آورده است، مذاکره نمی کند.
شرط تداوم و بقای مذاکره و گفت و گو، تضمین تعهد به دیپلماسی از موضع برابر و شرط موفقیت مذاکره، التزام به اصل منافع متقابل برای هر دو طرف مذاکره است.
در پایان فرصت را مغتنم شمرده و از تمامی علاقمندان و صاحب نظران عرصه تاریخ روابط خارجی و سیاست خارجی ایران دعوت می نمایم تا از گنجینه اسناد و مدارک وزارت امور خارجه که مشتمل بر بیش از 60 میلیون صفحه اسناد و اوراق تاریخی است و مجموعه ای بی نظیر به شمار می رود، بهره مند شوند. از دل این اسناد می توان زوایای پنهان و آشکار تاریخ سیاست خارجی ایران و تلاش کارگزاران آن را آشکار و به جامعه علمی کشور و عموم مردم معرفی کرد.
همچنین شایسته تلاش جناب آقای دکتر نصرالله صالحی در شناسایی شخصیت و خدمات میرزا محب علی خان ناظم می باشد. کشور از مرندی و همه برگزارکنندگان این نشست علمی تشکر می کنم.
منبع : به گزارش میهن تجارت
