در سال 1918، اندکی پس از پایان جنگ جهانی اول و پس از چندین دهه اشغال، لهستان سرانجام استقلال خود را به دست آورد. کشور تازه متولد شده با مشکلات زیادی مواجه بود که یکی از آنها بحث تامین خودرو بود. لهستان تعداد زیادی خودروی از کار افتاده را از ارتش اشغالگر به ارث برده بود که اکثر آنها نیاز به تعمیر داشتند یا عمر مفیدشان به پایان رسیده بود. اگرچه بعداً خودروهای قابل استفاده به صورت قرض الحسنه یا توسط سازمان های کمک رسان از کشورهای دیگر وارد شد، اما باید برای خودروهای قابل تعمیر در کشور چاره ای اندیشیده می شد.
وسایل نقلیه (عمدتاً اتومبیل و کامیون) برای تجهیز ارتش جدید مورد نیاز بود. برای ساخت این دستگاه ها، دپارتمان خودروی وزارت دفاع، “Central Automotive Works” (CWS) را در خیابان Trzepolska ورشو تاسیس کرد. این کارخانه ها در ساختمان هایی قرار داشتند که قبلاً توسط نیروهای اشغالگر آلمان به عنوان انبار قطعات و تعمیرگاه در طول جنگ جهانی اول استفاده می شد. در آن زمان کارگاه های این کارخانه 4758 متر مربع مساحت داشت و دارای چندین ماشین ابزار عمومی و سایر تجهیزات بود.
تبدیل از تعمیرگاه به تولید کننده
در چند سال بعد، تعداد ماشینهای ابزار به طور پیوسته افزایش یافت و زمان مورد نیاز برای تعمیر وسایل نقلیه و تجهیزات نظامی به سرعت کاهش یافت. از سوی دیگر، آذوقه های باقیمانده آلمانی ها رو به اتمام بود و هیچ راهی برای تامین مجدد آنها وجود نداشت. از این رو، CWS چاره ای جز افزایش قابلیت های تولید خود و تبدیل شدن به یک مرکز تولیدی به جای یک مرکز تعمیر صرف نداشت. به عنوان مثال آمبولانس ها و بدنه های زرهی مورد استفاده در فورد مدل T طراحی و ساخته شدند. این فوردهای تبدیل شده برای دفاع از لهستان در برابر حملات روسیه در درگیری های 1919/1920 مورد استفاده قرار گرفتند.
در سال 1919، سرگرد Kazimierz Mayr، مهندس و مروج مشتاق صنعت خودرو لهستان، مدیر CWS شد. او رویای شروع به تولید خودروهای طراحی و توسعه یافته توسط مهندسان لهستانی را در سر داشت. این ایده با شک و تردید قابل توجهی مواجه شد، زیرا هرگز یک خودروی تمام لهستانی در کشور تولید نشده بود و بسیاری از مردم، از جمله برخی در دولت، به این ایده بدبین بودند.
موتور T1; اولین موفقیت مهندسان لهستانی
سرانجام در سال 1921، وزارت دفاع با این پروژه موافقت کرد، اما تنها اجازه ساخت نمونه اولیه موتور داده شد و در صورت موفقیت موتور، توسعه کل خودرو مجاز بود. یک تیم با انگیزه از مهندسان CWS به رهبری تادئوش تانسکی بلافاصله دست به کار شدند. اکثر این مهندسان در موسسات مختلف فرانسه تحصیل کردند و برخی در شرکت های خودروسازی در اروپا کار کردند.
نمونه اولیه موتور مدل T1 در مارس 1923 تکمیل و آماده آزمایش شد.این موتور یک واحد 4 سیلندر چهار زمانه آب خنک با حجم 2984 سی سی بود که 45 اسب بخار در 2500 دور در دقیقه و نسبت تراکم 4.75:1 تولید می کرد. موتور T1 با بلوک آلومینیومی و پیستون بسیار خوب ساخته شده بود و هیچ برتری نسبت به موتورهای سازندگان رقیب در کشورهای دیگر نداشت.
تولد مدل T1 و کسب جوایز ملی
تست موتور T1 موفقیت بزرگی بود و تیم را پر از هیجان و خوش بینی کرد. رویای یک خودروی تمام لهستانی به واقعیت تبدیل شده بود. بنابراین، وزارت دفاع مجوز داد و وظیفه عظیم طراحی و توسعه نمونه اولیه یک خودروی کامل آغاز شد.
اولین نمونه های اولیه ماشین CWS، مدل T1، در سال 1925 تکمیل شد و آزمایش آن آغاز شد. این خودروها به روش معمول آن دوران ساخته می شدند: موتور جلو، دیفرانسیل عقب با بدنه فولادی روی یک قاب چوبی روی شاسی نردبانی و محورهای ثابت با فنرهای مارپیچ نیمه بیضوی.
دو نمونه اولیه T1 در همان سال به پنجمین رالی لهستان فرستاده شد. به دلیل بروز مشکل غیرمنتظره یکی از خودروها روشن نشد، اما پس از 18 ساعت تلاش برای رفع مشکل، تمام مسافت را طی کرد و توانست از پس برخی از رقبا برآید. خودروی دیگر CWS نیز بدون هیچ مشکلی مسابقه رالی را به پایان رساند. رانندگان (کارکنان CWS) و خودروساز جوایز ویژه ای را برای این دستاورد بزرگ دریافت کردند. مطبوعات لهستانی با اشتیاق فراوان این رویداد را پوشش دادند و موفقیت این نمونه های اولیه تخیل عمومی را برانگیخت و باعث شد بسیاری رویای صنعت خودرو لهستان را به اشتراک بگذارند.
آغاز تولید و تغییر ساختار سازمانی
سرانجام رویای ساخت خودروهای لهستانی در سال 1927 محقق شد و سری کوچک 25 مدل T1 تولید شد. بسیاری از قطعات این خودروها از سازندگان داخلی و برخی قطعات نیز توسط خود CWS ساخته شده است. گفته می شود پروفسور «ایگناسی موسیچکی» رئیس جمهور وقت لهستان، از اولین کسانی بود که این خودرو را سفارش داد.
سال 1928 سالی بود که CWS رسماً به یک خودروساز تبدیل شد و تولید کامل مدل T1 آغاز شد. “Central Automobile Works” (CWS) به “National Automobile Works” (PWS) تغییر نام داد، اگرچه نام تجاری CWS باقی ماند و به شرکت تابعه “National Engineering Institute” (PZInż) پیوست. PZInż در مارس همان سال تاسیس شد و شامل گروهی از شرکت های مختلف لهستانی، از جمله رقیب PWS، Ursus بود. Kazimierz Meir، مدیر وقت PWS/CWS، بلافاصله پس از آن به مدیریت PZInż ارتقا یافت.
تولید را متوقف کنید
مدل های T1 خودروهای بسیار خوش ساخت، قوی و قابل اعتمادی بودند و همچنین به دلیل توانایی های آفرود بهتر از حد متوسط، مورد توجه ارتش قرار گرفتند. این خودروها واقعاً در کلاس جهانی با عملکرد مناسب و حداکثر سرعت 100 کیلومتر در ساعت بودند. حدود 500 دستگاه از T1 در بدنه های مختلف – از جمله فایتون، سدان، آمبولانس و پیکاپ – طراحی شده توسط مهندس استانیسلاو پانچاکیویچ، تا پایان تولید در سال 1931 از کارخانه خارج شدند.
در سال 1929، کار بر روی دو مدل دیگر CWS به نامهای T8 و T2 آغاز شد و تولید آن از ابتدای سال بعد آغاز شد. مدل T2 کوچکتر و مقرون به صرفه تر از T1 بود و از موتور 4 سیلندر 1500 سی سی استفاده می کرد. در مقابل، T8 تقریباً هم اندازه T1 بود، اما از یک موتور 8 خطی 80-100 اسب بخار نیرو می گرفت. در مجموع، حدود 300 مدل T8 و T2 ساخته شد تا اینکه تولید در سال 1931 متوقف شد.
پس از سال 1931، خودروهای CWS، اولین خودروهای لهستانی تولید انبوه، دیگر تولید نشدند. اگرچه این خودروهای خوش ساخت برای تاریخ صنعت خودروسازی لهستان بسیار مهم بودند و جوایز متعددی را در مسابقات رالی و طراحی از باشگاه خودروسازی لهستان کسب کردند، اما کافی نبود. شرکت مادر PWS، PZInż، تصمیم گرفت تولید این خودروها را به نفع تولید خودروهای ارزانتر تحت لیسانس خودروسازان خارجی کنار بگذارد. دلایل مختلفی برای این تصمیم وجود داشت. از جمله قیمت بالای خودروهای CWS که عمدتاً دست ساز بودند و مشتریان کافی را جذب نمی کردند. PWS فاقد قابلیت تولید انبوه بود و تغییر روش های تولید نیز نیازمند سرمایه گذاری هنگفت و تجهیزات بسیار پیچیده بود.
چند سال پس از توقف تولید CWS، موسسه PZInż شروع به تولید خودرو و کامیون تحت لیسانس فیات کرد و در اواسط دهه 30 تلاش برای تولید خودروهای بومی مانند Lax-Sport را از سر گرفت. اما سرانجام جنگ جهانی دوم فعالیت PZInż را متوقف کرد.
