به گزارش خبرگزاری به گزارش میهن تجارت، هر ساله سیزدهم آبان در تقویم ایرانی با عنوان روز دانش آموز گره خورده است. روزی که اگر نگاه عمیق تری به آن بیندازیم، یک سوال اساسی به نام “دانش آموز امروزی بیش از هر چیز به چه چیزی نیاز دارد؟” و تغییر در نوع نگاه به آموزش چگونه انجام می شود؟ پیش روی ماست.
در دنیایی که نظام های آموزشی مدام در حال بازنگری و دگرگونی است، روش های سنتی و باورهای قدیمی همچنان بر روابط آموزشی در بسیاری از مدارس کشور سایه افکنده است. در چنین فضایی گفتگو با اندیشمندانی که نگاهی انسانی و علمی به تربیت دارند، ضرورتی انکارناپذیر است; گفتگویی برای بازنگری مفاهیمی مانند اقتدار، انضباط، نمرات، رقابت و رابطه معلم و شاگرد. در همین راستا با رضاعلی نوروزی، استاد تعلیم و تربیت دانشگاه اصفهان و از اعضای هیات علمی دانشگاه اصفهان، فردی که سال هاست در زمینه روانشناسی تربیتی و آموزش موثر تحقیق و تدریس می کند گفت وگویی انجام داده ایم. انجام می دهد بیش از هر چیز، دانش آموز به احساس تعلق و اعتماد نیاز دارد.
به گفته این استاد دانشگاه، بخشی از مشکلات ریشه دار نظام آموزشی ناشی از باورهای غلطی است که از گذشته به ارث رسیده است، باورهایی مانند اینکه اقتدار با سخت گیری به دست می آید یا اینکه دانش آموز خوب، دانش آموزی آرام و مطیع است و اقتدار واقعی معلم از «عدالت، احترام و ثبات رفتاری» ناشی می شود، نه از داد و فریاد و تنبیه. معلمی که آرام، منصف و صادق است، نفوذ بیشتری نسبت به معلمی دارد که از طریق ترس نظم را اجرا می کند.
وی در بخشی دیگر از این گفت و گو از مضرات مقایسه دانش آموزان با یکدیگر می گوید; عادتی که به گفته وی ریشه در ذهنیت رقابتی مدارس دارد و باعث اضطراب و کاهش عزت نفس کودکان می شود و باید رقابت بیرونی را به رقابت درونی تبدیل کنیم; یعنی هر دانش آموزی را فقط باید با گذشته اش مقایسه کرد نه با همکلاسی هایش.
همچنین نگاه انسان به رابطه معلم و دانش آموز موضوعی است که باید مورد توجه قرار گیرد، به این معنا که کلاس باید جایی باشد که کودک در آن اشتباه کند و از آنها درس بگیرد; مکانی برای تجربه و رشد، نه قضاوت و ترس. در توصیف رفتار صحیح معلم باید سه کلمه کلیدی احترام، صبر و مهربانی را الگوی معلمان دانست، زیرا معلم موفق کسی است که بتواند اقتدار را حفظ کند، مهربانی را فراموش نکند و با زبانی مثبت با دانش آموزان ارتباط سازنده برقرار کند، زیرا رسالت معلم فراتر از آموزش است. با نگاهی الهامبخش باید بگوییم که معلمان فقط آموزش نمیدهند، بلکه آدمسازی میکنند. کلاس درس آینده جامعه را شکل می دهد. اگر می خواهیم آینده روشن تری بسازیم باید از امروز نگاه خود را به دانش آموز تغییر دهیم. در آستانه روز دانشجو گفتگو با رضاعلی نوروزی، استاد آموزش و پرورش دانشگاه اصفهان و عضو هیئت علمی دانشگاه اصفهان که معتقد است «مدرسه باید پناهگاه رشد باشد نه میدان رقابت و ترس» را در ادامه می خوانید:
به گزارش میهن تجارت: به نظر شما بهترین هدیه ای که می توان در روز دانشجو به دانش آموزان داد چیست؟
نوروز: بهترین هدیه ای که می توان به دانش آموزان داد تغییر نگرش آنهاست. در نظام آموزشی گاهی رفتار از روی خیرخواهی انجام می شود، اما ناخواسته انگیزه یادگیری را از بین می برد. به جای هدایای نمادین یا جشن های پر زرق و برق، باید به دانش آموزان فضایی بدهیم که در آن احساس امنیت، احترام و توانایی رشد کنند. آموزش زمانی معنادار می شود که کودک احساس کند دیده می شود، شنیده می شود و برای او ارزش قائل است. در واقع بهترین هدیه به دانش آموز اصلاح نگرش معلم و بازگشت به انسانیت در فرآیند یادگیری است.
به گزارش میهن تجارت: مهمترین باورهای نادرست در نظام آموزشی چیست؟
نوروز: یکی از ریشه دارترین باورهای غلط این است که «اقتدار به معنای سختگیری است». در حالی که اقتدار واقعی از عدالت، احترام متقابل و ثبات رفتاری ناشی می شود. معلمی که آرام، منصف و محترم است، به جای برقراری نظم با داد و فریاد، با نفوذ اخلاقی خود بر کلاس حکومت می کند. دومین تصور غلط، مقایسه دانش آموزان با یکدیگر است. مقایسه نه تنها باعث بی انگیزگی می شود، بلکه عزت نفس را نیز از بین می برد. نظریه «توسعه ذهنیت پویا» از استفاده کنید دوک نشان می دهد که تمرکز بر توسعه فردی بسیار موثرتر از رقابت خارجی است. یکی دیگر از باورهای غلط این است که «دانش آموز خوب، دانش آموز مطیع است». این طرز فکر خلاقیت را می کشد. مدرسه باید محل پرسش و کشف باشد نه اطاعت و سکوت. و در نهایت، تمرکز شدید روی نمرات وجود دارد. نمره فقط یک ابزار بازخورد است، نه معیار ارزش انسانی. وقتی نمرات به هدف تبدیل می شود، یادگیری قربانی می شود.
به گزارش میهن تجارت: چرا باورهای غلط آموزشی همچنان در مدارس پابرجاست؟
نوروز: ما معلمان محصول همان نظام آموزشی هستیم که این باورها را در ما شکل داده است. سال هاست که فرهنگ مدرسه بر اساس نظم و انضباط سخت و رقابت امتیازی استوار است و ناخودآگاه به نسل جدید منتقل می شود. از سوی دیگر فشار محتوا، کمبود وقت و توقعات خانواده معلم را وادار می کند که برای حفظ نظم کلاس به روش های سنتی متوسل شود، اما تحقیقات جدید نشان داده است که محیط های آموزشی سرشار از احترام، شادی و تعامل نتایج پایدارتری در یادگیری دارد، در واقع ریشه تحول در آموزش و پرورش در ذهن و نگرش معلم است نه در کتاب و تست.
به گزارش میهن تجارت: اقتدار واقعی معلم در کلاس درس چگونه شکل می گیرد؟
نوروز: اقتدار واقعی ناشی از اعتماد و احترام متقابل است نه ترس. بر اساس نظریه «اقتدار دموکراتیک کرنین“معلم باید هم چارچوب داشته باشد و هم دیالوگ، وقتی دانش آموز می داند که معلمش منصف، قابل پیش بینی و صادق است، او را الگوی خود می داند و از صمیم قلب به او اعتماد می کند، این اقتدار همیشگی است، معلمی که داد نمی زند، اما منصف است، کلاسش از درون منظم می ماند. اقتدار اخلاقی دائمی است، اقتدار استبدادی به سرعت فراموش می شود.
به گزارش میهن تجارت: چگونه در دانش آموز بدون مقایسه با دیگران انگیزه ایجاد کنیم؟
نوروز: باید جهت رقابت را از بیرون به درون بچرخانیم، یعنی دانش آموز فقط با خودش رقابت می کند نه با دیگران، مثلاً معلم می تواند بگوید: «این هفته بهتر از هفته گذشته بودی» یا «تحلیل امروز پخته تر بود». این نوع بازخورد حس رشد را تقویت می کند. طبق نظریهخود مختاریدر روانشناسی وقتی فرد احساس می کند که پیشرفت در کنترل اوست، انگیزه درونی او فعال می شود. اما مقایسه باعث ایجاد احساس بی کفایتی و رقابت ناسالم می شود.
همچنین این باور که «شاگرد خوب، دانش آموز مطیع است» یادگیری را به اطاعت تبدیل می کند، در صورتی که هدف آموزش پرورش تفکر باشد نه اطاعت. دانش آموز باید اجازه داشته باشد که سوال بپرسد، انتقاد کند و نظر بدهد. هنگامی که پرسش در کلاس تشویق می شود، تفکر انتقادی و استقلال ذهنی ایجاد می شود. جامعه آینده به افرادی نیاز دارد که بتوانند تجزیه و تحلیل و تصمیم بگیرند نه اینکه فقط اطاعت کنند، بنابراین معلم باید از تفاوت ها استقبال کند و حتی از اشتباهات دانش آموز برای یادگیری استفاده کند.
به گزارش میهن تجارت: تمرکز بیش از حد روی نمرات چه پیامدهایی دارد و راه جایگزین چیست؟
نوروز: امتیاز گرایی باعث می شود یادگیری به ابزاری برای جلب رضایت دیگران تبدیل شود. دانش آموز برای اعداد مطالعه می کند نه برای درک. این رویکرد باعث اضطراب امتحان، رقابت ناسالم و حتی رفتارهای غیراخلاقی مانند تقلب می شود.
در عوض باید از ارزشیابی توصیفی و بازخورد کیفی استفاده کنیم، یعنی معلم پیشرفت دانش آموز را به جای اعداد توضیح دهد. به عنوان مثال، بگویید: “شما در تجزیه و تحلیل پیشرفت کرده اید” یا “شما در نوشتن استدلال خود پیشرفت کرده اید”. این روش رشد شناختی و عاطفی را به طور همزمان تقویت می کند.
رفتار معلم باید بر سه پایه باشد: احترام، صبر و محبت. احترام یعنی پذیرش دانشجو به عنوان یک انسان مستقل; صبر به معنای درک تفاوت های فردی است. و عشق یعنی ایمان به ظرفیت درونی او. همچنین کلاس باید جایی باشد که بتوانید اشتباه کنید و از آنها درس بگیرید، معلمی که با زبانی مثبت و بدون تحقیر صحبت می کند، حتی در هنگام تذکر، تاثیر تربیتی دارد، کودک باید احساس کند که حتی در مواقعی که اشتباه می کند مورد احترام است.
به گزارش میهن تجارت: چگونه امنیت روانی در کلاس ایجاد کنیم تا دانش آموزان بدون ترس یاد بگیرند؟
نوروز: امنیت روانی یعنی دانش آموز از اشتباه نترسد. این فضا زمانی شکل می گیرد که معلم واکنش های عاطفی خود را کنترل کند. اگر دانش آموز پاسخ اشتباهی داد باید گفت:جالببیایید بررسی کنیم که چرا این پاسخ درست نیست، به جای سرزنش. بر اساس نظریه یادگیری اجتماعی بندوراتجربه مثبت در تعامل آموزشی باعث افزایش مشارکت و یادگیری می شود. هنگامی که کودک احساس امنیت می کند، مغز او در حالت یادگیری است. اما ترس مغز را در حالت دفاعی قرار می دهد و یادگیری را متوقف می کند. هیچ دانشی نمی تواند در فضایی که با ترس آمیخته است زنده بماند.
به گزارش میهن تجارت: الگو بودن معلم برای دانش آموز چقدر اهمیت دارد؟
نوروز: در تعلیم و تربیت می گویند: «بچه ها بیشتر با چشم یاد می گیرند تا با گوش.»، اگر معلم از احترام حرف بزند، اما به خودش احترام نگذارد، گفتارش بی اثر می شود. رفتار معلم، صداقت و آرامش بزرگترین ابزار تربیتی اوست، دانش آموزان رفتار معلم را درونی می کنند. وقتی معلم منصف، مهربان و صادق باشد، دانش آموزان نیز در همین راستا رشد خواهند کرد. در واقع شخصیت معلم محتوای پنهان آموزش است.
همچنین آموزش بدون عشق دانشی بی روح است. عشق در تربیت یعنی باور به توانایی رشد انسان حتی در صورت اشتباه. وقتی معلم با عشق و علاقه تدریس می کند، فضا خشک می شود و یادگیری لذت بخش می شود. مطالعات متعدد نشان داده است که رابطه عاطفی مثبت بین معلم و دانش آموز یکی از قوی ترین پیش بینی کننده های موفقیت تحصیلی است. محبت کلاس درس را از یک محیط رسمی به یک جامعه کوچک انسانی تبدیل می کند. جایی که همکاری جایگزین رقابت می شود و یادگیری با شادی همراه است.
به گزارش میهن تجارت: معلمان کشور باید چه ویژگی هایی در نظام آموزشی داشته باشند؟
نوروز: ما معلمان فقط آموزش نمی دهیم، بلکه مردم می سازیم. نقش ما فراتر از انتقال دانش است و در حال شکل دادن به شخصیت نسل آینده هستیم. بیایید به جای ترس، امید را به کلاس درس برگردانیم. به جای مقایسه، روی رشد شخصی تمرکز کنیم. هر کودکی دنیای متفاوتی دارد و اگر دیده شود می درخشد. به یاد داشته باشید، معلمی شغل نیست، عشق است. عشقی که می تواند دنیای کوچکی را هر روز بهتر کند. اگر حتی یک دانش آموز به دلیل حضور ما راه خود را درست تر انتخاب کند، به این معنی است که ما در ماموریت خود موفق بوده ایم.
منبع : به گزارش میهن تجارت
