آیا پوتین در لحظه‌ی بحران، کاراکاس را رها خواهد کرد؟

بعدی- آنتونی فایولا روزنامه نگار و خبرنگار ارشد واشنگتن پست است

بر اساس گزارش واشنگتن پست، در بحبوحه تشدید فشارهای آمریکا بر کاراکاس، نیکلاس مادورو، رئیس جمهور ونزوئلا در نامه ای محرمانه خطاب به ولادیمیر پوتین از مسکو درخواست کمک نظامی کرده است. مادورو در این نامه که نسخه ای از آن بر اساس اسناد داخلی دولت آمریکا در اختیار واشنگتن پست قرار گرفته است، فهرستی از نیازهای فوری کشورش را ارائه کرده است.

در حالی که دولت ترامپ با استقرار کشتی‌های جنگی در سواحل آمریکای جنوبی و افزایش تهدیدات علیه کاراکاس، فشارها را افزایش داده است، مادورو از کرملین خواسته است تا به ونزوئلا در بازسازی سیستم‌های رادار دفاعی، تعمیر هواپیماهای نظامی و احتمالاً تامین موشک‌ها کمک کند.

بر اساس اسناد فاش شده، علاوه بر روسیه، دولت ونزوئلا نیز با چین تماس گرفت تا برای تقویت توان دفاعی این کشور کمک بگیرد. این تماس ها شامل درخواست تجهیزات نظامی و انتقال فناوری های مربوط به نظارت و سیستم های تسلیحاتی بوده است. مادورو همچنین نامه‌ای به شی جین پینگ، رئیس‌جمهور چین ارسال کرد و در آن خواستار «توسعه همکاری‌های نظامی بین دو کشور» برای مقابله با آنچه «تشدید تنش‌ها بین ایالات متحده و ونزوئلا» خواند، شد. وی در این نامه از پکن خواسته است تا تولید سیستم های تشخیص راداری توسط شرکت های چینی را تسریع بخشد. به گفته کارشناسان، این اقدام احتمالاً با هدف افزایش توان دفاعی ونزوئلا در برابر هرگونه اقدام احتمالی واشنگتن صورت می گیرد.

با گسترش روابط نظامی ونزوئلا با چین، روسیه همچنان ستون اصلی حمایت از دولت مادورو است. روز یکشنبه یک هواپیمای باری Ilyushin Il-76 پس از یک پرواز طولانی و غیرمستقیم بر فراز آفریقا برای جلوگیری از عبور از حریم هوایی کشورهای غربی در فرودگاه کاراکاس به زمین نشست. گزارشی از وب‌سایت فلایت رادار 24 مسیر پرواز هواپیما را تأیید کرد، اما کرملین از اظهارنظر درباره محتوای نامه مادورو یا هدف از پرواز خودداری کرد.

پیمان جدید بین مسکو و کاراکاس؛ وابستگی استراتژیک در سایه کاهش تعهد روسیه

تنها یک روز قبل از فرود هواپیمای باری روسی در کاراکاس، مسکو توافق راهبردی جدیدی را با ونزوئلا تصویب کرده بود. این نشانه روشنی از تداوم روابط ژئوپلیتیکی دو کشور است. این توافق جدید تاکید می کند که در صورت سقوط رهبر ونزوئلا، روسیه متحمل خسارات قابل توجهی خواهد شد. پروژه های مشترک مسکو و کاراکاس ادامه دارد. از جمله کارخانه مهمات کلاشینکف که در ژوئیه در ایالت آراگوآ ونزوئلا افتتاح شد. پروژه ای که تکمیل آن نزدیک به بیست سال به طول انجامید. علاوه بر این، روسیه از امتیازات گسترده ای در زمینه اکتشاف و بهره برداری از ذخایر عظیم نفت و گاز ونزوئلا برخوردار است. منابعی که ارزش آنها میلیاردها دلار تخمین زده می شود.

با این حال، کارشناسان معتقدند که واقعیت دیگری در پس این نمایش تبانی نهفته است. به گفته ناظران، روسیه که درگیر جنگ فرسایشی در اوکراین است، دیگر توانایی و اشتیاق سابق برای حمایت مستقیم از مادورو را ندارد. بن بست بین واشنگتن و کاراکاس حتی می تواند مزایای غیرمنتظره ای برای کرملین داشته باشد، زیرا تمرکز و منابع آمریکا را از جبهه اروپایی منحرف می کند. در سال های اخیر، کرملین به تدریج سرمایه گذاری سیاسی و نظامی خود در ونزوئلا را کاهش داده و توجه خود را به سایر شرکای آمریکای لاتین معطوف کرده است. حتی در حال حاضر، در مواجهه با بحران کنونی، هیچ نشانه ای از افزایش محسوس حمایت از مادورو دیده نمی شود

کارائیب در آتش تنش؛ تمرکز نظامی آمریکا، امتیازی برای پوتین و چالشی برای مادورو

جیمز استوری، سفیر سابق آمریکا در ونزوئلا معتقد است: «این واقعیت که بیش از 10 درصد از دارایی های دریایی آمریکا به دریای کارائیب منتقل شده است، به نوعی یک پیروزی برای پوتین است. او معتقد است که بازگشت توجه واشنگتن به مسائل نیمکره غربی در واقع تمرکز آمریکا را از جنگ در اوکراین منحرف می کند و در نهایت به سود روسیه می شود.

روابط سیاسی و اقتصادی بین مسکو و کاراکاس ریشه بیش از دو دهه دارد و به دوران هوگو چاوز، رهبر فقید و بنیانگذار دولت سوسیالیستی ونزوئلا باز می گردد. وقتی او در سال 1999 به قدرت رسید. تحلیلگران می گویند که این روابط در دهه های 2000، 2010 و اوایل دهه 2020 به اوج خود رسید و اکنون حوزه هایی مانند صنعت پتروشیمی، خرید تسلیحات، عملیات تبلیغاتی مشترک و حتی معاملات مبهم ارزهای دیجیتال را در بر می گیرد.

اما تجمع گسترده ارتش آمریکا در دریای کارائیب بزرگترین آزمون ریاست جمهوری نیکلاس مادورو از سال 2013 به شمار می رود. از سپتامبر، ایالات متحده بیش از 12 حمله هوایی علیه اهدافی در سواحل ونزوئلا انجام داده است و ادعا می کند که این عملیات ها علیه قاچاقچیان مواد مخدر مظنون بوده است. حملاتی که تاکنون حداقل 61 کشته برجای گذاشته است.

با این حال، واشنگتن هنوز مدرکی مبنی بر دخالت این کشتی ها در قاچاق ارائه نکرده است و مادورو قاطعانه این اتهامات را رد کرده است. در این زمینه، ناو هواپیمابر یو اس اس جرالد فورد، سنگین ترین و پیشرفته ترین ناو نیروی دریایی آمریکا برای نشان دادن پیام قدرت و بازدارندگی واشنگتن به منطقه اعزام شده است. از سوی دیگر، واکنش رسمی روسیه به تحرکات اخیر آمریکا در دریای کارائیب، اگرچه بحرانی است، اما محتاطانه بوده است. در اوایل اکتبر، سرگئی لاوروف، وزیر امور خارجه روسیه، در تماس تلفنی با همتای ونزوئلایی خود، نگرانی جدی خود را در مورد “تشدید فعالیت های نظامی واشنگتن در دریای کارائیب” ابراز کرد.

سایه کرملین بر آسمان کاراکاس؛ ونزوئلا در جستجوی حمایت شرق

دیمیتری پسکوف، سخنگوی کرملین روز چهارشنبه در واکنش به افزایش تنش ها بین واشنگتن و کاراکاس اعلام کرد که روسیه “به حاکمیت ونزوئلا احترام می گذارد” و معتقد است که این بحران باید در چارچوب “قوانین بین المللی” حل شود. عبارتی کلی و محتاطانه که کرملین معمولاً برای اجتناب از پاسخ مستقیم به مسائل حساس ژئوپلیتیکی استفاده می کند.

به گفته تحلیلگران نظامی، روسیه در سال های اخیر برخی از ایستگاه های شنود و پایگاه های اطلاعاتی کلیدی خود را از ونزوئلا به نیکاراگوئه منتقل کرده است. کشوری که دانیل اورتگا، رئیس جمهور مستبد طرفدار روسیه، کنترل خود را بر دولت کاملاً تثبیت کرده است.

بر اساس اعلام وزارت حمل و نقل روسیه، رامون سلستینو ولاسکوئز، وزیر حمل و نقل ونزوئلا، در اواسط ماه اکتبر برای دیدار با همتای روس خود به مسکو سفر کرد و همچنین موظف شد نامه رسمی مادورو را به ولادیمیر پوتین برساند. بر اساس اسنادی که واشنگتن پست به دست آورده است، مادورو در این نامه از روسیه برای بازسازی سامانه های دفاع هوایی ونزوئلا درخواست کمک کرده است. این درخواست شامل تعمیر چند فروند هواپیمای سوخوی Su-20MK2 و بازسازی هشت موتور و پنج رادار در خاک روسیه است.

طبق اسناد دولت آمریکا، مادورو در این نامه تاکید کرده است که جنگنده‌های سوخوی روسیه «مهم‌ترین عامل بازدارنده دولت ملی ونزوئلا در برابر تهدید جنگ هستند». مادورو همچنین از روسیه خواست تا از طریق شرکت صنایع دفاعی روسیه، یک برنامه مالی میان مدت سه ساله به ونزوئلا ارائه دهد. در اسناد مبلغ مشخصی برای این درخواست ذکر نشده است.

اتحاد فرسوده؛ روسیه در تردید، ونزوئلا منتظر است

اسناد فاش شده از دولت ونزوئلا نشان می دهد که رامون سلستینو ولاسکز وزیر حمل و نقل این کشور ماموریت تحویل نامه نیکلاس مادورو به ولادیمیر پوتین و همچنین نامه دوم به دنیس مانتوروف معاون اول نخست وزیر روسیه را داشته است. با این حال، این اسناد نشان نمی دهد که آیا ملاقاتی بین این دو صورت گرفته است یا خیر یا کرملین به درخواست های مادورو پاسخ رسمی داده است.

روابط نظامی دو کشور به دوران هوگو چاوز باز می گردد. زمانی که رهبر کاریزماتیک ونزوئلا میلیاردها دلار برای خرید تسلیحات روسی در دهه 2000 هزینه کرد. اما به گفته تحلیلگران و مقامات آشنا با ساختار نظامی ونزوئلا، بسیاری از این تجهیزات اکنون از بین رفته یا کاملاً منسوخ شده اند. یکی از افسران سابق ارتش ونزوئلا می گوید: «از سال 2018، کمتر از پنج جنگنده سوخو در حال پرواز بودند. وی تاکید کرد که چاوز علاوه بر خرید هلیکوپترهای روسی، انباری از موشک های ساخت روسیه نیز ساخته است، اما اکثر آنها قدیمی هستند و تهدید واقعی برای ارتش آمریکا به شمار نمی روند.

تغییر رژیم در ونزوئلا می تواند ضربه سنگینی برای روسیه باشد. زیرا این امر نشانه از دست دادن یکی از متحدان دیرینه خود در آمریکای لاتین است و در عین حال موقعیت کوبا، یکی دیگر از متحدان اصلی مسکو را که دستگاه اطلاعاتی آن به شدت با دولت مادورو در هم تنیده است، تضعیف می کند. به گفته برخی ناظران، در صورت سقوط کاراکاس، کوبا ممکن است هدف بعدی واشنگتن باشد.

با این حال، تحلیلگران در مورد وفاداری واقعی روسیه به مادورو تردید دارند. برخلاف سال 2019 که کرملین حدود صد سرباز روسی را در یک تظاهرات به ونزوئلا فرستاد، اکنون خبری از آن قدرت نمایی نیست. حتی توافقنامه همکاری راهبردی جدید که اخیراً بین دو کشور به امضا رسیده است، نشانی از تعهد عمیق نظامی ندارد. این توافق که موضوعاتی مانند مبارزه با پولشویی و کنترل گسترش سلاح های هسته ای را پوشش می دهد، تنها به طور مبهم در بخش همکاری های دفاعی توصیه می کند که دو طرف «روابط خود را در زمینه نظامی بهبود بخشند».

نفت، آخرین رابط بین مسکو و کاراکاس؛ منافع مشترک در سایه تحریم و رقابت پنهان

با وجود کاهش روابط نظامی و سیاسی، نفت همچنان ستون اصلی روابط روسیه و ونزوئلا است. یک منبع حیاتی برای اقتصادی که تحت فشار تحریم های سنگین آمریکا در آستانه سقوط قرار دارد. ونزوئلا دارای نفت غلیظ و سنگینی است که استخراج و پالایش آن به فناوری و مواد شیمیایی پیشرفته نیاز دارد. حوزه ای که روسیه در آن نقش اساسی دارد.

مسکو علاوه بر تامین مواد اولیه ضروری برای پالایش این نفت، بنزین مورد نیاز صنعت انرژی ونزوئلا را نیز تامین می کند تا اقتصاد فرسوده این کشور در حال چرخش باشد. به گفته فرانسیسکو مونالدی، مدیر برنامه انرژی آمریکای لاتین در دانشگاه رایس، شرکت های دولتی روسیه به طور مستقیم در سه پروژه نفتی مشترک در ونزوئلا مشارکت دارند که مجموعا حدود 107000 بشکه نفت خام در روز تولید می کنند که معادل 11 درصد از کل تولید فعلی ونزوئلا است.

علاوه بر این، روسیه دارای حقوق ارزشمندی در میادین گازی فراساحلی پاتائو و مژیونس است. میدان هایی که از سودآورترین منابع انرژی در ونزوئلا هستند. حقوق روسیه بر ذخایر نفتی اثبات شده اما دست نخورده ونزوئلا حدود 5 میلیارد دلار تخمین زده می شود. با این حال، روابط انرژی دو کشور چهره پیچیده ای دارد. نفت خام ونزوئلا که زیر سایه تحریم های آمریکا قرار دارد، در واقع رقیب صنعت نفت روسیه است که خود با تحریم های غرب محدود شده و در بازارهایی مانند چین و هند با ونزوئلا برای فروش نفت با تخفیف رقابت می کند. مونالدی در پایان گفت: واقعیت این است که روس‌ها دیگر در ونزوئلا سرمایه‌گذاری نمی‌کنند، این نتیجه نهایی است.