قتل‌عام در الفاشر؛ در سودان چه می‌گذرد؟

یورونیوز: گزارش های حقوق بشر حاکی از آن است که گروه شبه نظامی “نیروهای پشتیبانی سریع” در جریان تصرف شهر محاصره شده الفاشر در ایالت دارفور شمالی مرتکب جنایات گسترده ای شدند.

از زمان تصرف الفاشر، مرکز ایالت دارفور شمالی در غرب سودان، هزاران نفر در این شهر به دست نیروهای پشتیبانی سریع کشته شده اند.

این شهر روز یکشنبه پس از 18 ماه محاصره توسط نیروهای پشتیبانی سریع سقوط کرد. محاصره ای که مانع از ورود مواد غذایی و نیازهای اولیه برای صدها هزار نفر از مردم گرفتار در شهر شد.

بر اساس اعلام ارتش سودان تا روز چهارشنبه بیش از 2000 نفر کشته شده اند در حالی که شبکه پزشکان سودان تعداد قربانیان را حداقل 1500 نفر اعلام کرده است.

در طول محاصره، بیش از 1.2 میلیون نفر در شهر برای زنده ماندن مجبور به خوردن علوفه حیوانات شدند. این در شرایطی بود که نیروهای پشتیبانی سریع راه‌های ورود مواد غذایی و دارویی را مسدود و با ایجاد موانعی به طول 56 کیلومتر راه‌های فرار را مسدود کرده بودند.

ویدئوهای منتشر شده در شبکه های اجتماعی نشان می دهد که نیروهای پشتیبانی سریع غیرنظامیان را شکنجه و اعدام می کنند.

گروه های پزشکی و حقوق بشر سودانی از جمله شبکه پزشکان سودان نیز گزارش داده اند که این نیروها قتل عام، دستگیری دسته جمعی و حمله به بیمارستان ها را انجام داده اند.

همزمان دفتر حقوق بشر سازمان ملل متحد نیز اعلام کرد که نیروهای پشتیبانی سریع در حال اعدام افراد فراری به صورت میدانی هستند و شواهدی دال بر انگیزه های قومیتی در این قتل ها وجود دارد.

گزارش آزمایشگاه تحقیقات بشردوستانه دانشگاه ییل نیز وقوع کشتار دسته جمعی با استفاده از تصاویر ماهواره ای و داده های سنجش از دور را تایید کرده است.

بر اساس این گزارش، تکه‌های بزرگی از زمین تغییر رنگ داده و خوشه‌های اجساد، شواهدی از خون و بقایای انسانی است که قبل از حمله نیروهای پشتیبانی سریع وجود نداشت.

بحران انسانی و فرار مردم

بر اساس گزارش سازمان ملل، تنها در دو روز بیش از 26000 نفر از الفاشر گریخته اند.

بیشتر این افراد با پای پیاده به شهر طویله در 70 کیلومتری غرب رفته اند، اما هنوز حدود 177 هزار غیرنظامی در این شهر محبوس هستند.

اهمیت الفشر و الابیض

الفاشر پایتخت دارفور شمالی است و تا کنون آخرین شهر بزرگ دارفور بود که هنوز به دست نیروهای پشتیبانی سریع نیفتاده بود.

تصرف این شهر به معنای تقسیم عملی کشور بین شرق تحت کنترل ارتش و غرب تحت کنترل نیروهای پشتیبانی سریع است.

نیروهای پشتیبانی سریع اکنون به سمت شهر استراتژیک العبیز، پایتخت نفت خیز ایالت کردفان شمالی در حال پیشروی هستند.

مواضع طرفین

ژنرال عبدالفتاح البرهان، فرمانده ارتش و رهبر بالفعل کشور، اعلام کرد که نیروهایش برای جلوگیری از “تخریب سیستماتیک و کشتار غیرنظامیان” از الفاشر عقب نشینی کرده اند.

حسین الامین، وزیر امور خارجه سودان نیز جامعه جهانی را به انفعال در برابر جنایات نیروهای پشتیبانی سریع متهم کرده است.

از سوی دیگر، محمد حمدان داغلو معروف به “حمداتی” رهبر نیروهای پشتیبانی سریع مدعی شد که هدف گروهش “یکپارچگی سودان و برقراری دموکراسی واقعی” است و گفت هرکسی که علیه غیرنظامیان جنایت کند، پاسخگو خواهد بود.

نیروهای پشتیبانی سریع چه کسانی هستند؟

نیروهای پشتیبانی سریع در اصل از گروه های شبه نظامی عرب موسوم به “جنجوید” تشکیل شدند که در جنگ دارفور (2003) به دستور عمر البشیر، رئیس جمهور وقت، علیه قبایل شورشی جنگیدند.

جنجاوید به ارتکاب نسل کشی علیه قبایل غیر عرب متهم شدند. در آن سلسله درگیری ها بین 100000 تا 300000 نفر کشته و حدود 2.5 میلیون نفر آواره شدند.

در سال 2013، البشیر این گروه را رسمی کرد و نام آن را نیروهای پشتیبانی سریع گذاشت. این گروه در سرنگونی البشیر در سال 2019 نقش داشت، اما در سال 2021 با ارتش متحد شد تا دولت غیرنظامی عبدالله حمدوک را سرنگون کند و به انتقال دموکراتیک پایان دهد.

جنگ کنونی در 15 آوریل 2023 بر سر قدرت بین حمداتی و البرهان آغاز شد. محور مناقشه چگونگی ادغام نیروهای پشتیبانی سریع در ارتش و تعیین فرمانده کل کشور است.

در ژانویه 2024، وزارت امور خارجه ایالات متحده اعلام کرد که نیروهای پشتیبانی سریع و متحدانش در دارفور نسل کشی کرده اند.

پیامدها و خطرات

سازمان‌های حقوق بشر سودانی هشدار داده‌اند که کنترل کامل نیروهای پشتیبانی سریع بر الفاشر فاجعه‌بار خواهد بود.

شاهدان گفتند که نیروهای پشتیبانی سریع خانه به خانه رفتند و مردم را بر اساس قومیتشان اعدام کردند.

حدود 500 نفر در بیمارستان عربستان سعودی کشته شده اند و گزارش های زیادی از خشونت جنسی علیه زنان منتشر شده است.

تحلیلگران می گویند که هر منطقه ای که نیروهای پشتیبانی سریع تصرف کنند احتمالاً منجر به کشتار گسترده خواهد شد.

با کنترل کامل دارفور، نیروهای پشتیبانی سریع اکنون بر منطقه وسیع و غنی از طلا تسلط دارند. جنگ بر سر منابع طلا یکی از عوامل محرک این درگیری هاست.

تلاش برای صلح

چندین دور مذاکرات میانجیگری به رهبری عربستان سعودی، ایالات متحده و اتحادیه آفریقا تاکنون ناموفق بوده است.

در سپتامبر 2025، کشورهای موسوم به “چهار” (شامل ایالات متحده، عربستان سعودی، مصر و امارات متحده عربی) طرحی برای آتش بس سه ماهه و انتقال به حاکمیت غیرنظامی ظرف 9 ماه ارائه کردند.

البرهان ابتدا آن را رد کرد، اما پس از دیدار با عبدالفتاح السیسی، رئیس جمهور مصر، نشانه هایی از تمایل به مذاکره نشان داد.

این در شرایطی است که هنوز سرنوشت مذاکرات مشخص نیست.