سرنوشت دانشجویان ۱۳ آبان؛ شهادت، زندان و مرگ در مرصاد

فردا – ۲۲ آبان روزی خاص و تاثیرگذار در تاریخ معاصر ایران است. روزی که جمعی از دانشجویان تصمیم گرفتند سفارت این کشور را اشغال کنند و به خواسته های ایران برای نشان دادن اعتراض خود به پذیرش شاه توسط آمریکا توجه کنند. اما سناریویی که چند روز نوشته شد به یک بحران 444 روزه تبدیل شد که در ایران به عنوان اشغال لانه جاسوسی و در آمریکا به عنوان گروگانگیری ایران شناخته می شود. اتفاق مهمی که خیلی چیزها را در ایران تغییر داد.

بر اساس گزارش فردا، این اقدام دانش آموزان عوارض خاص خود را داشت. از جمله اینکه تعداد زیادی از طلبه ها هستند که به عنوان دانشجویان پیرو خط امام شناخته می شوند. برخی از آنها در این بحران حضور موثری داشتند و برخی حضوری موقت داشتند. عده ای در جلسات هماهنگی حضور داشتند اما در روز بالا رفتن از دیوار سفارت حاضر نشدند. برخی دیگر پس از چند روز سفارت را ترک کردند. این دانشجویان در سال های پس از حادثه سفارت سرنوشت عجیب و متفاوتی داشتند. بسیاری از آنها را می شناسیم و حتی امروز هم ممکن است در موقعیتی باشند و برخی دیگر سال ها بازنشسته شده باشند. اما در کنار تمام روایاتی که تاکنون شنیده ایم، حکایت های پشیمانی، دفاعی یا افتخاری برای این اقدام، چند دسته دیگر نیز درباره سرنوشت هر یک از آنها وجود دارد.

در سلول آویزان است

تقی محمدیدر بین دانشجویان پیرو خط امام یکی از عجیب ترین سرنوشت ها را دارد. عکس او که در کنار یکی از گروگان ها ایستاده بود، زمانی به نام محمود احمدی نژاد شناخته می شد. اما در سال 2004 سعید حجاریان در مصاحبه ای با آسوشیتدپرس گفت که این عکس متعلق به شخص دیگری است.

تقی محمدی گروگان گرفته است

محمدی از اعضای اداره اطلاعات و تحقیقات نخست وزیری بود که کار خود را از کمیته های انقلاب آغاز کرد و سپس به رکن دوم ارتش، ستاد مبارزه با کودتا و در نهایت پاستور رفت. بر اساس گزارشی که جوان آنلاین در سال ۱۳۸۸ منتشر کرد، محمدی در سال ۱۳۸۹ به مأموریتی به خارج از کشور اعزام شد و پس از انفجار نخست وزیری به کویت رفت. با توجه به اینکه در آن زمان حوزه اطلاعات خارجی در دست نخست وزیر بود، وی نیز به عنوان نماینده این دفتر به کویت رفت و سپس کاردار ایران در کابل شد. او در یک ماموریت در کابل بود که به دلیل نزدیکی به مسعود کشمیری، بمب گذار نخست وزیر، به تهران فراخوانده شد و دستگیر شد. تقی محمدی که متهم به ارتباط با سازمان رجوی بود و بر اساس روایات، شواهد و اعترافات موجود علیه وی، در 28 فروردین 65 در سلول خود حلق آویز شده یافت شد و هرگز باور نمی شد که تقی رحمانی خودکشی کرده باشد.

مرده در مرصاد

پس از ساخت فیلم داستان نیمروز، شخصیتی به نام عباس زریباف (یا زریبافان) برای عموم شناخته شده است. زریباف از جمله دانشجویان اشغالگر سفارت بود که به سپاه پاسداران انقلاب اسلامی پیوست. به واحد اطلاعات رفت و بعد از وقایع سال 60 بود که مشخص شد در واقع مامور سازمان رجوی در دستگاه امنیت داخلی آن زمان بوده است. عباس زریباف پس از لو رفتن و فرار، سرانجام مانند سایر اعضای سازمان خود به عراق و قرارگاه اشرف رفت. در عملیات مرصاد (1367) و درگیری در تنگه چهار زبر به شهادت رسید. برخی می گویند همسر زریباف نیز در این عملیات کشته شده است.

کسانی که زندان را تجربه کردند

بدنه دانشجویان پیرو خط امام را چهره های چپ تشکیل دادند که بعدها به حلقه اول اصلاح طلبان و جریان دوم خرداد تبدیل شدند. در این میان، برخی در طول فعالیت های سیاسی خود، زندان های طولانی مدت و برخی بازداشت های کوتاه مدت را تجربه کردند. بخش مهمی از دوران زندان آنها مربوط به وقایع سال ۱۳۸۷ بود. محسن میردامادی، دبیرکل سابق جبهه مشارکت، محسن امین زاده، معاون سابق وزیر امور خارجه، سعید حجاریان، نظریه پرداز اصلاح طلب، عباس عبدی، روزنامه نگار. کسانی بودند که زندان را تجربه کردند. ابراهیم اصغرزاده به عنوان چهره اصلی اشغال سفارت، تجربه دستگیری و محمدرضا خاتمی نایب رئیس مجلس ششم سابقه محکومیت هم دارند.

محسن میردامادی در دادگاه های سال ۱۳۸۷

کسانی که شهید شدند

در میان دانش آموزان یا کسانی که بعداً به آنها پیوستند، شهدایی هستند. برجسته ترین دانشجویی که در سال 61 سفارت را ترک کرد و به شهادت رسید. محسن وزوی در برخی از روایات آمده است که محسن وزوایی دانشجوی شیمی دانشگاه شریف اولین فردی بود که از دیوار بالا رفت و وارد سفارت شد. وی در سال 61 و در زمان شهادت فرمانده تیپ 10 سیدالشهدایی تهران بود.

عباس ورامینی وی که در سال 62 در پنجوین عراق به عنوان فرمانده لشکر 27 محمد رسول الله به شهادت رسید، از دانشجویان پیرو خط امام بود. برخی منابع او را اولین دانشجوی ورود به سفارت معرفی می کنند و برخی می گویند او جزو اولین ها بوده است.

همچنین در منابع آمده است که فرمانده سپاه هویزه سید حسین علم‌هادی که در سال 59 به شهادت رسید، پس از تسخیر سفارت به جمع دانشجویان پیوست و در امر صدور اسناد با آنان همکاری کرد. وی از جمله افرادی بود که به دلیل فعالیت سیاسی در دوران دانشجویی سابقه درگیری و دستگیری داشت.

مهدی رجبیگی، دانشجوی رشته مهندسی راه و ساختمان دانشکده فنی دانشگاه تهران شهید دیگر ماجرای 22 آبان است که از اعضای فعال انجمن اسلامی بود و در جریان مسئله سفارت نقش آفرینی کرد. رجب بیگی برخلاف سه شهید دیگر در جنگ شهید نشد. او جزو شهدای ترور است. رجبیگی در درگیری 5 مهر 1360 با شبه نظامیان سازمان رجوی به شهادت رسید.