آینده دنیس سیترین وایج، تحلیلگر ارشد برنامه خاورمیانه شورای آتلانتیک و عضو ارشد موسسه مطالعات امنیت ملی اسرائیل
به گزارش به گزارش میهن تجارت به نقل از اندیشکده شورای آتلانتیک، در آستانه سفر محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان سعودی به واشنگتن، فضای مذاکرات آرام آرام شکل قطعی تری به خود می گیرد. مجموعه ای از پرونده های داغ که از احتمال عادی سازی روابط ریاض و تل آویو و نوع حمایت نظامی آمریکا از عربستان تا سرنوشت برنامه هسته ای عربستان و دیگر نگرانی های امنیتی را شامل می شود. اما در لایه های زیرین این مذاکرات، یک محور بیش از همه خودنمایی می کند. محوری که عملا مسیر کل سفر را مشخص کرد: «ضرورت احیای توافق هسته ای با ایران»
ضرورت دیپلماتیک ریاض؛ بازگرداندن پرونده هسته ای به میز مذاکره
دولت ترامپ می گوید برای دستیابی به توافق نیازی به عجله نیست. اما برای ریاض، این معادله پیچیده تر از آن چیزی است که واشنگتن تصور می کند.
محمد بن سلمان با انگیزه ای قوی راهی پایتخت آمریکا شده تا بار دیگر ضرورت بازگشت به مسیر مذاکرات هسته ای را یادآوری کند. ضرورتی که ریشه در نگرانی عمیق او از پیامدهای تشدید تقابل ایران و اسرائیل دارد. چنین رویارویی می تواند بار دیگر خاورمیانه را در گرداب بی ثباتی فرو ببرد و عربستان سعودی را در معرض خطراتی قرار دهد که این کشور در سال های اخیر سعی کرده از آن فاصله بگیرد.
از منظر عربستان سعودی، تنها زمانی می توان از شعله ور شدن یک بحران جدید جلوگیری کرد. توافقی که هم راه ایران را برای دستیابی به تسلیحات هسته ای می بندد و هم خطر شروع جنگی دیگر در خلیج فارس را به پایین ترین حد کاهش می دهد. این نگاه جدید به سعودی ها بی ارتباط با اتفاقات داغ تابستان امسال نیست. پایان جنگ 12 روزه ژوئن بین ایران و اسرائیل، در غیاب هرگونه توافق هسته ای بین تهران و واشنگتن، با تلاش فوری ایران برای بازسازی قدرت نظامی خود همراه بود. اقدامی که زنگ خطر را در پایتخت های منطقه به صدا درآورد.
از سوی دیگر، این جنگ امیدها برای بازگرداندن توافق را ضعیف کرد و شکاف بی اعتمادی بین دو طرف را عمیق تر کرد. در چنین فضایی، ریاض متقاعد شده است که قرار دادن موضوع هسته ای ایران در مرکز گفتگو با ترامپ یک انتخاب نیست، بلکه یک ضرورت اجتناب ناپذیر است. ضرورتی که آینده امنیت منطقه و حتی ثبات داخلی عربستان را به نتیجه این تلاش ها پیوند می دهد.
پایتخت های عربی نگران گسترش دامنه جنگ آینده هستند
تحولات پس از پایان حملات نظامی اسرائیل و آمریکا به ایران، روایتی خلاف روایت غربی را ترویج می کند. ایران نه تنها میدان را ترک نکرده بلکه با سرعتی چشمگیر وارد مرحله بازسازی شده است. تسریع احیای سایتهای هستهای، تقویت قدرت متعارف و گزارشهای پی در پی در مورد افزایش ظرفیت نظامی، همگی نشان میدهند که تهران خود را برای فصل جدیدی از رویارویی آماده میکند. فصلی که می تواند یک بار دیگر معادلات امنیتی منطقه را تغییر دهد.
این واقعیت زنگ خطری جدی برای کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس از جمله عربستان سعودی به صدا درآورده است. حتی اگر رهبران این کشورها امیدوار باشند که گسترش روابط دیپلماتیک با تهران بتواند نقش سپر حفاظتی در برابر پیامدهای جنگ احتمالی ایران و اسرائیل را ایفا کند، ممکن است با واقعیت بسیار تلخ تری روبرو شوند. برآوردها نشان می دهد که احتمال جدی دور جدیدی از درگیری بین ایران و اسرائیل وجود دارد. درگیری که کارشناسان پیش بینی می کنند شدیدتر از نبرد اخیر باشد و این بار دامنه آن به کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس نیز کشیده شود.
اظهارات صریح مقامات ایرانی مبنی بر استفاده گسترده از نیروی دریایی و سایر ابزارهای نظامی در جنگ آینده در کنار بحث های عمومی درباره احتمال بستن تنگه هرمز بر نگرانی ها افزوده است. در عین حال، اگر تهران به این نتیجه برسد که ایالات متحده در جنگ شرکت خواهد کرد، به احتمال زیاد سعی خواهد کرد پایگاه های نظامی آمریکا را در سراسر خاورمیانه از جمله در منطقه خلیج فارس هدف قرار دهد. در چنین منظره ای متلاطم، منطقه با پرسشی مواجه است که پاسخ آن می تواند جهت گیری امنیت خلیج فارس را مشخص کند: آیا هنوز فرصتی برای جلوگیری از بحران گسترده باقی مانده است؟
فرصت دیپلماتیک سعودی ها؛ از میانجیگری هسته ای تا جلوگیری از جنگ جدید
در این میان، رابطه شخصی و مثبت دونالد ترامپ با محمد بن سلمان می تواند به اهرمی موثر برای ولیعهد سعودی تبدیل شود. البته مشروط بر اینکه وی تصمیم بگیرد در دیدار خود با رئیس جمهور آمریکا به وضوح نکات کلیدی زیر را برجسته کند:
الف- یادآوری این واقعیت به واشنگتن که وضعیت کنونی نه تنها ناپایدار است، بلکه با منافع ایالات متحده همخوانی ندارد. به ویژه با توجه به خطر جدی که شعله ور شدن جنگ جدید بین ایران و اسرائیل می تواند برای اقتصاد جهانی به همراه داشته باشد.
ب- تاکید بر ضرورت آغاز فوری مذاکرات هسته ای. مذاکراتی که عربستان آماده ایفای نقش میانجی در آن است، هرچند به احتمال زیاد عمان میزبان اصلی این روند خواهد بود.
ج- اعلام حمایت ریاض از تشکیل کنسرسیوم هسته ای منطقه ای. ابتکاری که علاوه بر کمک به پیشبرد مسیر توافق، جاه طلبی های هسته ای عربستان سعودی از جمله ایجاد بانک سوخت هسته ای منطقه ای را نیز یک گام به جلو می برد.
د – توضیح به ترامپ مبنی بر اینکه عربستان سعودی با اصل «غنی سازی نمادین» در ایران موافق است و آن را گامی ضروری برای زمینه سازی برای توافق می داند. البته به شرطی که واشنگتن نیز از غنی سازی در عربستان حمایت کند.
و – ارائه تصویری واقع بینانه از ظرفیت ها و محدودیت های مذاکرات با ایران. چرا که از منظر تهران مجموعه خواسته های کنونی دولت ترامپ نه «آشتی»، بلکه معادل «تسلیم کامل» تلقی می شود.
خلاصه اینکه نادیده گرفتن پرونده ایران در گفتگوی ترامپ و ولیعهد می تواند عواقب سنگینی برای عربستان داشته باشد. به خصوص در شرایطی که احتمال از سرگیری جنگ در خلیج فارس رو به افزایش است. بن سلمان باید برای کاهش شکاف بین تهران و واشنگتن سرمایه گذاری کند. در غیر این صورت، هزینه های جنگ آینده ممکن است مستقیماً متوجه او و کشورش شود.
