امروز روز جهانی “اسپرسو” است. مناسبتی که شاید در نگاه اول فقط بین المللی به نظر برسد، اما برای جامعه امروز ایران بهانه ای است برای دیدن تغییری که آرام آرام در عادات روزمره شکل گرفته است.
به گزارش ایسنا، نوشیدنی تلخی که روزگاری فقط در نقاط خاص و محدود شهر وجود داشت، اکنون به قدری موجود است که حتی در جزئی ترین خیابان ها و کوچه ها، یک مغازه کوچک در هر ساعت از شبانه روز می تواند کام شما را تلخ کند. قهوه اسپرسو اکنون جای خود را در زندگی روزمره مردم ایران باز کرده است، به گونه ای که برخی افراد اگر روز خود را با نوشیدن یک شات از آن شروع نکنند، «بالا نمی گیرند»!
تا چند سال پیش، تجربه قهوه برای بسیاری محدود به چند محله خاص بود که کافه یا کافی شاپ داشتند. بخش بزرگی از شهرها، به خصوص محله های سنتی تر، اصلاً کافی شاپ نداشتند. اما این روزها کافی شاپ های کوچک کاملا به چشم می خورند. حتی گاهی اوقات آنها فقط یک پیشخوان کوچک هستند که مشتریان ثابت و گذرا خود را دارد. نسلی از جوانان و حتی خانواده هایی که پای ثابت آنها یکی از خریدهای روزانه آنهاست قهوه است. همین تغییر کوچک یکی از نشانه هایی است که قهوه دیگر نوشیدنی خاصی نیست و وارد زندگی روزمره مردم شده است.
تغییر بعدی زمانی شروع شد که دستگاه اسپرسوساز نه به عنوان یک کالای لوکس، بلکه به عنوان یک وسیله معمولی که می تواند نیازهای روزانه را برآورده کند وارد خانه ها شد. امروزه در بسیاری از خانه ها در کنار سماور یا کتری برقی یک قهوه ساز کوچک خانگی به چشم می خورد. حتی در برخی خانواده ها به عنوان بخشی از جهیزیه به خانه تازه دامادها راه پیدا می کرد. موضوعی که تا چند سال پیش بعید به نظر می رسید. همین حضور، عادت نوشیدن قهوه را از بیرون به داخل خانه منتقل کرده و باعث شده مصرف قهوه دیگر وابسته به کافه رفتن نباشد.
این تغییر کند حالا به شیوه پذیرایی رسیده است. تا همین چند سال پیش، چای تنها گزینه قطعی مهمانی های ایرانی بود. نوشیدنی ای که همه با آن آشنا بودند و هیچکس در مورد آن نپرسید. اما در چند سال اخیر قهوه جزئی از مهمانی ها شده و کم کم جای خود را پیدا کرده است. در بسیاری از خانهها، بهویژه آنهایی که دستگاه اسپرسوساز دارند، سرو یک شات اسپرسو، آمریکایینو یا لاته دیگر یک کار تشریفاتی نیست، بلکه بخشی از جریان مهمانی است. این اتفاق نشان میدهد که ذائقه عمومی از چای گذشته است. تغییری که به کندی صورت گرفت اما تاثیر آن در رفتارهای روزمره به وضوح دیده می شود.
با این مقدمه، اکنون می توان درک کرد که چرا اسپرسو و قهوه در مقیاس وسیع تر توانستند تغییر فرهنگی ایجاد کنند. مسیر ورود قهوه به زندگی مردم از فضای کافه های کوچک شکل گرفت و بدون رقابت با نوشیدنی های سنتی مانند چای فقط خود را با ریتم زندگی شهری وفق داد و آرام آرام جزئی از عادات روزمره ما شد. این پیشرفت آرام نشان داد که تغییر فرهنگی همیشه با رویدادهای بزرگ اتفاق نمی افتد. گاهی اوقات با انتخاب های کوچک روزانه شروع می شود و ثابت می ماند.
از سوی دیگر، ریتم زندگی نیز در این سال ها تغییر کرده است; سرعت بیشتر، کار فشرده تر، ساعات بیشتر بیرون از منزل و نیاز به انرژی بیشتر، به نوعی قشر زیادی از مردم را به سمت مصرف قهوه و اسپرسو سوق داده است و این موضوع نیز یکی از عوامل این تغییر فرهنگی است.
در این شرایط، کافه دیگر فقط محلی برای نوشیدن قهوه نیست. این مکانی برای یک جلسه کاری، ملاقات با دوستان، کار با لپ تاپ یا حتی نشستن با یک فنجان قهوه است! در این فضا قهوه معمولاً آغاز داستان است. نوشیدنی متناسب با فضای کار و تمرکز و در عین حال جزئی از آداب کافه بودن؛ صدای دستگاه، بوی لوبیا برشته و فنجان کوچکی که اغلب در کنار موبایل یا نوت بوک قرار می گیرد. مجموعه ای از نشانه هایی که فرهنگ جدید روزمره را شکل داده است.
رفتار مردم به تدریج پایه های این تغییر نرم فرهنگی را تقویت کرده است. نحوه سفارش، وسواس زمان عصاره گیری و عطر قهوه و… همگی نشان می دهد که قهوه این روزها یکی دیگر از عوامل مهم در زندگی روزمره مردم ایران است.
در این میان عوامل دیگری نیز ذائقه جامعه را نسبت به قهوه تغییر داد. زمانی که دانه های قهوه برشته شده (فرایند گرم کردن و برشته کردن دانه های قهوه سبز و خام) با قیمت های مناسب و کیفیت قابل قبول وارد بازار شد، قهوه دیگر یک کالای گران قیمت محدود محسوب نمی شد و به یک انتخاب در دسترس تبدیل شد. مردم کم کم متوجه شدند که قهوه فقط یک نوشیدنی تلخ نیست. تنوع دارد، طعم خودش را دارد، بوی خودش را دارد.
این شناخت ساده دقت بیشتری در انتخاب ایجاد کرد که تا حدی به این تغییر فرهنگی بستگی دارد. اگر تا چند سال پیش تشخیص چای از روی رنگ، عطر یا زمان دم کردن، نوعی مهارت بود که نشان می داد انسان تا چه اندازه «عشاق چای» است، اکنون در مورد قهوه با چنین روندی مواجه هستیم؛ اما در مورد قهوه نیز با چنین روندی مواجه هستیم. کسانی که قهوه خور و قهوه شناس هستند.
البته نباید فراموش کرد که در کنار همه اینها، چای همچنان نوشیدنی غالب در ایران است. اما علاوه بر آن، اسپرسو نماینده جنبه دیگری از زندگی شده است. وجود این دو نوشیدنی تصویر دقیق تری از واقعیت فرهنگی امروز به دست می دهد. جامعهای که به سنتهای آشنا وفادار بماند و سبکهای جدید زندگی را بپذیرد، بدون حذف آن. با این حال، بعد از یک آبگوشت چرب یا یک باربیکیو، چای بیشتر از قهوه میچسبد!
روز جهانی اسپرسو فرصتی برای دیدن این تغییرات کوچک است. تغییراتی که در ظاهر ساده هستند، اما کلیت آنها تصویر روشنی از تحول فرهنگی را نشان می دهد. داستان اسپرسو در ایران دقیقاً از همین جزئیات سرچشمه می گیرد. اسپرسو ممکن است کوچکترین نوشیدنی در لیست کافه ها از نظر حجم باشد، اما نشانه یکی از بزرگترین تغییرات در سبک زندگی ما است. تغییری که هنوز ادامه دارد.
