فردا – استخراج فهرست شهرهای کشور که در روزهای گذشته درگیر ناآرامیها و تلفات سنگین بودهاند و تطابق آنها با برخی شاخصهای اقتصادی، صحنه این حوادث را تا حد زیادی روشن میکند. بیشتر این اختلالات مربوط به شهرهای کوچک در مناطق خاصی است.
بر اساس گزارش فردا، تظاهرات در برخی مناطق غرب و جنوب غرب کشور با حمله به مقرهای پلیس و دولت همراه بود. روایتی که منابع رسمی می گویند می تواند نتیجه سازماندهی و آموزش خارجی باشد. صرف نظر از اینکه روایت مذکور از زوایای مختلف قابل بررسی و بررسی است، نگاهی به شاخص های اقتصادی می تواند پاسخی به این پرسش باشد که چرا این سازمان در برخی زمینه ها موفق بوده است؟
مروری بر وضعیت اقتصادی
گزارش های رسمی داخلی و بین المللی از گسترش فقر در ایران خبر می دهند. بر اساس آخرین گزارش بانک جهانی که در نوامبر 2025 منتشر شد، در سال 2023 حدود 36 درصد از ایرانیان زیر خط فقر بودند. اگرچه گزارش های جدید هنوز منتشر نشده است، اما اظهارنظر مسئولان مختلف در خصوص افزایش تورم – به ویژه مواد غذایی – افزایش هزینه های زندگی و عقب افتادن رشد دستمزدها از تورم، حکایت از جابه جایی این خط دارد.
اخیرا محمد معتمدی زاده، سخنگوی کمیسیون ۹۰ مجلس شورای اسلامی: وی گفت: امروز برآوردها نشان می دهد که خط فقر در کلانشهری مانند تهران به حدود 40 میلیون تومان رسیده است و در برخی شهرها مانند حوزه انتخابیه من هزینه ها آنقدر بالا رفته که با شهر تهران برابری می کند. معتمدی زاده نماینده مردم بردسیر و سیرجان در استان کرمان است.
مرکز پژوهش های مجلس نیز در 27 اسفند 1403 گزارشی با عنوان «بررسی اشتغال و حداقل دستمزد از منظر فقر» منتشر کرد که شامل داده های تا سال 1402 بود و با توجه به اینکه شرایط سال 1402 نسبت به امروز بهتر بود، نگاهی به یکی از نمودارهای این گزارش تا حدود زیادی وضعیت موجود را توضیح می دهد.
وضعیت استان های بحرانی
از ابتدای هفته گذشته که اعتراضات به وضعیت نابسامان اقتصاد آغاز شد، در برخی مناطق اطراف این اعتراضات به صحنه های خشونت آمیز تبدیل شد. به عنوان مثال، در استان اصفهان، با وجود شکل گیری اعتراضات در میدان نقشجهان، اغتشاشات بیشتر در برخی شهرهای کوچکتر رخ داد. این الگو در استان های فارس، لرستان، چهارمحال و بختیاری و ایلام تکرار شد. حوادثی که منجر به تلفات شد عمدتاً مربوط به شهرهای کوچک و تقریباً کم جمعیت بود. مناطقی مانند ملکشاهی در استان ایلام یا ازنا در استان لرستان.
نگاهی به وضعیت اقتصادی استان های بحران زده نشان می دهد که این الگو تا حد قابل توجهی با شرایط اقتصادی همخوانی دارد. در تیرماه امسال گزارش شاخص فلاکت – یعنی ترکیب تورم و بیکاری – مربوط به فصل بهار 1404 منتشر شد. بررسی استان هایی که در ابتدای این نمودار قرار دارند نشان می دهد که استان های بحران زده اغلب در نیمه بالایی نمودار شاخص فلاکت قرار دارند.
اگر آمار رسمی از محدوده سنی دستگیرشدگان در ناآرامی های اخیر منتشر شود، می توان با دقت بیشتری به این موضوع پرداخت که چند درصد آنها را جوانان و نوجوانان تشکیل می دهند. نسلی که با چنین شرایط اقتصادی وارد جامعه شد یا خواهد آمد.
