آرمادا مقابل پاندورا؛ ۴ سناریوی درگیری ایران و آمریکا

بعدی- با افزایش تنش بین ایران و آمریکا و استقرار گسترده تجهیزات و تسلیحات نظامی در منطقه، رسانه ها و کارشناسان حوزه هایی مانند سیاست خارجی، امنیتی و نظامی در حال بررسی و ارائه سناریوهای احتمالی آینده هستند.

بر اساس گزارش فردا، سناریوهایی که ارائه می شود بر اساس تجربیات درگیری های قبلی، جنگ 12 روزه، ناآرامی های ژانویه گذشته، تهدیدهای رئیس جمهور آمریکا، پاسخ های ایران و حجم بی سابقه تسلیحات و تجهیزات ارسالی به خاورمیانه است. چند روز پیش مشخص شد که آمریکایی ها سامانه های دفاعی، هواپیماهای ترابری، جنگنده، آواکس، سوخت رسان، جنگ الکترونیک و بمب افکن را به منطقه می فرستند و در پایگاه های مختلف خود مستقر می کنند. سپس با اعزام ناو هواپیمابر یو اس اس آبراهام لینکلن به منطقه عملیاتی سنتکام، این خبر رنگ و بوی جدی تری به خود گرفت. بر اساس اخبار موجود این کشتی روز دوشنبه وارد منطقه شده و احتمالا در دریای عرب مستقر است. ترامپ شب گذشته از اعزام ناوگان دیگری به ایران خبر داد. ایران اعلام کرد که این بار هرگونه حمله را یک جنگ تمام عیار می داند و پاسخ آن متفاوت از قبل است. خبر رسمی حاکی از ارسال تجهیزات به منطقه به منظور برگزاری رزمایش مشترک و گسترده است.

محاصره دریایی

جدیدترین سناریویی که مورد توجه رسانه ها قرار گرفته، محاصره دریایی ایران است. این محاصره با هدف جلوگیری از فروش نفت ایران است و هدف آن افزایش فشار بر ایران بدون درگیری مستقیم در مرحله اول است. در این سناریو نیروی دریایی و هوایی آمریکا اجازه صادرات نفت ایران از طریق تنگه هرمز را نخواهند داد و طرف مقابل در موضع واکنش به پاسخ موشکی- پهپاد یا نیروی دریایی ایران قرار خواهد گرفت. بررسی اخبار نشان می دهد که این گزینه احتمالا ابتدا مورد توجه روزنامه اسرائیلی جروزالم پست قرار گرفته و به رسانه ها راه یافته است. این روزنامه به نقل از کارشناسان امنیتی نوشت: گزینه محاصره ایران توسط آمریکا به عنوان جایگزینی جدی برای حمله مستقیم نظامی در حال ظهور است. تحلیلگران معتقدند محاصره دریایی یا اقدام نمادین محدود می تواند فشار بر تهران را افزایش دهد و در عین حال خطر درگیری منطقه ای گسترده تر را کاهش دهد.

ناو هواپیمابر آبراهام لینکلن یک ناو هواپیمابر کلاس نیمیتز است

پایگاه آمریکایی هوش انرژی وی در تحلیل این سناریو نوشت: همزمان با تقویت دارایی‌های دریایی و هوایی آمریکا در خاورمیانه، بازارهای نفت بار دیگر در انتظار حملات نظامی آمریکا یا اسرائیل به ایران، محاصره احتمالی نفتکش‌های منطقه و تلاش‌های مجدد برای دیپلماسی با تهران پس از سرکوب خشونت‌آمیز اعتراض‌ها هستند. در بخشی دیگر از این گزارش آمده است: دولت ترامپ که از دستگیری گستاخانه نیکلاس مادورو، رئیس جمهور ونزوئلا در اوایل ژانویه و همچنین محاصره مداوم کشتی‌های نفتی ورودی و خروجی به آب‌های این کشور جسور شده است، می‌تواند با تشدید تحریم‌ها و توقیف نفتکش‌های ایرانی، رویکردی مشابه در قبال ایران اتخاذ کند.

سایت تخصصی دیده بان دفاع وی در تحلیلی دیگر گفت: تحلیلگران گزینه محاصره ایران توسط آمریکا را ابزاری بین دیپلماسی و جنگ می دانند و محاصره دریایی می تواند صادرات نفت، خطوط کشتیرانی یا دسترسی به مسیرهای دریایی کلیدی ایران را هدف قرار دهد و بدون حملات جنبشی فوری فشار اقتصادی و سیاسی وارد کند. همچنین نشانه ای از عزم راسخ به تهران و متحدان منطقه ای اش خواهد داد.»

حملات محدود به اهداف خاص

سناریوی دیگری که در نظر گرفته می شود، حملات محدود آمریکاست. نیت سوانسون، مدیر پروژه استراتژی ایران در شورای آتلانتیک و یک دیپلمات سابق آمریکایی وی در مقاله ای که وب سایت این اندیشکده منتشر کرده، به تشریح چهار گزینه علیه ترامپ پرداخته است. او این گزینه ها را با توجه به وعده های ترامپ برای کمک به معترضان در ایران بررسی کرد.

پس از حمله آمریکا به تاسیسات هسته ای، ایران به پایگاه هوایی العدید قطر حمله کرد

به گفته سوانسون، انتخاب اول ترامپ، حملات نمادین به اهداف متعارف مانند سایت های هسته ای و موشکی ایران. گزینه ای که به گفته نویسنده این مقاله «تضمین می کند که هیچکس نتواند رئیس جمهور را به کشیدن خطوط قرمز و سپس نادیده گرفتن آنها متهم کند». نویسنده مقاله، گزینه دوم پیش روی رئیس جمهور آمریکاست حمله نظامی و سایبری به اهداف امنیتی و نظامی کشورمان گزینه ای را می داند که به گفته وی تأثیری بر اراده جمهوری اسلامی ندارد. او گزینه سوم را انتخاب کرد اهداف اقتصادی او می داند که آنها می توانستند در جنگ 12 روزه مورد هدف اسرائیل قرار بگیرند. سوانسون می‌گوید پایانه‌های صادرات نفت ایران مانند جزیره خارک و تأسیسات گاز طبیعی می‌توانند در این فهرست باشند. اقدامی که خطرناک است و می تواند بازارهای انرژی را تحت تاثیر قرار دهد اما برای کشوری با مختصات اقتصادی ایران موثر است. او گزینه دیگری دارد ایجاد خلاء قدرت در ایران و آینده پس از آن غیرقابل پیش بینی است.

تصرف پایانه نفتی خارک

این گزینه توسط چندین مرجع تحلیلی از جمله از استفاده می شود مایکل روبین، مسئول سابق پنتاگون و محقق فعلی در اندیشکده امریکن اینترپرایز (AEI) مطرح شد پیشنهاد می کند ترامپ برای اینکه در باتلاق جنگ و حضور نظامی در ایران گیر نکند به این پایانه نفتی برود که 90 درصد صادرات ایران از آنجا انجام می شود. روبین تاکید می کند که به دلیل وابستگی ایران به درآمد نفت، دولت ایران در پرداخت حقوق و هزینه ها با مشکل مواجه خواهد شد.

محمد منان رئیسی نماینده قم در شورای اسلامی در یادداشتی با عنوان فروش نفت؛ یا همه با هم یا هیچ! وی به مسئله خارک اشاره کرد. وی نوشت: بر اساس گزارش FDD، جزیره خارک به عنوان تنها منبع صادرات نفت ایران، یکی از گزینه های احتمالی حمله آمریکاست. سناریوی بدبینانه این است که ترامپ ابتدا بخواهد با اشغال جزیره خارک جلوی فروش نفت ایران را بگیرد. بنابراین، ایران باید برای همه سناریوها (از جمله فروش در حوزه نفتی ایران، سناریوهای بدبینانه از طریق میادین نفتی ایران) آماده باشد. خط لوله به جاسک باید در اسرع وقت فعال شود.

خارک یا جزیره خارگ یکی از نقاط استراتژیک خلیج فارس و پایانه اصلی صادرات نفت ایران است.

وی ادامه داد: با وجود اینکه حدود 60 میلیون بشکه نفت ایران روی آب نزدیک چین وجود دارد، ایران تا یک ماه پس از شروع جنگ توانایی فروش به چین را دارد، اما با تاکید بر کنترل ایران بر تنگه هرمز، باید این پیام را به صراحت به آمریکا و کشورهای منطقه داد که اگر چنین سناریویی عملی نشود، پاسخ ما غیرقابل اجرا خواهد بود. یعنی ما در جنگ آینده زیرساخت های انرژی خود را معادل زیرساخت های انرژی کل منطقه می دانیم و با تاکید بر تنگه هرمز باید به صراحت هشدار دهیم که یا همه با هم نفت می فروشیم یا هیچکس نفت نمی فروشد!

اشاره وی به گزارش اندیشکده راستگرای FDD (بنیاد دفاع از دموکراسی ها) است که در 17 اکتبر سال گذشته منتشر شد و فهرستی از اهداف نظامی، زیرساختی و هسته ای ایران را برای حمله به اسرائیل و آمریکا پیشنهاد کرد. برخی از اهداف در جنگ 12 روزه اسرائیل و آمریکا علیه ایران هدف قرار گرفتند. یکی از اتفاقاتی که در جنگ گذشته رخ نداد، حمله دشمن به زیرساخت های حیاتی ایران بود. در حال حاضر اندیشکده‌ها و رسانه‌ها، به‌ویژه نهادهای موسوم به تشکل‌های فکری ضد جمهوری اسلامی، موضوعی هستند. حمله به زیرساخت ها آنها را هم روی میز می گذارند و درباره آنها نظریه پردازی می کنند.

در حوزه نظامی، ایران دارای طیف گسترده ای از پهپادها و موشک های بالستیک است

فشار بر تهران و تمرکز بر خیابان

در تحلیل های مختلف گزینه ای به نام تحرکات غیرنظامی نیز وجود دارد. به عنوان مثال وال استریت ژورنال وی با اشاره به اعتراضات دی ماه گذشته در ایران به موضوع وضعیت اقتصادی ایران پرداخت و در بخش پایانی گزارش خود اشاره کرد که «برخی از دستیاران ترامپ پیشنهاد کرده اند که به جای حمله نظامی از ابزارهایی مانند کمک به هماهنگی آنلاین معترضان یا اعمال تحریم های جدید علیه تهران استفاده شود». اسکات بسانت، وزیر خزانه داری آمریکا روز سه شنبه در حاشیه مذاکرات داووس با اشاره به «تاثیر جدی فشار مالی آمریکا تا مرز فروپاشی اقتصاد ایران در دسامبر گذشته»، تاکید کرد که این فشارها «مردم ایران را بدون شلیک یک گلوله به خیابان ها آوردند».

سیاستمداران تندرو آمریکایی، برخی رسانه ها و اندیشکده های این کشور آشکارا از «تسلیح معترضان» صحبت می کنند و می نویسند. آخرین نمونه آنها سناتور تد کروز بود که این درخواست را علنی کرد و سخنان او در ایران واکنش نشان داد. اما تاکید بر این سناریو به تد کروز محدود نمی شود. در گزارش اخیر وال استریت ژورنال به نقل از یک استاد دانشگاه دانمارکی و کارشناس مسائل ایران گفته شده است که تا زمانی که این تسلیحات انجام نشود، حملات محدود و هدفمند آمریکا به اهداف نظامی در ایران بی فایده خواهد بود.

ایران در دی ماه 1404 بسیار ناپایدار بود و طبق آمار رسمی چندین هزار نفر در این بحران کشته شدند

سناریوی بازگرداندن بحران به خیابان‌های ایران در حالی مطرح می‌شود که در برخی از این تحلیل‌ها و مقالات اتاق فکر، پیشنهاد حفظ فشار روانی بر تهران به دلیل حضور نظامی آمریکا نیز مورد توجه قرار گرفته است. سوانسون در مقاله خود در شورای آتلانتیک به این گزینه از منظر حضور ناو هواپیمابر آبراهام لینکلن نگاه کرد و نوشت: «حضور ناو هواپیمابر آبراهام لینکلن در میدان نبرد دو فایده دارد: اول اینکه به ایالات متحده این امکان را می‌دهد که راحت‌تر در برابر هرگونه تلافی‌جویانه از سوی ایران دفاع کند و از این طریق هرگونه اقدام روانی را برای ایران ایجاد می‌کند. اقدام ایالات متحده می تواند با تشدید بیشتر تنش توسط نیروهای آمریکایی مواجه شود.

باز کردن جعبه پاندورا

ترامپ در روزهای اخیر از واژه آرمادا برای توصیف ناوگان دریایی این کشور که به منطقه اعزام شده اند استفاده کرده است. آرمادا در زبان اسپانیایی به معنای ناوگان دریایی است و اشاره ای تاریخی به نیروی دریایی قدرتمند اسپانیا در قرن شانزدهم است. در سال 1588، اسپانیا نیروی دریایی عظیمی متشکل از 130 کشتی برای حمله به انگلستان تشکیل داد که در آن زمان به عنوان بزرگترین ناوگان دریایی جهان شناخته می شود. حتی امروزه نیز از Armada در ادبیات نظامی انگلیسی برای معرفی ناوگان دریایی عظیم و شکست ناپذیر استفاده می شود. برخی رسانه ها می گویند که ترامپ به دلیل استقرار گسترده تجهیزات مختلف هوایی، زمینی و دریایی در منطقه از واژه آرمادا برای انتقال پیام های سیاسی استفاده می کند.

نیروی دریایی اسپانیا هنوز به عنوان آرمادا شناخته می شود

از سوی دیگر، جعبه پاندورا نمونه دیگری است که سیاستمداران جمهوری اسلامی، آمریکا و سایر کشورهای منطقه همواره نسبت به گشودن آن هشدار داده اند که اشاره ای به گسترش جنگ در منطقه و خسارات سنگین آن است. جعبه پاندورا نیز به یک اسطوره یونانی و ظرفی اشاره دارد که تمام بلاها و بدی های دنیا را در آن گذاشته بودند و وقتی صاحبش آن را باز کرد محتویات آن به زمین افتاد که تا آن زمان هیچ آلودگی نداشت. مقامات جمهوری اسلامی علنا ​​یا در مصاحبه‌های خود به‌عنوان منابع آگاه سطح بالا در مصاحبه‌های خود با رسانه‌های بین‌المللی خاطرنشان کردند که «هر گونه حمله» را حمله‌ای گسترده و اقدامی علیه موجودیت ایران می‌دانند و به آن واکنش گسترده‌ای نیز نشان خواهند داد.

مقامات سیاسی و نظامی ایران می گویند که نیروهای مسلح در بالاترین سطح آمادگی و هوشیاری قرار دارند

سناریوهای ایران برای مقابله با تجاوزات احتمالی آمریکا به طور کامل در رسانه ها تحلیل نشده است. اما منابع خارجی بر این باورند که پاسخ ایران بسته به سناریو و اهداف آمریکا می تواند شامل حمله به ناوگان دریایی، حمله موشکی و پهپادی به پایگاه های آمریکایی در کشورهای منطقه و فعال سازی نیروهای مقاومت باشد. در حالی که گفته می شود ایران هشدار داده است چه اسرائیل در حمله علیه ایران شرکت کند یا نه، سرزمین های اشغالی نیز زیر آتش خواهند بود.