رضا غبیشاوی در عصر ایران نوشت: تنش کنونی ایران و آمریکا چه نتیجه ای خواهد داشت؟ حمله یا توافق؟ نمی دانیم، اما می توان گفت که غلبه بر تنش بزرگ کنونی تنها با برنامه ریزی یک ابتکار سیاسی بزرگ، جدی و قابل توجه امکان پذیر است.
تنش در روابط ایران و آمریکا گام به گام بزرگتر و بزرگتر می شود. تهدیدهای ترامپ برای اقدام نظامی و ورود ناوها و جنگنده های آمریکایی به منطقه همچنان ادامه دارد. از سوی دیگر، هشدار مقامات ایرانی مبنی بر هدف قرار دادن مراکز نظامی و منافع آمریکا در کشورهای همسایه و منطقه شدت بیشتری می گیرد.
روابط ایران و آمریکا دوباره متشنج شده است. تنشی که بعد از جنگ 12 روزه داغ ترین است. اکنون دو طرف تا درگیری نظامی فاصله دارند، اما امیدها و تلاش ها برای جلوگیری از درگیری ادامه دارد. از قطر در جنوب تا ترکیه در شمال غربی و روسیه در شمال.
در جنگ 12 روزه ارتش آمریکا مرکز غنی سازی زیرزمینی فردو را با بمب افکن های استراتژیک B2 و بمب های خمپاره ای هدف قرار داد. همزمان زیردریایی های آمریکایی در اقیانوس هند دو مرکز هسته ای اصفهان و نطنز را بمباران کردند. دو روز بعد ایران به پایگاه نظامی آمریکا در قطر حمله موشکی کرد به طوری که جنوب خلیج فارس و بزرگترین و مهمترین پایگاه نظامی آمریکا در منطقه (سنتکام) برای اولین بار مورد حمله ایران قرار گرفت.
در هفتههای اخیر، دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده آمریکا، بارها ایران را به حمله نظامی تهدید کرده است، هرچند که از مذاکره و توافق نیز صحبت میکند. مقامات سیاسی و نظامی ایران در تلاش هستند تا به طور موازی به هر دو بخش سخت و نرم پاسخ دهند. آنها برای هر دو گزینه جنگ و مذاکره اعلام آمادگی کرده اند. آخرین مورد را عباس عراقچی وزیر امور خارجه در سفر به استانبول بیان کرد.
ما نمی دانیم چه اتفاقی خواهد افتاد و پیش بینی بسیار دشوار و پیچیده است. تا حدودی به دلیل پیچیدگی سیاست و مقامات ایران؛ بخشی به دلیل پیچیدگی شخص ترامپ و روابط دو کشور و تا حدودی به این دلیل که ما بخشی از این ماجرا هستیم و درگیر اتفاقات خوب و بد این داستان هستیم.
1- وضعیت بد / شرایط جنگ
تنش فعلی در هر سطحی به ضرر منافع ایران و ایرانیان است. حتی اگر در بهترین حالت ایران و آمریکا به توافق سیاسی برسند و گزینه حمله و جنگ را کنار بگذارند، باز هم تنش کنونی به منافع سیاسی و اقتصادی کشور و جایگاه و وجهه بین المللی کشور لطمه می زند. مسئولان نباید اجازه دهند کشور وارد چنین درگیری و تنش شود.
یکی از ایده های ضربه زدن این است که کشور را وارد وضعیت جنگ کنیم. یعنی با اینکه جنگ و درگیری نظامی رخ نداده، سایه جنگ و شرایط جنگی بر کشور حاکم است. این به معنای جنگ نیست، بلکه شرایط منفی و آسیب های آن وجود دارد. این راهی است که بدون وارد شدن به جنگ و درگیری نظامی، حداکثر آسیب را به دولت و مردم و کشور وارد می کند. نگه داشتن کشور در حالت تعلیق و ناامیدی از آینده دو پیامد منفی این شرایط است.
2- تنش ایران و اسرائیل
تنش کنونی ایران و آمریکا را باید بخشی از تنش بزرگتر بین ایران و اسرائیل دانست. دامنه مناقشه ایران و اسرائیل بزرگتر، وسیعتر و عمیقتر از درگیری ایران و آمریکاست.
اسرائيل و آمريكا هر كدام سعي مي كنند از ديگري به عنوان پيمانكار و مجري سياست هاي خود عليه ايران استفاده كنند.
از دیدگاه تلآویو، مسائل منطقهای، هستهای و موشکی ایران تهدیدی برای موجودیت اسرائیل است، اما در آمریکا چنین دیدگاهی وجود ندارد و به عنوان چالش امنیتی و خط قرمز حداکثری به آن نگاه میشود.
هاکان فیدان وزیر امور خارجه ترکیه اخیرا برای چندمین بار گفت که اسرائیل در حال تحریک و تشویق آمریکا به حمله به ایران است.
برخورد و کنترل تنش با آمریکا دو رکن دارد. اولی رابطه با آمریکا و دومی اسرائیل.
برای مدیریت و کنترل تنش با آمریکا باید مراقب اسرائیل و درگیری با آن بود.
3- نیاز به ابتکار بزرگ
به نظر می رسد مدیریت و کنترل تنش بین ایران و آمریکا و خاموش کردن آن مستلزم حرکت یا تحرکاتی مستقل از اقدامات روتین است. باید گفت برای کاهش این تنش نیازمند یک ابتکار جدی، مهم و بزرگ هستیم.
به عنوان مثال، این ابتکار می تواند در قالب آمادگی ایران برای از سرگیری کامل روابط دیپلماتیک با آمریکا و بازگشایی سفارتخانه های دو کشور باشد. کمترین فایده این اقدام تغییر کلی فضای روابط تهران و واشنگتن به سمت قطع تنش و خصومت است.
برخی کشورهای منطقه نیز در تلاش برای کاهش تنش بین ایران و آمریکا و جلوگیری از حملات و درگیری های نظامی فعال بوده اند. در صورت برقراری روابط دیپلماتیک بین تهران و واشنگتن و تبادل سفرا، شاید با وجود کانال ارتباطی مستقیم، امکان شفاف سازی پیام ها و رساندن مطالبات، نگرانی ها و خطوط قرمز دو طرف وجود داشته باشد و نیازی به میانجی گری دیگر کشورها نخواهد بود.
یا می توانید ابتکاری برای جابجایی خطوط قرمز دو کشور پیشنهاد دهید، یا ایده ای که دو خط موازی را به هم متصل کند یا دو خط متضاد را کنار هم قرار دهد.
