الجزیره نوشت: در هفته های اخیر شدت تهدیدات آمریکا در خصوص تشدید قریب الوقوع تنش علیه تهران و ایران افزایش یافته است. تشدید تنش که هنوز اطلاع دقیقی از ابعاد و پیامدهای آن برای ایران ندارد. جهان همچنان منتظر لحظه صفر است، در حالی که بسیاری از کشورهای عربی و منطقه ای تلاش می کنند برای کاهش تنش و جلوگیری از درگیری قریب الوقوع مداخله کنند.
به گزارش سرویس بین الملل «میهن تجارت»، در ادامه این مقاله آمده است: اگرچه دولت کنونی آمریکا مدعی شده است که حملاتی که در ژوئن گذشته تأسیسات هستهای ایران و برنامه هستهای ایران را هدف قرار دادند، توانستند این برنامه را نابود کنند یا حداقل آن را برای سالها به تأخیر بیندازند، اما این حملات مانع از آن نشد که واشنگتن و تلآویو بخواهند ستونهای قدرت نظامی ایران را از بین ببرند. این بار تیتر برنامه موشکی ایران است.
از سوی دیگر، به نظر می رسد تهران قصد ندارد از برنامه موشکی رهگیر خود دست بکشد، هرچند در دو جهت حرکت می کند:
راه اول، نظامی است که در آن سطح آمادگی حفظ می شود و با اظهارات مقامات نظامی مبنی بر آمادگی کامل برای جنگ آینده و اینکه آمریکا و اسرائیل بهای سنگینی خواهند پرداخت، نمود پیدا می کند.
راه دوم سیاسی و دیپلماتیک است. جایی که ایران اعلام می کند در صورتی که مذاکرات بر اساس عدالت و احترام متقابل باشد، آماده بازگشت به میز مذاکره است. عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران بر حمایت کشورش از دیپلماسی و مخالفت با هرگونه تهدید نظامی تاکید کرده است.
در بحبوحه این هیاهو، جنگ 12 روزه بار دیگر در اذهان قدرت بارز تهران در عرصه پهپاد و موشک زنده شده است، اما کاستی هایی در سامانه های پدافند هوایی و هواپیماهای جنگنده مشاهده شد.
این موضوع برای تصمیم گیرندگان ایرانی تازگی ندارد. تهران مدتی است که برای توسعه توان نظامی خود و آمادگی برای پیامدهای احتمالی به سرعت در حال حرکت است.
چالش های استراتژیک
برای جبران این کمبودها، راهبرد ایران بر اصل «بازدارندگی پیشگیرانه» استوار بوده است. اصلیترین آن بر گسترش نفوذ فراتر از مرزها برای مقابله با دشمنان در دورترین نقاط ممکن از خاک ایران، از طریق هماهنگی با گروهی از متحدان است.
با توجه به نشانه های کنونی که احتمال وقوع نبرد در آسمان تهران را مطرح می کند – در صورتی که طرفین نتوانند به توافق عقلانی دست یابند – و با توجه به اینکه این نبرد عمدتاً هوایی خواهد بود، این سوال مطرح می شود که آیا ایران نیروی هوایی آماده چنین رویارویی دارد؟ و چه گزینه هایی برای تهران برای تقویت نیروی هوایی خود وجود دارد؟
نیروی هوایی ایران
برای درک وضعیت نیروی هوایی ایران می توان به سه مرحله کلیدی در تاریخ آن اشاره کرد.
مرحله اول به دهه 1920 و دوران رضا شاه برمی گردد. زمانی که ایران برای خرید جنگنده به آمریکا نزدیک شد، با واکنش منفی مواجه شد و مجبور شد به کشورهای اروپایی مراجعه کند. آلمان اولین تامین کننده بود و هواپیماهای Junkers JU-F13 را تحویل داد. پس از آن روسیه و فرانسه نیز طی سال های 1923 تا 1925 به ایران هواپیما تحویل دادند.
چالش اصلی خرید هواپیما نبود، بلکه آموزش خلبانان، تعمیر و نگهداری و ساخت فرودگاه ها بود. در این دوره نیروی هوایی از یک دفتر کوچک در ارتش به یک نهاد مستقل تحت عنوان «نیروی هوایی شاهنشاهی» تبدیل شد.
اما تمام این تلاش ها در جنگ جهانی دوم از دست رفت. زمانی که پس از اعلام حمایت شاه از آلمان، ایران از جنوب به اشغال بریتانیا و از شمال به اشغال شوروی درآمد. پایگاه های هوایی تصرف شدند، آکادمی ها بسته شدند، نیروها اخراج شدند و دارایی های نیروی هوایی برچیده شدند.
مرحله دوم در سال 1946 آغاز شد. با بازگشایی آموزشگاه خلبانی و مراکز تعمیر و دریافت هواپیماهای جنگی و شناسایی از آمریکا. واشنگتن همچنین با توجه به اهمیت ژئوپلیتیکی ایران و منابع نفتی آن، در آموزش نیروها و ایجاد قابلیت های نظامی ایران نقش داشت.
پس از انقلاب 1979، رژیم جدید دارایی های نیروی هوایی را به ارث برد، اما قطع روابط با غرب مانع نوسازی، تامین قطعات و تسلیحات شد.
وضعیت فعلی و محدودیت ها
به گفته داگلاس بری، محقق ارشد موسسه بین المللی مطالعات استراتژیک، نیروی هوایی ایران در آستانه جنگ ایران و عراق در بهترین حالت خود قرار داشت.
بر اساس گزارش ها، نیروی هوایی ایران متشکل از حدود 15 اسکادران است که عمدتاً از جنگنده های دهه 60 و 70 آمریکایی و تعداد کمتری جنگنده روسی شامل: سوخو-24، اف-4، اف-5، میگ-29، اف-14 تامکت و اف-7 چینی (نسخه ای از میگ-21) تشکیل شده است.
اگرچه MiG-29 مدرن ترین آنها است، نسخه های موجود قدیمی هستند. سوخو-24 نیز به دهه 60 میلادی باز می گردد.
گزینه های محدود و راه حل های موقت
در چنین شرایطی، ایران احتمالا برای نوسازی نیروی هوایی خود به روسیه و چین روی خواهد آورد. گزارش ها حاکی از عقد قرارداد با روسیه برای بالگردهای Mil-28 و جنگنده های سوخو-35 است. همچنین هواپیمای سبک تهاجمی و آموزشی «یک-130» در سال 2023 تحویل و در رزمایش «ذوالفقار» در فوریه 2025 مورد استفاده قرار گرفت.
اما تحویل سوخو-35 به دلیل جنگ در اوکراین به تعویق افتاده و ادغام آنها در ساختار عملیاتی ایران زمان بر است.
در صورت عملیاتی شدن، سوخو-35 می تواند تهدیدی برای جنگنده های پیشرفته ای مانند F-35 باشد، به ویژه در هنگام استفاده از موشک های دوربرد R-77-1.
برخی کارشناسان معتقدند اولویت ایران باید جایگزینی اف-14 و اف-4 و همزمان ارتقاء میگ-29 و سوخو-24 باشد. چین همچنین می تواند با جنگنده هایی مانند J-10 یا JF-17 جایگزین باشد.
هواپیماهای بدون سرنشین راه حل کم هزینه
در کوتاه مدت، ایران بر توسعه فناوری های بومی ارزان قیمت، به ویژه پهپادها تمرکز خواهد کرد. گزارش ها حاکی از برنامه تولید 1000 پهپاد جدید پهپادهای انتحاری «ابابیل-4»، «ابابیل-5» و «آرش» است.
ایران در فوریه 2025 اولین پهپاد داخلی خود به نام «شهید بهمن باقری» را به ناوگان نیروی دریایی سپاه اضافه کرد. این کشتی توانایی پرتاب و بازیابی پهپادها و انجام ماموریت های شناسایی را دارد.
پس از ترکیه، ایران دومین کشور در خاورمیانه است که از چنین کشتی استفاده می کند. این کشتی می تواند نقش مهمی در شناسایی و جمع آوری اطلاعات داشته باشد.
