در ابتدای فعالیت دولت چهاردهم، صنعت نفت و گاز در نقطه حساسی قرار داشت. افت تدریجی فشار در پارس جنوبی از یک سو تهدیدی جدی برای امنیت انرژی بود و از سوی دیگر حجم بالای گازهای همراه و مشعلها سالانه میلیاردها دلار از منابع کشور را میسوزاند.
به گزارش ایلنا، سیاست ابلاغی دولت بر این اساس شکل گرفت که به جای افزایش تولید مرحلهای، «پایداری تولید، کاهش ضایعات و تکمیل زنجیره ارزش» به طور همزمان دنبال شود. مجموعه پروژه هایی که طی سال های 1403 و 1404 امضاء و یا به بهره برداری رسیدند دقیقاً در همین چارچوب تعریف شدند.
پارس جنوبی؛ بیمه بلند مدت گاز کشور
اولین قدم بزرگ در مارس 1403 برداشته شد. جایی که قراردادهای 17 میلیارد دلاری افزایش فشار میدان گازی پارس جنوبی امضا شد. اهمیت این طرح بیش از یک پروژه عمرانی معمولی است چرا که پارس جنوبی رکن اصلی گازرسانی کشور است و با قدمت میدان، افت فشار طبیعی آن می تواند تراز انرژی ایران را با چالش جدی مواجه کند.
به عنوان بخشی از این طرح، میدان به هفت هاب تقویت فشار تقسیم شده و برای هر هاب حدود 60 هزار تن سازه دریایی ساخته خواهد شد. یعنی در مجموع 420000 تن تجهیزات عظیم دریایی که بیشتر آن در داخل کشور ساخته خواهد شد. این طرح علاوه بر تثبیت تولید، زنجیره وسیعی از اشتغال صنعتی ایجاد می کند: 17000 شغل مستقیم و حدود 50000 شغل غیرمستقیم.
در واقع می توان این پروژه را پروژه «حفظ آینده اقتصاد» دانست. طرحی که هدف آن جلوگیری از بحران گاز در سال های آینده است و نه صرفاً افزایش کوتاه مدت تولید.
پایان سوزاندن ثروت ملی؛ مهار گازهای مرتبط
در ادامه این رویکرد، دولت چهاردهم به یکی از قدیمی ترین مشکلات صنعت نفت یعنی شعله ور شدن یا سوزاندن گازهای مرتبط با نفت پرداخت. در مرداد 1404 پروژه بزرگ جمع آوری گاز در امتداد میادین جنوب استان ایلام (NGL 3100) به بهره برداری رسید. یک پروژه 1.6 میلیارد دلاری شامل مجتمع پردازش، ایستگاه های تقویت فشار، نیروگاه 100 مگاواتی و صدها کیلومتر خط لوله.
با اجرای این طرح 240 میلیون فوت مکعب گازی که قبلا سوزانده شده بود به خوراک صنعتی تبدیل شد. این رویداد سه پیامد مهم کاهش آلودگی، افزایش خوراک پتروشیمی ها و تبدیل ضایعات انرژی به درآمد پایدار را به همراه داشت.
چند ماه بعد، در نوامبر 1404، قراردادی برای جمع آوری گازهای مشعل از 12 میدان نفتی در مناطق نفت خیز جنوب امضا شد. قراردادی که به خاموشی 32 مشعل و بازیابی روزانه 295 میلیون فوت مکعب گاز منجر می شود. برای اولین بار سیاست «سوختن مشعل صفر» به صورت عملیاتی و برنامه ریزی شده اجرا شد.
غرب کارون; با بهره وری تولید را افزایش دهید
در سال 1404 مرحله دیگری از این طرح بزرگ در میدان آزادگان جنوبی محقق شد. جایی که ردیف دوم واحد پردازش مرکزی به بهره برداری رسید. این واحد بزرگترین مرکز فرآوری نفت کشور محسوب می شود و با تکمیل آن ظرفیت نهایی به 320 هزار بشکه در روز خواهد رسید.
راه اندازی این خط علاوه بر افزایش تولید، موجب آزادسازی حدود 60 هزار بشکه در روز ظرفیت از سایر واحدها و افزایش انعطاف پذیری عملیاتی منطقه غرب کارون خواهد شد. همچنین روزانه 5.6 میلیون مترمکعب گاز از این میدان جمع آوری می شود تا به پالایشگاه گاز هویزه ارسال شود. این به معنای افزایش تولید همزمان با کاهش انتشار است.
نگهداری تولید؛ بر چاه ها و فرآوری تمرکز کنید
در اواخر دی ماه 1404 قراردادهای بیش از 2.5 میلیارد دلاری شرکت ملی نفت ایران منعقد شد که بخش مهمی از آن مربوط به حفاری و جلوگیری از افت طبیعی تولید است. در بخشی از این برنامه، 20 دستگاه حفاری خشک و 270 حلقه چاه جدید در مدت پنج سال حفاری خواهد شد. همزمان قرارداد خدمات فرآوری برای افزایش ظرفیت 6 میدان نفتی منعقد شد که 315 هزار بشکه در روز به ظرفیت فرآوری کشور می افزاید.
این بخش از برنامه نشان می دهد که نگاه دولت صرفاً افزایش ظرفیت اسمی نیست، بلکه مدیریت علمی مخازن و جلوگیری از افت تولید در اولویت قرار گرفته است. موضوعی که در اقتصاد نفتی باثبات مهمتر از توسعه میدان های جدید است.
معماری جدید در مدیریت انرژی
مجموع این اقدامات تصویر متفاوتی از سیاست انرژی ارائه می دهد. پروژهها دیگر تنها برای استخراج بیشتر تعریف نمیشوند، بلکه در چهار محور مکمل ادامه مییابند: تثبیت تولید گاز، افزایش بهرهوری نفت، جمعآوری گازهای زائد و توسعه صنایع پایین دستی.
به این ترتیب راهبرد دولت چهاردهم را می توان حرکت از «افزایش تولید به هر قیمتی» به سمت «مدیریت هوشمند منابع انرژی» دانست; رویکردی که هدف آن تبدیل منابع زیرزمینی به رشد اقتصادی پایدار، کاهش تلفات سرمایه ملی و ایجاد اشتغال در مناطق نفت خیز است.
