به گزارش خبرگزاری به گزارش میهن تجارت، یکی از دغدغههای جدی در حوزه تربیت جوانان، کاهش احساس اثربخشی فردی در جامعه است و بسیاری از جوانان با وجود توانایی، آگاهی و انگیزه درونی، نقش خود را در معادلات اجتماعی ضعیف یا بیاهمیت میدانند و این احساس بیش از آنکه ریشه در واقعیت داشته باشد، ناشی از نوع نگاه و باورهایی است که به تدریج شکل گرفته است.
از دیدگاه روانشناسی، انسان زمانی دست به اقدام می زند که معتقد باشد رفتارش می تواند نتیجه دهد و در صورت تضعیف این باور، تواناترین افراد نیز به سمت انفعال کشیده می شوند. در مورد جوانان این موضوع اهمیتی دوچندان دارد، زیرا جوانی زمانی است که باورهای اساسی نسبت به خود، جامعه و نقش خود در جهان شکل می گیرد.
بسیاری از پیام های آشکار و پنهان محیط اجتماعی ناخواسته به جوانان القا می کند که تغییر تنها از طریق راه های بزرگ و رسمی امکان پذیر است و چنین دیدگاهی تأثیرات کوچک اما واقعی را نادیده می گیرد و باعث می شود جوانان نقش خود را کمتر از آنچه هست ارزیابی کنند، در حالی که تحقیقات روانشناسی نشان می دهد که احساس تأثیرپذیری اغلب از تجربیات ساده و روزمره شروع می شود.
از منظر تربیتی، مشکل اصلی کمبود استعداد نیست، بلکه عدم تجربه موفقیت اجتماعی است و وقتی جوان تلاشی برای مشارکت، اظهار نظر و تجربه مسئولیت نمی کند، ذهنش به این نتیجه می رسد که بودن یا نبودنش فرقی نمی کند و این نتیجه در نهایت تبدیل به یک باور پایدار می شود که رفتار اجتماعی فرد را هدایت می کند.
خودکارآمدی اجتماعی به چه معناست؟ / خودکارآمدی اجتماعی; سپر ذهنی در برابر اخبار منفی
ریحانه صادقی، روانشناس و مشاور خانواده و عضو سازمان نظام روانشناسی کشور به خبرنگار به گزارش میهن تجارت با بیان اینکه خودکارآمدی اجتماعی از دیدگاه روانشناسی مثبت گرا به معنای باور جوان به این است که می تواند جزئی از راه حل ها باشد نه صرفاً نظاره گر مشکلات، به خبرنگار به گزارش میهن تجارت گفت: این نگاه انسان را از حالت انتظار و شکایت خارج می کند و احساس نقش داشتن را به او دست می دهد و جوانی که چنین اعتقادی دارد به دنبال نقش ایده آل خود حتی در بیشتر شرایط محدود نمی ماند و منتظر نمی ماند.
وی با بیان اینکه در دنیای امروز که حجم اخبار منفی زیاد است، خودکارآمدی اجتماعی نقش سپر روانی را ایفا می کند، می افزاید: وقتی جوان دائماً با پیام های منفی مواجه می شود، ذهنش به ناتوانی عادت می کند، اما اعتقاد به اثربخشی فردی اجازه نمی دهد این پیام ها انگیزه و اراده را خاموش کند و فرد را در چرخه بی تفاوتی نگه دارد.
این روانشناس و مشاور خانواده و عضو سازمان نظام روانشناسی کشور با بیان اینکه باید فرصت تجربه به جوانان داده شود، بیان می کند: خودکارآمدی اجتماعی در محیط تمرینی که اشتباه مجاز است و یادگیری ارزشمند تلقی می شود رشد می کند و وقتی جوان از نظر روانی احساس امنیت می کند، شهامت فعال بودن و مسئولیت پذیری در او شکل می گیرد.
خودکارآمدی اجتماعی با احساس تعلق گره خورده است/ پرورش خودکارآمدی اجتماعی به معنای تربیت جوانان امیدوار و واقع بین است.
صادقی با بیان اینکه نکته مهم دیگر تفاوت تأثیر نمایشی با تأثیر واقعی است، ادامه می دهد: شبکه های اجتماعی گاهی این تصور را ایجاد می کنند که تأثیرگذاری تنها با دید گسترده معنادار است، در حالی که از دیدگاه روانشناسی اجتماعی تأثیر واقعی اغلب در روابط نزدیک، گروه های کوچک و کنش های روزمره اتفاق می افتد و درک این موضوع فشار روانی مقایسه را کاهش می دهد و حس کفایت اجتماعی را تقویت می کند.
وی با بیان اینکه خود کارآمدی اجتماعی با احساس تعلق نیز گره خورده است، می گوید: جوانی که خود را جزئی از یک گروه، مشکل یا هدف می داند، انگیزه بیشتری برای عمل دارد و آموزش صحیح به جای تاکید بر فردگرایی یا جمع گرایی افراطی، پیوند سالمی بین من و ما در ذهن جوان ایجاد می کند.
این روانشناس و مشاور خانواده و عضو سازمان نظام روانشناسی کشور با اشاره به اینکه پرورش خودکارآمدی اجتماعی به معنای تربیت جوانان امیدوار و واقع بین است، می افزاید: این جوانان می دانند که تغییر آسان نیست اما غیرممکن نیست و همین باور متعادل است که جوانان را در مسیر مشارکت پایدار نگه می دارد و آنها را به نیرویی مسئول و موثر در جامعه تبدیل می کند.
خودکارآمدی یکی از پایه های سلامت روان اجتماعی است/ تغییر نقش جوانان از تماشاگر صرف به فعال اجتماعی
سامیه طاهری، روانشناس و مشاور خانواده وی با بیان اینکه خود کارآمدی اجتماعی به این معناست که جوان معتقد باشد حضورش در جامعه بی تاثیر نیست و می تواند نقش سازنده ای داشته باشد، به خبرنگار به گزارش میهن تجارت گفت: این باور یکی از پایه های سلامت روان اجتماعی است، زیرا فردی که خود را ضعیف و ناکارآمد می بیند به تدریج به سمت انزوا، بی تفاوتی یا ناامیدی کشیده می شود، و از طرف دیگر احساس می کنم جوانی مفیدتر است. پر انرژی و مسئولیت پذیر تعاملات اجتماعی وجود دارد.
وی با بیان اینکه از منظر تربیتی، خودکارآمدی اجتماعی یک ویژگی ذاتی نیست، بلکه در بستر تجربیات شکل می گیرد، می افزاید: زمانی که به جوان فرصت اظهار نظر، مشارکت در تصمیم گیری ها و دیدن نتیجه تلاش هایش داده شود، به تدریج اعتقاد به تأثیرگذاری در او تقویت می شود.
این روانشناس و مشاور خانواده با بیان اینکه خودکارآمدی اجتماعی با عزت نفس رابطه مستقیم دارد، تصریح می کند: جوانی که در میان جمع شنیده می شود و مشارکت او ارزشمند تلقی می شود نسبت به خود احساس ارزشمندی بیشتری می کند و این احساس جسارت ابراز عقیده، گفتگو و پذیرش مسئولیت را افزایش می دهد و فرد را از نقش یک تماشاگر صرف اجتماعی تبدیل می کند.
خود کارآمدی اجتماعی زیربنای یک جامعه پویا و مسئولیت پذیر است/ تقویت خودکارآمدی اجتماعی چه فوایدی دارد؟
طاهری با بیان اینکه یکی از عوامل مهم در تقویت خودکارآمدی اجتماعی، تجربه موفقیت های کوچک اما واقعی است، ادامه می دهد: لازم نیست جوانان از ابتدا تغییرات بزرگی ایجاد کنند و شرکت در یک فعالیت گروهی، کمک داوطلبانه یا حتی دفاع محترمانه از یک عقیده شخصی می تواند نقطه شروع باشد و همین موفقیت های کوچک می تواند به ذهن این پیام را بدهد که من توانمند هستم و تاثیرگذار هستم.
وی با بیان اینکه تاکید بیش از حد بر نقاط ضعف، مشکلات و ناکارآمدی ها می تواند این باور را تضعیف کند، می گوید: رویکرد مثبت به معنای نادیده گرفتن مشکلات نیست، بلکه به معنای توجه به ظرفیت ها و توانایی های جوانان همزمان با چالش هاست و جوانی که تنها با افکار منفی مواجه می شود، در نهایت معتقد است تلاشش بی فایده است.
این روانشناس و مشاور خانواده با بیان اینکه خود کارآمدی اجتماعی زیربنای یک جامعه پویا و مسئولیت پذیر است، می افزاید: زمانی که جوانان به این باور برسند که نقش آنها مهم است مشارکت، همدلی و امید در جامعه افزایش می یابد و پرورش این باور نه تنها به رشد یک جوان کمک می کند، بلکه سرمایه گذاری بلندمدتی برای سلامت و پویایی جامعه خواهد بود.
فضای رسانه ای امروز نیز نقش مهمی در شکل گیری این باورها دارد و بزرگ نمایی بحران ها، تمرکز افراطی بر ناکارآمدی ها و مقایسه مداوم با نمونه های خاص و استثنایی می تواند احساس درماندگی را تشدید کند. جوانی که مدام خود را با تصاویر اغراق آمیز می سنجد، به سختی می تواند ارزش اعمال واقعی خود را ببیند.
رویکرد مثبت در روانشناسی تربیتی سعی می کند به جای انکار مشکلات، بر ظرفیت هایی متمرکز شود که می توان آن ها را پرورش داد و در این دیدگاه، جوان فردی منفعل و نیازمند راهنمایی نیست، بلکه فردی توانا با توانایی یادگیری و تأثیرگذاری تدریجی است و چنین رویکردی بستری را برای شکل گیری باورهای سالم تر در مورد نقش اجتماعی فراهم می کند.
یکی از کلیدی ترین مفاهیم در این زمینه، باور به توانایی تأثیرگذاری بر جامعه است که به جوانان کمک می کند فاصله بین خواستن و عمل کردن را پر کنند. این باور انگیزه را به رفتار تبدیل می کند و فرد را از سطح نیت و دغدغه به سطح مشارکت و مسئولیت می رساند.
بررسی این مفهوم و ابعاد آن می تواند دید روشن تری از نقش جوانان در جامعه ارائه دهد و راهکارهای عملی برای تقویت مشارکت اجتماعی را نشان دهد. اعتقاد به نفوذ اجتماعی از منظر روانشناسی و تربیت، نقش تعیین کننده ای در رشد فردی جوانان و در شکل گیری جامعه ای پویا، مسئولیت پذیر و امیدوار دارد و توجه آگاهانه به آن یک ضرورت تلقی می شود.
به طور کلی اعتقاد به اثربخشی اجتماعی، زیربنای رشد فردی، مسئولیت پذیری و مشارکت فعال در جامعه است و زمانی که جوانان خود را توانمند و مؤثر ببینند، انگیزه و اراده آنان برای مشارکت در زندگی جمعی افزایش می یابد و پرورش این باور نه تنها به رشد فردی آنان کمک می کند، بلکه سرمایه های ارزشمندی را برای شکل گیری جامعه ای پویا، مسئولیت پذیر و امیدوار فراهم می کند.
منبع : به گزارش میهن تجارت
