بعدی- عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران صبح پنجشنبه در پیامی صریح و حساب شده اعلام کرد که تهران همچنان مسیر دیپلماسی را بر هر گزینه دیگری ترجیح می دهد. اما این انتخاب را به رعایت اصول اساسی گره زد.
به گزارش به گزارش میهن تجارت، عباس عراقچی در پیامی در شبکه ایکس اظهار داشت: ما دیپلماسی را ترجیح می دهیم و دستیابی به توافق بر سر برنامه صلح آمیز هسته ای ایران به شرط عادلانه و متوازن امکان پذیر است. این موضع ضمن تاکید بر آمادگی ایران برای گفت و گو، چارچوب روشنی برای هرگونه تفاهم ممکن ترسیم می کند و نشان می دهد که تهران توافق را نه به هر قیمتی، بلکه در قالبی عادلانه و متعادل می پذیرد.
وزیر امور خارجه در ادامه بر اولویت حاکمیت ملی تاکید کرد و نوشت: ایران برای رسیدن به این هدف بدون توجه به هر هزینه ای از دفاع از حاکمیت خود دریغ نخواهد کرد. عراقچی در بخشی دیگر از پیام خود بر لزوم پایبندی عملی به تعهدات تاکید کرد و افزود: تعهدات باید اجرایی شود و برابری، احترام متقابل و منافع مشترک فقط شعار نیست، بلکه ضرورت و اساس هر توافق پایدار است.
اسرائیل در تلاش است تا از توافق احتمالی با ایران جلوگیری کند
سفر ناگهانی بنیامین نتانیاهو به واشنگتن بیش از یک سفر معمولی دیپلماتیک، نشانه نگرانی عمیق مقامات اسرائیلی از هرگونه تحول احتمالی در مسیر مذاکرات تهران و واشنگتن است. این حرکت در حالی صورت گرفته است که گمانه زنی هایی درباره احتمال انعقاد توافق بین آمریکا و ایران وجود داشته است. توافقی که از دیدگاه تل آویو می تواند به تداوم توان دفاعی و نفوذ منطقه ای جمهوری اسلامی ایران منجر شود.
به نوشته المانیتور، این دیدار غیرمنتظره نشان می دهد که نتانیاهو به دنبال این بوده است که مستقیماً نظرات خود را با دونالد ترامپ در میان بگذارد و نگرانی های ادعایی اسرائیل در مورد سیاست های منطقه ای ایران را قبل از تصمیم گیری نهایی، منتقل کند. چنین اقدامی بیش از هر چیز بازتابی از تلاش تل آویو برای تأثیر مستقیم بر روند تصمیم گیری در کاخ سفید است.
این حرکت در شرایطی انجام می شود که همزمان با ادامه مذاکرات غیرمستقیم ایران و آمریکا در مسقط درباره برنامه هسته ای تهران، تحرکات نظامی و امنیتی نیز در منطقه افزایش یافته است. گزارش ها حاکی از تقویت سامانه های دفاعی در سرزمین های اشغالی و استقرار تجهیزات موشکی آمریکایی در منطقه است. اقداماتی با هدف مدیریت سناریوهای احتمالی تشدید تنش.
برخی تحلیلگران بر این باورند که اسرائیل از طریق این سفر سعی دارد دولت آمریکا را تحت فشار قرار دهد تا در موضوعاتی مانند توان موشکی جمهوری اسلامی و حمایت تهران از جنبش های مقاومت منطقه ای امتیازی ندهد. این در حالی است که از منظر جمهوری اسلامی ایران، توان دفاعی و پشتیبانی از محور مقاومت بخشی از راهبرد بازدارندگی و تامین امنیت منطقه در برابر تهدیدات اسرائیل و سیاست های مداخله جویانه آمریکا تلقی می شود.
در عین حال این سفر برای نتانیاهو کارکرد داخلی دارد. دور ماندن از برخی تعهدات رسمی در آمریکا، از جمله حضور در رویدادهای نمادین، می تواند به او اجازه دهد تا موقعیت خود را در فضای سیاسی داخلی اسرائیل و در برابر جریان های دست راستی حفظ کند. در مجموع، این تحولات حاکی از وجود اختلافات پنهان بین واشنگتن و تل آویو بر سر محدودیت ها و حفره های هرگونه توافق احتمالی با ایران است.
تحرکات نظامی آمریکا و راز مذاکرات آتی
با نزدیک شدن به دور جدید مذاکرات تهران و واشنگتن در کنار تداوم تشکیل و تحرکات نظامی آمریکا در منطقه، بخشی از تحلیل روند کنونی مذاکرات را نه به عنوان یک مسیر عادی دیپلماتیک، بلکه به عنوان پوششی عملیاتی در چارچوب استراتژی فشار حداکثری آمریکا ارزیابی می کند. راهبردی که هدف آن وادار کردن جمهوری اسلامی ایران به پذیرش توافقی بر اساس خواسته های واشنگتن است.
در این چارچوب، برخی از ناظران معتقدند که فرآیند مذاکره لزوما به معنای حرکت به سمت سازش نیست، بلکه می تواند بستری برای پیشبرد اهداف پنهان تر باشد. اهدافی که به موفقیت یا شکست رسمی مذاکرات محدود نمی شود و ممکن است حامل یک برنامه استراتژیک برای تنظیم موازنه قوا در منطقه باشد.
برخی تحلیلگران و کارشناسان منطقه معتقدند که دونالد ترامپ همچنان سیاست فشار حداکثری را دنبال می کند و همزمان با میز مذاکره آن را پیش می برد. به گفته آنها، تقویت حضور نظامی آمریکا در پایگاه های منطقه ای و افزایش سطح استقرار نیروها، تلاشی مکمل برای تحمیل چارچوب مطلوب واشنگتن در هر توافق احتمالی است.
در همین زمینه، برخی از تحلیلگران منطقه معتقدند که از همان روزهای اول افزایش تحرکات نظامی آمریکا پیام روشنی ارسال شد: مذاکره تنها هدف نیست، بلکه ابزاری برای اعمال فشار است. استقرار گسترده نیروها، اعزام ناو هواپیمابر و تشدید لحن تهدید آمیز واشنگتن، همگی در راستای تثبیت همان راهبردی تلقی می شوند که پیش از این علیه ایران انجام شده بود. با این حال، این تحلیل ها تاکید می کند که حتی در صورت توسل به گزینه نظامی، آمریکا به دنبال جنگی همه جانبه نخواهد بود، بلکه به دنبال وارد آوردن یک ضربه محدود و حساب شده برای تغییر محاسبات تهران خواهد بود.
از سوی دیگر، دیدگاه دیگری نیز وجود دارد که مذاکرات کنونی را بخشی از یک تقابل پیچیده می داند. روندی که در آن گفتوگو و فشار نظامی به طور همزمان در خدمت بازنشانی اهداف هر دو طرف بوده است. بر اساس این تحلیل، سناریوهای آتی می تواند از یک درگیری محدود تا رسیدن به یک توافق محلی را شامل شود. توافقی که ممکن است بر برخی از جنبه های برنامه هسته ای متمرکز شود، بدون اینکه موضوعاتی مانند قدرت موشکی یا عمق استراتژیک منطقه ای جمهوری اسلامی در دستور کار قرار گیرد.
در مجموع، آنچه از این تحولات برمی آید، پیچیدگی معادله ای است که بین تهران و واشنگتن شکل گرفته است. معادله ای که در آن هم گزینه دیپلماسی و هم امکان تنش کنترل شده به طور همزمان مورد بحث قرار می گیرد.
پرونده موشکی در آستانه ورود به میز مذاکره است
اظهارات اخیر دونالد ترامپ مبنی بر لزوم گنجاندن برنامه موشکی جمهوری اسلامی ایران در هرگونه توافق احتمالی آینده، بار دیگر نشان داد که واشنگتن به دنبال تغییر میدان بازی مذاکرات و خروج از چارچوب صرفا هسته ای است. این موضع در حالی مطرح میشود که طی سالهای گذشته تمرکز اصلی مذاکرات بر سطح غنیسازی، بازرسیها و تعهدات فنی مرتبط با پرونده هستهای بود، اما اکنون دولت آمریکا در تلاش است تا توان دفاعی ایران را در قالب یک بسته مذاکرهای واحد وارد کند.
در محافل تصمیمگیر آمریکایی، این دیدگاه تقویت میشود که هرگونه توافقی بدون محدود کردن قدرت موشکی ایران، معادله بازدارندگی منطقهای را از دیدگاه واشنگتن در وضعیت «نامشخص» نگه میدارد. موشک های ایران از دیدگاه آمریکا نه تنها بخشی از قدرت بازدارندگی تهران است، بلکه عاملی موثر در امنیت متحدان منطقه ای آمریکا و استقرار نیروهای این کشور در غرب آسیا است. گزارش های منتشر شده در کنگره آمریکا در سال های اخیر با اشاره به افزایش برد و دقت سامانه های موشکی ایران به این نگرانی ها دامن زده است.
اما ورود پرونده موشکی به مذاکرات به معنای بازتعریف کامل دستور کار مذاکرات است. زیرا موضوع از یک پرونده هسته ای با مکانیسم های نظارتی خاص به حوزه توانمندی های دفاعی متعارف و معادلات بازدارندگی منطقه ای کشیده شده است. کارشناسان تاکید می کنند که هرگونه بحث در مورد موشک مستلزم ورود به جزئیاتی مانند برد، سیستم های هدایت، الگوهای استقرار و مکانیسم های آزمایش است. مسائل فنی و امنیتی بسیار پیچیده تر از ترتیبات رایج در پرونده هسته ای است.
برخی از تحلیلگران غربی اذعان دارند که گنجاندن موشک ها در مذاکرات نشان می دهد که واشنگتن این قابلیت ها را بخش مرکزی معادله قدرت ایران می داند نه مکمل ثانویه برنامه هسته ای. بر اساس تعبیر آنها، برنامه موشکی جمهوری اسلامی نقش عملیاتی در محاسبات امنیتی روزانه منطقه دارد و هرگونه بحث در مورد آن مستقیماً ساختار بازدارندگی و استقرار منطقه ای ایران را هدف قرار می دهد. چنین مسیری مذاکرات را از سطح سیاسی به حوزه فنی و نظامی خواهد رساند که بار اداری و نظارتی سنگینی خواهد داشت.
در همین حال، برخی از محققان آمریکایی تاکید کرده اند که فشار برای گنجاندن پرونده موشکی نشان دهنده نگرانی متحدان منطقه ای واشنگتن است. کشورهایی که افزایش برد و دقت موشک های ایرانی را در محاسبات دفاعی خود لحاظ می کنند. با این وجود، هرگونه توافق در این زمینه مستلزم ایجاد مکانیسمهای نظارتی گسترده بر سیستمهای نظامی متعارف است. موضوعی که ارتباط مستقیمی با موضوع حاکمیت دفاعی کشورها دارد و حساسیت های جدی را به همراه دارد.
سفر نتانیاهو و نبرد پنهان بر سر چارچوب مذاکره
اگرچه ادبیات رسمی واشنگتن و برخی تحلیلهای رسانهای همچنان از «گزینه نظامی» صحبت میکنند، اما شواهد میدانی و سیاسی نشان میدهد که مسیر تحولات، حداقل در مرحله کنونی، بیشتر به سمت مهار تنش و جستجوی راهحل سیاسی میرود تا تقابل مستقیم. مجموعه ای از عوامل داخلی و منطقه ای هزینه تصمیم نظامی آمریکا و اسرائیل را افزایش داده و معادله را پیچیده کرده است.
سفر ناگهانی بنیامین نتانیاهو به واشنگتن، در نگاه اول، گمانه زنی ها درباره احتمال سناریوهای نظامی را تقویت کرد. سی ان ان گزارش داد که او در حال بررسی «گزینه های نظامی» علیه ایران است، اما خبرگزاری رویترز به نقل از منابع آگاه نوشت که نگرانی اصلی تل آویو حرکت آمریکا به سوی «توافق محدود» است که شامل برنامه موشکی ایران نمی شود. این تفاوت در روایات نشان می دهد که هدف اصلی این سفر تلاش برای تأثیرگذاری بر گستره و چارچوب مذاکرات بوده است تا زمینه سازی برای جنگ.
نتانیاهو که در گذشته از حامیان جدی رویکرد سخت افزاری علیه ایران بود، این بار از درخواست صریح برای اقدام نظامی خودداری کرد. به گزارش رسانه رسمی اسرائیل، وی در پاسخ به سوالی مبنی بر حمایت از توافق احتمالی واشنگتن و تهران، موضعی محتاطانه و دوجانبه اتخاذ کرد. او نه از جنگ صحبت کرد و نه حمایت کامل از این توافق را اعلام کرد. وی تصریح کرد که ایران در راس مذاکرات وی با دونالد ترامپ قرار دارد و “اصول مذاکره” را به او ارائه خواهد کرد. جملاتی که حاکی از تلاش برای بازتعریف اولویت های گفتگو و برجسته کردن پرونده موشکی است.
در داخل آمریکا شرایط به گونه ای شده است که فضای مانور کاخ سفید برای ورود به یک رویارویی پرهزینه محدودتر شده است. انتقاد فزاینده از سیاست های ترامپ، حتی در درون حزب جمهوری خواه، نشانه ای از اختلافات سیاسی داخلی است. در رای گیری اخیر مجلس نمایندگان درباره طرح مربوط به تعرفه ها، تعدادی از جمهوری خواهان در کنار دموکرات ها قرار گرفتند. اتفاقی که شکنندگی اجماع داخلی را نشان می دهد. در عین حال بازنشر گسترده اسناد مربوط به «پرونده های اپشتین» و طرح ادعاهایی مبنی بر تکرار نام ترامپ در این اسناد فشار سیاسی مضاعفی را بر دولت آمریکا وارد کرده است. در چنین فضایی هر تصمیم نظامی می تواند پیامدهای داخلی و بین المللی گسترده ای داشته باشد.
علاوه بر این، تهدیدات متقابل و تاکید جمهوری اسلامی ایران بر قدرت بازدارندگی خود بر پیچیدگی محاسبات افزوده است. مجموعه این عوامل نشان می دهد که در مرحله کنونی، گزینه دیپلماسی اگرچه دشوار و زمان بر است، اما هزینه کمتری نسبت به سناریوی جنگ همه جانبه برای طرفین دارد. حتی در صورت حصول توافق، موضوع نظارت و تضمین اجرای تعهدات به چالش بزرگی تبدیل خواهد شد.
