میهن تجارت- طی چند سال گذشته، صندوق های اهرمی به یکی از جذاب ترین و در عین حال پرریسک ترین ابزارها در بازار سرمایه تبدیل شده اند. ابزارهایی که بازدهی بهتر از حد انتظار را در روزهای رونق و رکود ثبت میکنند، به دلیل ماهیت اهرمی و هزینههای ضمنی، نسبت به سایر ابزارها تحت فشار بیشتری قرار دارند. بررسی تراز انتشار و ابطال واحدهای ماهانه این صندوقها، تصویر متفاوتی از رفتار سرمایهگذاران ریسکپذیر در بورس اوراق بهادار تهران ارائه میدهد. تصویری که گاهی تغییر فازهای رفتاری بازار را چندین پله جلوتر از شاخص ها نشان می دهد. بررسی این داده ها نشان می دهد؛ اگرچه در مجموع طی سه سال گذشته سقف انتشار واحدهای اهرمی سنگینتر از ابطال آنها بوده است، اما گردش پول در این صندوقها هرگز یکنواخت و ثابت نبوده است. نوسانات پی در پی بورس، تصمیمات ناگهانی سیاستمداران و شوک های سیاسی و نظامی در سال جاری باعث شده است که اهرم ها مانند خود بازار، دوره هایی از شانس و بی اعتمادی شدید را تجربه کنند.
فرار در دل نوسان
صندوق های اهرمی از اواخر سال 1401 به تدریج جای خود را در پرتفوی سرمایه گذاران باز کردند. در آن زمان با حضور تنها یک صندوق اهرمی در بازار، همزمان با رونق بازار سهام از مارس 1401 تا اردیبهشت 1402، انتشار خالص واحدهای اهرمی (با کسر 50 میلیارد نفر) به حدود 0/44 میلیارد نفر رسید. این استقبال، به جای ابزارهای متنوع، ریشه در خوش بینی به آینده بازار و تمایل سرمایه گذاران به استفاده از اهرم برای کسب بازدهی بالاتر داشت. در تابستان و پاییز 1402 با وجود اینکه شرایط عمومی بازار چندان مساعد نبود و بورس یکی از دوره های رکود خود را سپری می کرد، ورود سه صندوق اهرمی جدید باعث شد تراز انتشار همچنان مثبت بماند.
از خرداد تا آبان همان سال حدود 5 هزار میلیارد تومان پول نو وارد این ابزارهای پرخطر شد. این در شرایطی اتفاق افتاد که بورس با بی اعتمادی ناشی از تصمیمات خلق الساعه و ابهامات سیاستی دست و پنجه نرم می کرد. به عبارتی بخشی از پول های پارک شده با نگاه میان مدت و خوش بینی به بازگشت بازار با ورود ابزارهای جدید، مسیر اهرم ها را در پیش گرفت.
ثبت تاریخی در ژوئیه 1403
سال 1403 با فضای سیاسی و انتخاباتی همراه بود و همزمان دو صندوق اهرمی دیگر وارد بازار شد. پذیره نویسی این وجوه در تیرماه 1403 در موضوع واحدهای اهرمی کم سابقه بود و تنها در یک ماه بیش از 11 هزار میلیارد تومان پول واقعی وارد این صندوق ها شد. این رقم علاوه بر تاثیر پذیره نویسی، نشان دهنده خوش بینی بالای سرمایه گذاران به آینده بورس در آن مقطع بود.
بیشتر بخوانید: بورس تحت فشار تصمیمات سیاسی
روند مثبت انتشار واحدهای اهرمی در تابستان و پاییز 1403 همزمان با رشد نرخ ارز و افزایش انتظارات تورمی ادامه یافت. از شهریور 1403 تا خرداد ماه سال جاری در مجموع حدود 23 هزار میلیارد تومان خالص انتشار در این صندوق ها به ثبت رسیده است. این اعداد نشان می دهد؛ در این دوره اهرم ها به مقصد اصلی سرمایه گذاران ریسک پذیر تبدیل شده بود.
چرخش ناگهانی اهرم ها.
اما امسال نقطه عطفی در رفتار سرمایه گذاران اهرمی بود. همزمان با تشدید تنش های سیاسی و نظامی و بسته شدن موقت بازار، موج به سمت این ابزارها تغییر کرد. افت ناگهانی قیمت ها در تابستان موجی از ابطال واحدهای اهرمی را به همراه داشت. فروش انبوه واحدها توسط سرمایه گذاران، صندوق های اهرمی را مجبور به فروش سهام موجود در پرتفوی این صندوق ها برای تامین نقدینگی کرد. موضوعی که فشار مضاعفی به بازار وارد کرد و رکود را تشدید کرد.
از تیرماه تا پایان مهرماه بیش از 16 هزار میلیارد تومان انصراف در صندوق های اهرمی به ثبت رسید. این عدد نشان دهنده سطح بی سابقه ریسک گریزی در بین سرمایه گذاران این ابزارها است. قابل ذکر است که حتی با رشد شاخص های سهام از انتهای شهریور، روند انصراف ادامه یافت. به بیان ساده، بازار رشد کرد، اما سرمایه گذاران اهرمی هنوز آن را باور نکردند.
بی اعتمادی به رشد بازار
یکی از مهم ترین نکات رفتاری این دوره، واگرایی بین روند شاخص و سطح انتشار اهرمی است. معمولا در آغاز رالی های صعودی بزرگ، بازار زودتر از پول حرفه ای حرکت می کند و سرمایه گذاران ریسک پذیر با کمی تاخیر و پس از اطمینان از ثبات رشد وارد می شوند.
داده های نوامبر نشان می دهد؛ احتمالاً از این نقطه تراز صادرات یک بار دیگر مثبت می شود. نشانه بازگشت تدریجی اعتماد به بازار است که در صورت تشدید نشدن تنش می تواند ادامه یابد. بررسی سه ساله تراز صدور و ابطال وجوه اهرمی نشان می دهد که این ابزارها نه تنها آینه ای از رفتار سرمایه گذاران ریسک پذیر هستند، بلکه می توانند به عنوان شاخص پیش بینی کننده تغییر فازهای بازار نیز مورد استفاده قرار گیرند. ورود زودهنگام پول به صندوق های اهرمی در سال های 1402 و 1403، خروج زودهنگام به دلیل ترس عمومی در سال جاری و بی اعتمادی به رشد شهریور ماه، همگی نشان می دهد که پول اهرمی چند پله جلوتر از شاخص حرکت می کند.
اهرم ها در برابر نوسانات بازار سهام آسیب پذیر هستند، اما این آسیب پذیری آنها را به دماسنج دقیق تری از احساسات بازار تبدیل می کند. اگر تراز انتشار این صندوق ها مجدداً به صورت پایدار مثبت شود، می توان آن را نشانه بازگشت اعتماد سرمایه گذاران حرفه ای و ریسک پذیر به آینده بورس دانست. نشانه ای که پیش از آنکه در شاخص های قیمتی دیده شود، در رفتار این صندوق ها دیده می شود.
منبع: دنیای اقتصاد
