بعدی- با گسترش بازار مکمل ها و تبلیغات مرتبط با تقویت حافظه و سلامت مغز، آگاهی از ترکیبات خطرناک و محدودیت های علمی این محصولات گامی حیاتی در حفاظت از عملکرد شناختی و سلامت کلی بدن است.
به گزارش به گزارش میهن تجارت به نقل از پاراد، در سالهای اخیر، بازار مکملهای غذایی و ویتامینها بهطور چشمگیری گسترش یافته است، بهویژه مکملهایی که وعده «تقویت حافظه» و «جوان نگه داشتن مغز» را میدهند. تبلیغات پر زرق و برق، بسته بندی های جذاب و ادعاهای علمی بسیاری از افراد به ویژه افراد مسن و یا کسانی که نگران خطر ابتلا به زوال عقل و آلزایمر هستند را به استفاده روزانه از این محصولات سوق داده است.
با این حال، برخی از متخصصان مغز و اعصاب هشدار می دهند که نه تنها بسیاری از این مکمل ها هیچ مزیت ثابت شده ای ندارند، بلکه استفاده بیش از حد یا ترکیب نامناسب آنها می تواند روند پیری مغز را تسریع کند. حفظ سلامت مغز یکی از مهمترین اقداماتی است که هر فردی می تواند برای افزایش امید به زندگی و حفظ کیفیت زندگی انجام دهد. توانایی تمرکز، یادگیری، تصمیم گیری و یادآوری خاطرات از ارکان اصلی زندگی مستقل و پویا در میانسالی و سالمندی است. اما برخلاف تصور رایج، همه راههای پیشنهادی برای حفظ سلامت مغز لزوماً ایمن یا مؤثر نیستند.
به گفته دکتر جرولد فلیشمن، متخصص مغز و اعصاب و استاد دانشگاه واشنگتن، شواهد علمی حاکی از آن است که مصرف بی رویه مکمل ها، به ویژه در دوزهای بالا یا ترکیبات نامتعادل، می تواند بیش از آنکه مفید باشد، ضرر داشته باشد. وی تاکید می کند: مطمئن ترین راه برای دریافت مواد مغذی، رعایت الگوی غذایی سالم و متعادل است و مکمل ها تنها زمانی باید مصرف شوند که کمبود خاصی در آزمایشات پزشکی و زیر نظر پزشک تایید شده باشد.
نگرانی در مورد کیفیت و برچسب
یکی از مشکلات جدی بازار مکمل ها عدم نظارت دقیق بر کیفیت و صحت اطلاعات روی برچسب محصول است. مطالعات آزمایشگاهی نشان داده است که درصد قابل توجهی از مکملهایی که بهعنوان «تقویتکننده مغز» یا «تقویتکننده حافظه» به بازار عرضه میشوند، حاوی موادی هستند که روی برچسب درج نشدهاند یا برعکس، برخی از مواد اعلامشده در آنها اصلاً وجود خارجی ندارند. این موضوع نه تنها مصرف کننده را از ماده موثر محروم می کند، بلکه خطر ورود ترکیبات ناشناخته و بالقوه مضر به بدن را افزایش می دهد.
سه ترکیب مکمل که می تواند به مغز آسیب برساند
کارشناسان می گویند برخی از ترکیبات مکمل می تواند خطرناک باشد، به خصوص زمانی که همزمان با برخی داروها مصرف شود.
1. روغن ماهی با جینکو، سیر یا زردچوبه
روغن ماهی که معمولاً به دلیل داشتن اسیدهای چرب امگا 3 به عنوان یک مکمل مفید شناخته می شود، در صورت ترکیب با گیاهان خاص می تواند خطر خونریزی را افزایش دهد. دکتر راب نواز خان متخصص مغز و اعصاب هشدار می دهد که مصرف دوزهای بالای روغن ماهی با جینکو بیلوبا، سیر یا زردچوبه ممکن است کبودی و خونریزی را افزایش دهد، به ویژه در افرادی که داروهای رقیق کننده خون مانند آسپرین یا وارفارین مصرف می کنند. این موضوع در سالمندانی که بیشتر در معرض این گونه داروها هستند اهمیت دو چندان می یابد.
2. ترکیب چند محرک با هم
برخی از مکمل های کاهش وزن یا قبل از تمرین حاوی مقادیر زیادی کافئین یا سایر محرک ها مانند یوهیمبین یا سینفرین هستند. مصرف همزمان چند محرک می تواند باعث افزایش اضطراب، بی خوابی، تپش قلب و حتی تشدید میگرن شود. از آنجایی که کمبود خواب یکی از عوامل شناخته شده در تسریع پیری مغز و افزایش خطر ابتلا به اختلالات شناختی است، مصرف چنین ترکیباتی می تواند به طور غیر مستقیم سلامت مغز را تهدید کند.
3. مواد روانگردان به نام “مکمل”
برخی از محصولاتی که به عنوان “مکمل های گیاهی” یا “محصولات طبیعی” به بازار عرضه می شوند، در واقع حاوی مواد روانگردان هستند. موادی مانند کراتوم، کاوا یا گیاهان خاصی که به طور قانونی در برخی کشورها به فروش می رسند، می توانند اثرات جدی بر روی مغز داشته باشند، به خصوص اگر همراه با مواد دیگری که بر سیستم عصبی تأثیر می گذارند مصرف شوند. این ترکیبات ممکن است باعث سردرگمی، اختلال در تمرکز، آسیب کبدی و تداخلات دارویی خطرناک شوند.
مکمل هایی با سایر خطرات سلامتی
خطرات مکمل ها به مغز محدود نمی شود.
ویتامین E: برخی از مطالعات بزرگ نشان داده اند که مصرف طولانی مدت و با دوز بالا ویتامین E ممکن است با افزایش خطر ابتلا به سرطان پروستات در مردان مرتبط باشد. اگرچه این موضوع همچنان در دست بررسی است، اما نگرانی هایی را در مورد مصرف بی رویه این ویتامین ایجاد کرده است.
روی و مس: مصرف این دو ماده معدنی با هم به طور کلی بی خطر در نظر گرفته می شود، اما شواهد قوی از فواید آن وجود ندارد. علاوه بر این، مصرف نامتعادل آنها می تواند منجر به برهم خوردن تعادل مواد معدنی در بدن شود.
گیاهان دارویی با برچسب های مبهم: بسیاری از محصولات گیاهی با ادعای “سلامت عمومی” یا “تقویت کننده” ممکن است برای کبد مضر باشند. موادی مانند عصاره چای سبز با دوز بالا، آشواگاندا یا برخی ترکیبات دیگر در برخی موارد با آسیب کبدی مرتبط هستند.
آیا یک مکمل واقعا به کند کردن پیری مغز کمک می کند؟
پاسخ کوتاه بسیاری از کارشناسان این است: احتمالاً نه. اکثر کارآزماییهای بالینی با کیفیت بالا نشان دادهاند که مصرف روتین ویتامینها و مواد معدنی در افراد سالم تأثیر قابلتوجهی در پیشگیری از زوال شناختی یا زوال عقل ندارد. به نظر می رسد برخی مکمل ها مانند کوآنزیم Q10 از نظر تئوری برای سلول های عصبی مفید هستند، اما شواهد قطعی از تأثیر آنها بر عملکرد شناختی در افراد مسن سالم وجود ندارد.
در عین حال، مکمل های تبلیغاتی گسترده لزوما پشتوانه علمی ندارند. در سالهای اخیر، حتی برخی از شرکتها به دلیل ادعاهای اثبات نشده تقویت حافظه مورد شکایت قرار گرفتهاند.
چه زمانی مکمل ها می توانند مفید باشند؟
کارشناسان تاکید می کنند که مکمل ها تنها در صورتی می توانند مفید باشند که کمبود واقعی وجود داشته باشد. به عنوان مثال، کمبود ویتامین B12، ویتامین D یا آهن می تواند باعث خستگی، مشکل در تمرکز و مشکلات عصبی شود و اصلاح این کمبودها می تواند به بهبود علائم کمک کند. همچنین منیزیم و ریبوفلاوین می تواند در برخی از بیماران مبتلا به میگرن موثر باشد.
با این حال حتی در این موارد نیز توصیه می شود قبل از شروع مصرف هر مکملی آزمایش خون انجام دهید و زیر نظر پزشک تصمیم بگیرید.
توصیه نهایی کارشناسان
متخصصان مغز و اعصاب یک توصیه کلیدی دارند: با مکمل ها مانند دارو رفتار کنید. لیست کاملی از تمام مکمل ها و ویتامین هایی که مصرف می کنید به پزشک و داروساز خود بدهید، به خصوص اگر از داروهای رقیق کننده خون، داروهای ضد افسردگی، ضد تشنج یا داروهای فشار خون استفاده می کنید. از استفاده همزمان چند محصول با ترکیبات مشابه خودداری کنید و به یاد داشته باشید که «بیشتر» لزوماً به معنای «بهتر» نیست.
در نهایت، شواهد نشان می دهد که مؤثرترین راه برای حفظ سلامت مغز هنوز ساده و کلاسیک است: رژیم غذایی متعادل، فعالیت بدنی منظم، خواب کافی، کنترل فشار خون و قند خون، حفظ ارتباطات اجتماعی و فعالیت ذهنی مداوم. مکمل ها ممکن است در شرایط خاص جایگاهی داشته باشند، اما جایگزینی برای یک سبک زندگی سالم نیستند.
