به گزارش خبرگزاري ايمنا، ظهور هوش مصنوعي، نحوه تعامل انسان با فرآيند خلاقيت را اساساً تغيير داده است و قبل از معرفي فناوريهاي هوشمند، خلق آثار هنري، نگارش يا طراحي نيازمند ساعتها تلاش، تجربه مستقيم و آزمون و خطا بود و تنها افرادي كه آموزشهاي تخصصي داشتند ميتوانستند به نتايج قابل قبولي دست يابند، اما اكنون با ابزارهاي هوشمند، افراد ميتوانند نمونههاي اوليه را توليد كنند. این تغییر نه تنها سرعت و دسترسی به فرآیند خلاقیت را افزایش می دهد، بلکه دامنه آن را به روی طیف وسیعی از افراد باز می کند و مرزهای سنتی خلاقیت را دوباره تعریف می کند.
امروزه هوش مصنوعی نه تنها یک ابزار، بلکه نوعی شریک فکری انسان است و سیستمهای تولید متن، تصویر و موسیقی میتوانند مسیرهای جدیدی از ایدهها را به ذهن بیاورند و تجربههای خلاقانهای را که قبلاً به ذهن متخصصان محدود میشد، امکانپذیر کنند. این ویژگی خلاقیت را از یک توانایی انحصاری و تخصصی به یک فرآیند قابل دسترسی برای طیف وسیع تری از مردم تبدیل کرده است. به عنوان مثال، دانش آموزی که تجربه قبلی در طراحی نداشته باشد، می تواند با استفاده از ابزارهای تولید تصویر، ایده های بصری جدیدی خلق کند و مسیر یادگیری خلاقیت را سریعتر و ملموس تر تجربه کند.
با این حال، استفاده مکرر و کنترل نشده از هوش مصنوعی می تواند زمینه وابستگی شناختی را فراهم کند، زمانی که افراد برای یافتن ایده ها یا حل یک مشکل پیچیده به خروجی های آماده تکیه می کنند و فرصت تمرین تفکر مستقل و توسعه مهارت های حل مسئله را کاهش می دهد. این وابستگی میتواند منجر به تضعیف قدرت نوآوری و کاهش توانایی کشف راهحلهای شخصی شود، زیرا بخش بزرگی از فرآیند تفکر و ایدهپردازی از ذهن فرد به سیستم هوشمند منتقل میشود که میتواند در بلندمدت بر استقلال فکری تأثیر منفی بگذارد.
از دیدگاه روانشناسی تربیتی، تجربه خلاقیت همراه با تلاش شخصی و درگیری مستقیم ذهنی نقش مهمی در تقویت حس شایستگی و اعتماد به نفس دارد و زمانی که فرد به تنهایی اثری را خلق می کند، احساس مالکیت و مسئولیت در قبال نتیجه ایجاد می کند و استفاده بیش از حد از ابزارهای هوش مصنوعی ممکن است این تجربه ارزشمند را کاهش دهد و فرد تنها بدون مشاهده شکل ارزشمند محصول نهایی، شکل ارزشمند آن را درک کند.
تسهیل امکان خلق آثار خلاقانه با هوش مصنوعی / تضعیف انگیزه درونی خلاقیت در سایه استفاده از هوش مصنوعی
فاطمه خدادادی، روانشناس بالینی به گزارش خبرنگار به گزارش میهن تجارت، با بیان اینکه ظهور هوش مصنوعی امکان خلق آثار خلاقانه را بسیار تسهیل کرده و سیستم های هوشمند می توانند نمونه های متنوعی از ایده ها و طرح هایی را ارائه دهند که پیش از این نیازمند مهارت و تجربه طولانی بوده است، به خبرنگار به گزارش میهن تجارت می گوید: این دسترسی سریع به افراد کمک می کند در مدت کوتاهی دیدگاه های جدید و غیرمنتظره را ببینند و با گزینه های متعدد ذهن خود را تحریک کنند.
وی با بیان اینکه وابستگی مکرر به ابزارهای هوش مصنوعی می تواند بر روند رشد مهارت های خلاق فرد تأثیر بگذارد، می افزاید: زمانی که افراد بیش از حد به خروجی آماده تکیه می کنند، فرصت کمتری برای توسعه فرآیندهای ذهنی، تمرین تفکر ترکیبی و پرورش مستقل مهارت های حل مسئله دارند و این وابستگی می تواند به تدریج قدرت نوآوری خود به خودی را کاهش دهد.
این روانشناس بالینی بیان می کند: یکی دیگر از تاثیرات قابل توجه تغییر در تجربه هیجانی خلاقیت است. ایجاد کار با تلاش شخصی با احساس رضایت و اعتماد به نفس همراه است، در حالی که تولید خروجی با کمک هوش مصنوعی ممکن است این حس مالکیت و موفقیت شخصی را کاهش دهد و به همین دلیل استفاده بیش از حد از این ابزارها می تواند انگیزه درونی خلاقیت را تضعیف کند.
استفاده ناآگاهانه از هوش مصنوعی می تواند خطر کاهش مهارت های اساسی را به همراه داشته باشد/ مواجهه با محدودیت ها و چالش ها عامل مهمی در رشد خلاقیت است.
خدادادی از منظر روانشناسی رشد، مواجهه با محدودیت ها و چالش ها را عامل مهمی در رشد خلاقیت عنوان می کند و ادامه می دهد: زمانی که افراد با مشکلی مواجه می شوند که راه حل ساده ای ندارد، ذهن آن ها مجبور به نوآوری، آزمون و خطا و جستجوی راه حل های نامتعارف می شود و اتکای کامل به هوش مصنوعی ممکن است این فرصت را کاهش دهد.
وی با بیان اینکه هوش مصنوعی در محیط های آموزشی و کاری می تواند نقش یک دستیار خلاق را ایفا کند، اما استفاده ناآگاهانه خطر کاهش مهارت های اساسی را به همراه دارد، می گوید: باید به جای تمرکز صرف بر تولید نتیجه، فرصت هایی را فراهم کرد تا فرد بتواند ایده ها را بیازماید و فرآیند خلاقیت را با خطا و اصلاح تجربه کند.
این روانشناس بالینی می افزاید: رابطه انسان و هوش مصنوعی در حوزه خلاقیت یک رابطه تعاملی است و در واقع فناوری می تواند دیدگاه ها و منابع الهام جدیدی را ارائه دهد، اما پرورش توانایی های ذهنی، تخیل فعال و احساس مالکیت بر کار همچنان مستلزم تعامل مستقیم فرد با فرآیند خلاقیت است و حفظ این تعادل، رمز حفظ و تقویت هوش مصنوعی انسان است.
هوش مصنوعی می تواند خلاقیت را تسهیل کند / خلاقیت تنها بر نتیجه نهایی متمرکز نیست
سامیه طاهری، روانشناس و مشاور خانواده به خبرنگار به گزارش میهن تجارت با بیان اینکه هوش مصنوعی در سالهای اخیر به یکی از ابزارهای رایج در فرآیندهای خلاقانه تبدیل شده است، این فناوری از تولید متن و تصویر گرفته تا ساخت موسیقی و طراحی ایدههای نو، امکان دسترسی سریع به منابع الهام را فراهم کرده است و چنین دسترسی گستردهای میتواند جرقههای ذهنی را آغاز کند و به افراد در غلبه بر بنبستهای فکری کمک کند و در این راستا میتواند نقش تسهیلکننده هوش مصنوعی را ایفا کند.
وی با بیان اینکه ابزارهای هوش مصنوعی در حوزه نویسندگی و ایده پردازی یا تصاویر هنری روند خلق اثر را سریعتر و در دسترس تر کرده است، می افزاید: افراد بدون آموزش تخصصی می توانند خروجی هایی تولید کنند که قبلاً نیازمند سال ها تمرین بود و همین دموکراتیزه شدن تولید محتوا فرصت های جدیدی برای ابراز خلاقیت ایجاد کرده است.
این روانشناس و مشاور خانواده با بیان اینکه اما وابستگی بیش از حد به این ابزارها می تواند پیامدهایی در رشد توانایی های فردی داشته باشد، تصریح می کند: خلاقیت تنها به نتیجه نهایی محدود نمی شود، بلکه در مسیر تلاش، آزمون و خطا و درگیری ذهنی شکل می گیرد و اگر بخش عمده این فرآیند به سیستم های هوشمند سپرده شود، فرصت تفکر انتقادی و تمرین، کاهش می یابد.
استفاده مستمر از پاسخ های آماده هوش مصنوعی، تحمل ابهام را کاهش می دهد / تاثیر هوش مصنوعی بر خلاقیت مثبت است یا منفی؟
طاهری با بیان اینکه از منظر روانشناسی استفاده مداوم از پاسخ های آماده ممکن است تحمل ابهام را کاهش دهد، ادامه می دهد: خلاقیت اغلب در مواجهه با سوالات بی پاسخ و شرایط نامشخص رشد می کند و زمانی که فرد به دسترسی به راه حل پیشنهادی در کوتاه ترین زمان ممکن عادت کند، انگیزه جستجوی عمیق تر و کشف شخصی ضعیف می شود.
وی با بیان اینکه در سطح اجتماعی این وابستگی می تواند منجر به تغییر در تعریف مهارت شود، می گوید: اگر تولید محتوا بیشتر بر هدایت و اصلاح خروجی های هوش مصنوعی متمرکز شود، ممکن است مهارت های اساسی مانند نویسندگی، طراحی یا آهنگسازی کمتر تمرین شود و در عوض، مهارت های جدیدی مانند هدایت هوشمند ابزارها و ارزیابی کیفیت اهمیت بیشتری پیدا می کند.
این روانشناس و مشاور خانواده با بیان اینکه نمی توان تاثیر هوش مصنوعی بر خلاقیت را مثبت یا منفی تلقی کرد، می افزاید: این فناوری به شرطی که به عنوان ابزار کمکی و نه جایگزینی برای فرآیند ذهنی انسان مورد استفاده قرار گیرد، می تواند الهام بخش و تقویت کننده باشد و حفظ تعادل بین استفاده از امکانات فناورانه و پرورش عامل غیرمعمول درونی در خلاقیت فردی در آینده خواهد بود.
مواجهه با ابهام و شکست نیز یکی از محرک های اصلی رشد خلاقیت است. هنگامی که فرد با مشکلی مواجه می شود که راه حل مشخص و مشخصی ندارد، ذهن ناچار به تولید راه حل های خلاقانه از طریق آزمون و خطا، بازاندیشی و انعطاف پذیری شناختی می شود. اتکای کامل به هوش مصنوعی می تواند این موقعیت ها را از بین ببرد، به طوری که فرد فرصت تجربه مهارت های نوآورانه و تفکر مستقل را از دست می دهد و این موضوع در سنین رشد اهمیت ویژه ای پیدا می کند، زیرا مواجهه با چالش ها و شکست نقش اساسی در شکل گیری قدرت حل مسئله و مقاومت روانی دارد.
در عین حال، هوش مصنوعی در صورت استفاده هدایت شده و مکمل می تواند نقش تسهیل کننده و محرک خلاقیت را ایفا کند. هنگامی که خروجی های هوش مصنوعی به عنوان نقطه شروع ایده پردازی، تحلیل و بازنگری مورد استفاده قرار می گیرد، این فناوری دامنه تفکر و نوآوری را گسترش می دهد و فرآیند خلاقیت را غنی می کند. به عبارت دیگر، هوش مصنوعی می تواند ذهن انسان را تحریک کند و منابع الهام بیشتری را بدون جایگزینی تجربه شخصی و تمرین ذهنی فراهم کند.
وابستگی به هوش مصنوعی نه تنها یک چالش فردی است، بلکه ابعاد اجتماعی و فرهنگی نیز دارد. نسلهای جوانی که از دوران کودکی با این ابزار بزرگ میشوند ممکن است فرصت کمتری برای تجربه تمرین مهارتهای سنتی و فرآیندهای عمیق ذهنی داشته باشند و این میتواند تعریف مهارت و خلاقیت را در آینده بازتعریف کند و نیاز به سیاستها و استراتژیهای آموزشی مناسب برای تضمین استفاده از فناوری، رشد ذهنی و پرورش خلاقیت در آن واحد دارد.
رابطه انسان و هوش مصنوعی در حوزه خلاقیت یک تعامل پیچیده و چندوجهی است. فناوری می تواند منابع الهام، امکانات جدید و مسیرهای جدیدی برای ایده پردازی فراهم کند، اما پرورش توانایی های ذهنی، تخیل فعال و احساس مالکیت بر اثر همچنان به تجربه مستقیم، آزمون و خطا و مشارکت فعال فرد در فرآیند خلاقیت بستگی دارد.
منبع : به گزارش میهن تجارت
