به گزارش اختاز نیوز به نقل از دنیای اقتصاد، بازار لوازم یدکی خودروهای چینی در حالی با کمبود و جهش قیمت مواجه است که برخی مالکان بر تعلیق عملی گارانتی این محصولات تاکید دارند. گزارش میدانی «دنیای اقتصاد» از بازار لوازم یدکی خودروی چین روایتی از فاصله ادعای تامین قطعات با واقعیت بازار را ارائه می دهد. شکافی که نگرانی ها را تشدید کرده است.
این روزها بازار لوازم یدکی به یکی از دغدغه های صاحبان خودروهای چینی و مونتاژی تبدیل شده است. دغدغه ای که در روایت برخی متقاضیان با واژه «فقدان» توصیف می شود. اگرچه موضوع کمبود قطعات خودرو بهویژه مونتاژها پدیده جدیدی نیست، اما ابعاد آن در ماههای اخیر تشدید شده و نشانههای بحران در زنجیره تامین را آشکار کرده است، اما این بحران بیسابقه است بهطوریکه پس از خروج آمریکا از برجام و بازگشت تحریمهای سختگیرانه در سال ۲۰۱۷، خودروسازان چینی فعال در ایران، یکی از بازارهای خودروسازی فعال در ایران را ترک کردند.
این عقب نشینی پیامدهای مستقیمی بر کاهش تولید و اختلال در تامین قطعات یدکی داشت، اما در سال های اخیر و با افزایش تنوع محصولات و برندهای چینی در ایران، دامنه این معضل گسترده تر شده است. فعال شدن مکانیسم ماشه و شروع دور جدید تحریم ها نیز باعث شده است که بسیاری از شرکت های چینی همکاری خود را با ایران محدود یا تعلیق کنند. وضعیتی که چهره ای جدید و پیچیده از بحران قطعه در بازار به جا گذاشته است. در این میان تعدادی از مالکان خودروهای چینی تاکید می کنند؛ آنها این محصولات را با تکیه بر گارانتی و ضمانت رسمی تامین قطعات یدکی و خدمات پس از فروش خریداری کرده اند. به نظر می رسد گارانتی اکنون به حالت تعلیق درآمده است. گزارش میدانی «دنیای اقتصاد» از بازار لوازم یدکی نیز حکایت از خواب چند ماهه بسیاری از خودروهای مونتاژی به دلیل کمبود قطعه، افزایش چشمگیر قیمت لوازم یدکی در یک ماه اخیر و مشکل در تامین قطعات به ویژه کم مصرف دارد. این تحولات سوالات مهمی را در میان افکار عمومی ایجاد کرده است. آیا محدودیت های ارزی و سخت شدن مسیر واردات باعث شده تا قطعات بیش از پیش به خطوط تولید هدایت شوند و بازار لوازم یدکی در اولویت دوم قرار گیرد؟
کارشناسان حوزه خودرو ریشه اصلی این کمبود را در ساختار اقتصادی بازار لوازم یدکی می دانند. به گفته آنها، اگرچه سهم خودروهای چینی در بازار ایران افزایش یافته است، اما به دلیل تیراژ محدود تولید، واردات مستقل قطعات از نظر اقتصادی برای بخش خصوصی مفید نیست. در چنین شرایطی زمینه برای سودجویانی فراهم شده است که با تولید و عرضه قطعات بی کیفیت تحت عنوان قطعات چینی در داخل، فضای رقابت را بر فعالان واقعی اقتصادی تنگ کرده اند.
مهر تایید فعالان بازار بر کمبود قطعات
مشاهدات میدانی و گفت وگوهای خبرنگار دنیای اختاز با اهالی بازار لوازم یدکی نشان می دهد که از جمله چالش های اصلی این بازار به ویژه در یکی دو ماه اخیر کمبود قطعات چینی بوده است، این در حالی است که به گفته فعالان این بازار، قیمت این قطعات نیز به دلیل وابستگی به نوسانات شدید ارز با افزایش قابل توجهی مواجه شده است. گاهی تا 30 درصد و همچنین کاهش قدرت خرید و تولید قطعات چینی با کیفیت پایین از دیگر مواردی است که این روزها بیش از گذشته در بازار لوازم یدکی به چشم می خورد. در همین زمینه یکی از فروشندگان لوازم یدکی در خیابان ملت با تایید کمبود چشمگیر قطعات چینی در بازار به «دنیای اقتصاد» می گوید: حتی تامین قطعاتی که سال گذشته به راحتی انجام می شد با مشکل مواجه شده است.
این فروشنده کمبود را به خصوص در خودروهای جدید وارد بازار جدی تر می داند. به طوری که کمبود برخی قطعات باعث شده تا عده ای برای یافتن قطعه مورد نیاز خودروهای خود را چندین ماه در تعمیرگاه ها رها کنند. این فعال بازار لوازم یدکی تاکید می کند; برخی از قطعات با بحران تامین مواجه شده اند، در این بین این فروشنده به مخزن انبساط ام وی ام 315 یا قطعات بدنه خودروهای جدید اشاره کرد. فروشنده دیگری که در زمینه تولید و عرضه قطعات چینی در بازار لوازم یدکی واقع در خیابان اکباتان فعالیت می کند، با اشاره به بحران نسبی در تامین قطعات می گوید; این مشکل در برخی قسمت ها دیده می شود. به گفته این فروشنده دلیل این کمبود سخت شدن مسیر واردات است.
فروشندگان علاوه بر کمبود قطعات در بازار لوازم یدکی به افزایش چشمگیر قیمت ها به دلیل نوسانات شدید ارز نیز اشاره می کنند. یکی از فروشندگان لوازم یدکی در خیابان چراغ برق در این باره می گوید: هنوز اثر 170 تا 180 هزار تومانی روی قطعات ظاهر نشده است البته در این بین تعدادی از بنگاه ها قیمت قطعات را به گونه ای تعیین می کنند که سود بیشتری نصیبشان می شود. این فعال بازار لوازم یدکی پیش بینی کرد: قیمت قطعات چینی در سال آینده افزایش چشمگیری داشته باشد. فروشنده دیگری که سال هاست در این زمینه فعالیت می کند، افزایش قیمت قطعات چینی را در یک ماه اخیر 20 تا 30 درصد می داند. البته به گفته این فعال بازار لوازم یدکی، قیمت برخی از قطعات نیز 60 درصد افزایش یافته است. فروشنده دیگری نیز به ارتباط مستقیم قیمت قطعات با نوسانات شدید دلار اشاره می کند و می گوید: افزایش قیمت قطعات چشمگیر بوده است؛ زیرا با نوسانات دلار تغییر می کند. البته در این میان کاهش قدرت خرید، فروشندگان را با چالش های زیادی در راستای کاهش تقاضا مواجه کرده است. فروشنده ای که در بخش فروش قطعات خودروهای چینی در غرب تهران فعالیت می کند به مشکل دیگری یعنی تولید قطعات چینی در داخل اشاره می کند و در این باره می گوید: اخیراً قطعات متفرقه و تولید داخلی قطعات بسیار بی کیفیت چینی افزایش چشمگیری داشته است.
وی درباره روند کار نیز می افزاید: سودجویان بر روی قطعات برچسب اصلی می زنند و با قیمت گزاف به بازار می فروشند. این فروشنده با اشاره به اینکه یکی از دلایل خرابی خودروهای چینی استفاده از قطعات تقلبی است، افزود: این امر باعث شده تا فروشندگانی که قطعات اورجینال می فروشند با ضرر و زیان مواجه شوند. با وجود تاکید برخی فروشندگان بر کمبود قطعات مونتاژی در بازار، این ادعا از سوی یک منبع آگاه در بزرگترین شرکت مونتاژ خودرو تایید نمی شود. این فرد ابتدا با اشاره به کاهش تولید در این شرکت خصوصی به «دنیای اقتصاد» اعلام کرد; سهم 13 درصدی این شرکت در بازار خودرو کشور در بهمن ماه 1403 به 6.5 درصد در بهمن ماه امسال کاهش یافته است. به گفته وی، این کاهش با توجه به شرایط سیاسی و اقتصادی کشور یک تصمیم عمدی است. اما وی در ادامه با رد ادعای کمبود قطعه در شرکت های مونتاژ، تاکید کرد: میزان تامین قطعات خطوط تولید مطابق با برنامه تولید انجام می شود و در عین حال شبکه خدمات پس از فروش و بازار قطعات یدکی نیز به همین نسبت تغذیه می شود. به گفته این منبع، ادعای توقف گسترده خودروها به دلیل کمبود قطعات، با آمار عرضه و توزیع قطعات همخوانی ندارد. وی در پاسخ به گلایه برخی مشتریان از خواب سه ماهه خودروهایشان در نمایندگی ها توضیح داد: در برخی تصادفات قطعات خاص و کم مصرف آسیب می بیند و موجودی آنها به صورت محدود نگهداری می شود، تهیه این اقلام به خصوص اگر نیاز به سفارش خارجی داشته باشد زمان بر است و ممکن است روند تعمیر را طولانی کند.
در ادامه این گزارش به سراغ احمد حسینی، رئیس اتحادیه سازندگان و فروشندگان قطعات یدکی خودرو و ماشین آلات تهران رفتیم. حسینی عدم وجود قطعات مونتاژ شده خودرو در بازار لوازم یدکی را تایید می کند. این مقام صنفی دلیل این کمبود را عدم انجام تعهدات قانونی خودروسازان در ماده 4 قانون حمایت از حقوق مصرف کنندگان می داند که آنها را موظف به تامین قطعات و ارائه خدمات پس از فروش می کند. همچنین حسینی در پاسخ به این سوال که در کدام قطعات با کسری مواجه بوده ایم، می گوید: قطعات خودرو را می توان به سه دسته پرمصرف، متوسط و کم مصرف تقسیم کرد که تامین قطعات پرمصرف به دلیل تقاضای زیاد مشکلی ندارد. وی در ادامه توضیح داد: اما چون تیراژ قطعات متوسط و کم مصرف محدود است، برای بخش خصوصی توجیه اقتصادی ندارد و به همین دلیل در این بخش با مشکل کمبود مواجه هستیم. همچنین برای پاسخ به این سوال که آیا می توان بحران عرضه در بازار لوازم یدکی ایران را به وضعیت قحطی تشبیه کرد، با حسن کریمی سنجری به گفت وگو نشستیم.
وی معتقد است وضعیت ایران را نمی توان جزیره ای توصیف کرد و طبق روابط بین الملل هنوز با قحطی در بازار لوازم یدکی فاصله داریم. کریمی در پاسخ به این سوال که چرا امروز با بحران کمبود قطعه مواجه شدیم، به سه دلیل عمده اشاره می کند که نوسانات ارز، تنوع بسیار زیاد خودروهای چینی در کشور، کاهش درآمدهای نفتی پس از بازگشت تحریم ها و در نتیجه اختلال در ترخیص کالا است. این کارشناس صنعت خودرو در پایان تاکید می کند: وجود خودروهای چینی با تنوع محدود و با تیراژ بیشتر در بازار ضروری است تا پس از فروش، تضمین های لازم برای تامین قطعات و خدمات به دست آید.
