به گزارش خبرگزاری به گزارش میهن تجارت، نوجوانی دورانی سرنوشت ساز در شکل گیری شخصیت و سبک زندگی فرد است که میل به استقلال، تجربه و یافتن هویت شخصی به اوج خود می رسد. نوجوانان در این سن دیگر کودک نیستند، اما هنوز به ثبات و بلوغ کامل بزرگسالی نرسیده اند و این حالت میانی گاهی آنها را مجبور به تصمیم گیری می کند که به جای منطق، متکی بر احساسات و تاثیر محیط است. در چنین شرایطی، برخی از رفتارهای مخاطره آمیز مانند تجربه سیگار کشیدن یا مصرف مواد مخدر می تواند راهی برای نشان دادن بزرگ شدن یا متفاوت بودن ظاهر شود، در حالی که عواقب آن بسیار عمیق تر از یک تجربه گذرا است.
از نظر بیولوژیکی، مغز نوجوانان نیز در حال تکامل است، بخش هایی که مسئول کنترل احساسات، پیش بینی عواقب و تصمیم گیری منطقی هستند هنوز به بلوغ کامل نرسیده اند و این ویژگی طبیعی رشد باعث می شود نوجوانان بیشتر در معرض رفتارهای تکانشی قرار بگیرند و خطر را دست کم بگیرند. به همین دلیل، اولین تجربه استفاده از سیگار یا مواد مخدر ممکن است ساده و ناچیز به نظر برسد، اما همین تجربه میتواند به وابستگی سریعتر و عمیقتر منجر شود، زیرا مغز در این سن حساستر و آسیبپذیرتر است.
علاوه بر عوامل زیستی، شرایط اجتماعی و فرهنگی نیز تأثیر بسزایی دارد. امروزه نوجوانان در معرض حجم وسیعی از اطلاعات و تصاویر قرار می گیرند که گاه به طور غیرمستقیم مصرف دخانیات یا برخی مواد را عادی یا حتی جذاب نشان می دهد. اگر نمونه هایی از مصرف در محیط اطراف نیز وجود داشته باشد، این عادی سازی تقویت شده و احتمال تجربه اولیه افزایش می یابد.
فشار همسالان یکی دیگر از عوامل مهم در گرایش به مصرف مواد است و نیاز به تعلق و پذیرفته شدن در میان دوستان به ویژه برای نوجوانان اهمیت دارد. گاهی ترس از طرد شدن یا متفاوت دیده شدن انسان را بر خلاف میل درونی خود به پیشنهاد مصرف پاسخ مثبت می دهد و در چنین مواقعی نداشتن توانایی نه گفتن و ضعف اعتماد به نفس می تواند نقش تعیین کننده ای داشته باشد و بسیاری از نوجوانان نه به دلیل علاقه، بلکه فقط برای حفظ موقعیت اجتماعی خود وارد این مسیر می شوند.
آگاهی به تنهایی از رفتارهای پرخطر جلوگیری نمی کند/ از نظر علمی، سیگار و مواد مخدر با فعال کردن مدارهای پاداش مغز عمل می کنند.
ابوذر گلورز، روانشناس و مشاور خانواده و استاد دانشگاه وی با بیان اینکه نوجوانان و حتی بزرگسالان از خطرات مصرف مواد مخدر و دخانیات آگاه هستند، اما آگاهی به تنهایی مانع از رفتارهای پرخطر نمی شود، به خبرنگار به گزارش میهن تجارت گفت: آنچه بیش از هر چیز مهم است حضور فردی دلسوز، شنوا و قابل اعتماد در زندگی یک نوجوان است.
وی با بیان اینکه این فرد دلسوز می تواند والدین یا دوست صمیمی باشد که نوجوان احساس می کند می تواند بدون قضاوت با او صحبت کند، می افزاید: در چنین شرایطی نوجوانی که در گروه همسالان قرار می گیرد و با پیشنهاد سیگار یا مواد مخدر مواجه می شود، توانایی نه گفتن را دارد.
این روانشناس و مشاور خانواده و استاد دانشگاه با بیان اینکه این توانایی حاصل آموزش صحیح و ارتباط سالمی است که قبلا شکل گرفته است، ادامه می دهد: از نظر علمی سیگار و مواد مخدر با فعال شدن مدارهای پاداش مغز عمل می کند و در مراحل اولیه مصرف، مغز احساس پاداش دریافت می کند، اما این پاداش بسیار زودگذر است.
با تکرار مصرف مواد مخدر و تنباکو، مغز تحمل می کند و دیگر پاسخ اولیه را نمی دهد / انتخابی آگاهانه که تبدیل به یک عادت اجباری می شود.
گل ورز با اشاره به اثرات مصرف مکرر مواد مخدر و دخانیات و بیان اینکه با مصرف مکرر، مغز تحمل می کند و دیگر پاسخ اولیه را نمی دهد، می گوید: در نتیجه فرد برای رسیدن به همان حس، مصرف خود را افزایش می دهد و اینجاست که مصرف از یک انتخاب آگاهانه به عادت اجباری تبدیل می شود.
وی می افزاید: بسیاری از افراد برای توجیه مصرف خود دلایل به ظاهر منطقی می آورند و به عنوان مثال این عمل را پاداش دادن به خود پس از خستگی یا آرام شدن پس از عصبانیت می دانند، اما اینها در واقع توجیهاتی است که پایه علمی ندارد و سیگار و مواد مخدر نه تنها پاداش واقعی ایجاد نمی کنند، بلکه با افزایش تحمل بدن، فرد را به سمت مصرف بیشتر سوق می دهند.
روانشناس و مشاور خانواده و استاد دانشگاه با بیان اینکه در نوجوانان موضوع اعتیاد و مصرف مواد مخدر و دخانیات پیچیده تر می شود، خاطرنشان کرد: نوجوانان برای مصرف مجبور به پنهان کاری، دروغگویی و رفتار پنهانی می شوند و این پنهان کاری ها می تواند رابطه آنها با خانواده را از بین ببرد.
شروع مصرف دخانیات و مواد مخدر در سنین پایین احتمال وابستگی در بزرگسالی و بروز مشکلات جسمی و روحی را افزایش می دهد/ کنجکاوی، فشار همسالان و تلاش برای پذیرفته شدن از عوامل تجربه اولیه مصرف مواد در نوجوانان است.
مائده سلیمی، روانشناس بالینی کودکان و نوجوانان به خبرنگار به گزارش میهن تجارت با بیان اینکه مصرف مواد مخدر و دخانیات در سنین نوجوانی یکی از چالش های جدی سلامت فردی و اجتماعی است، می گوید: نوجوانی زمانی است که فرد در حال شکل گیری هویت، استقلال و موقعیت اجتماعی خود است و این موضوع می تواند او را در برابر تجربی گرایی و رفتارهای پرخطر آسیب پذیر کند و بر اساس گزارش های سازمان هایی مانند سازمان جهانی بهداشت، احتمال مصرف مواد مخدر در سنین پایین افزایش می یابد. وابستگی در بزرگسالی و بروز مشکلات جسمی و روحی. افزایش و کنجکاوی، فشار همسالان و تلاش برای پذیرفته شدن از جمله عواملی است که نوجوان را به تجربه اولیه سوق می دهد.
وی با بیان اینکه دخانیات به ویژه سیگار اغلب نقطه شروع است، می افزاید: نیکوتین ماده ای به شدت اعتیادآور است که می تواند به سرعت وابستگی ایجاد کند و بر رشد مغز نوجوانان تأثیر منفی بگذارد. تحقیقات منتشر شده در مراکزی مانند مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری ها نشان می دهد که مصرف زودهنگام تنباکو با افزایش خطر اضطراب، افسردگی و مشکلات تمرکز همراه است و از سوی دیگر، برخی از نوجوانان تصور می کنند که استفاده از برخی مواد مانند ماری جوانا بی خطر است، در حالی که شواهد علمی خلاف این را نشان می دهد.
این روانشناس بالینی کودک و نوجوان با بیان اینکه در این میان آموزش صحیح و واقع بینانه نقش اساسی دارد، اظهار کرد: آموزش نباید تنها بر اساس ترس و وحشت باشد، بلکه باید اطلاعات دقیق و علمی متناسب با سن نوجوان ارائه کند. وقتی یک نوجوان احساس می کند که صادقانه با او صحبت می شود و نظر او شنیده می شود، احتمالاً پیام های پیشگیرانه را می پذیرد. آموزش مهارت های نه گفتن، مدیریت استرس و تصمیم گیری آگاهانه می تواند سپر موثری در برابر فشار همسالان باشد.
رابطه سالم بین والدین و فرزندان یکی از مهم ترین عوامل محافظتی در برابر آسیب است/ پیشگیری از مصرف مواد مخدر در نوجوانان مسئولیت مشترک خانواده، مدرسه و جامعه است.
سلیمی با بیان اینکه رابطه سالم والدین و فرزند یکی از مهم ترین عوامل حفاظتی است، ادامه می دهد: رابطه ای که مبتنی بر اعتماد، احترام متقابل و گفت و گوی باز باشد، باعث می شود که نوجوان در شرایط سخت به جای پنهان شدن، به والدین خود روی آورد، والدینی که شنونده فعال هستند و بدون قضاوت فوری واکنش نشان می دهند، فضای امنی برای ابراز نگرانی های فرزندشان ایجاد می کنند و این احتمال را در رفتارهای مخاطره آمیز و اشتباهات احتمالی کاهش می دهند.
وی با بیان اینکه نظارت آگاهانه و در عین حال غیر کنترلی مهم است و شناخت دوستان نوجوان، آگاهی از محیط های رفت و آمد و تعیین مرزهای خانوادگی مشخص می تواند نقش پیشگیرانه ای داشته باشد، می گوید: در عین حال سخت گیری های مفرط یا تنبیه های شدید ممکن است نتیجه معکوس داشته باشد و نوجوان را به سمت پنهان شدن بیشتر سوق دهد.
این روانشناس بالینی کودک و نوجوان می افزاید: پیشگیری از مصرف مواد مخدر در نوجوانان مسئولیت مشترک خانواده، مدرسه و جامعه است. برنامههای آموزشی مدارس، حمایتهای روانی و فعالیتهای سالم جایگزین مانند ورزش و هنر میتواند مسیر رشد سالم را تقویت کند و در صورت همکاری والدین، مربیان و سیاستگذاران، فضایی را فراهم کند که نوجوانان احساس ارزشمندی، تعلق و امید به آینده کنند و اینها عواملی هستند که بهترین سپر در برابر آسیبهای اعتیاد محسوب میشوند.
با این حال، وجود عوامل محافظتی می تواند احتمال گرایش به رفتارهای پرخطر را به میزان قابل توجهی کاهش دهد. عزت نفس بالا، احساس ارزشمندی، مهارت های ارتباطی مناسب و داشتن اهداف مشخص برای آینده از جمله این عوامل هستند و نوجوانی که به توانایی های خود ایمان دارد و آینده ای مثبت در ذهن خود دارد، کمتر تمایلی به به خطر انداختن سلامتی خود دارد و احساس حمایت عاطفی خانواده و معلمان نیز نقش مهمی در تقویت این سپرهای روانی دارد.
آموزش در این زمینه زمانی مؤثر خواهد بود که از توصیه های کلیشه ای و ارعاب صرف دور شود. نوجوانان نسبت به اغراق و تهدید واکنش منفی نشان می دهند، اما یک گفتگوی صادقانه و محترمانه می تواند ذهن آنها را درگیر کند و ارائه اطلاعات علمی دقیق درباره پیامدهای کوتاه مدت و بلندمدت مصرف مواد، همراه با آموزش مهارت های زندگی مانند مدیریت استرس، حل مسئله و تصمیم گیری آگاهانه، به نوجوانان کمک می کند تا در موقعیت های حساس انتخاب های آگاهانه تری داشته باشند.
در این میان خانواده نقشی بی بدیل دارد و کیفیت روابط والدین با فرزندان می تواند عامل تعیین کننده ای در پیشگیری از آسیب ها باشد. خانه ای که در آن گفتگو جریان داشته باشد، احساسات به رسمیت شناخته شود و اشتباهات با فرصت هایی برای یادگیری همراه باشد، محیط امنی را برای رشد نوجوان فراهم می کند. والدینی که شنونده های فعالی هستند و بدون قضاوت فوری به صحبت های فرزندشان گوش می دهند، محیطی از اعتماد متقابل را ایجاد می کنند. این اعتماد باعث می شود که نوجوان در هنگام مواجهه با فشار یا پیشنهادات مخاطره آمیز قبل از هر اقدامی با خانواده مشورت کند.
پرداختن به موضوع مصرف مواد مخدر و دخانیات در نوجوانان نه تنها یک اقدام پیشگیرانه، بلکه سرمایهگذاری برای سلامت آینده جامعه است و همکاری خانواده، مدرسه و نهادهای اجتماعی میتواند شبکهای حمایتی ایجاد کند که نوجوانان در آن احساس امنیت، تعلق و امیدواری کنند. فراهم کردن فرصتهای سالم برای رهایی عاطفی مانند فعالیتهای ورزشی، هنری و فرهنگی نیز میتواند جایگزین مناسبی برای احساسات کاذب ناشی از مصرف مواد مخدر باشد و وقتی نوجوانان در محیطی آگاهانه و حمایتکننده رشد کنند، انتخابهای سالم به بخشی طبیعی از مسیر زندگی آنها تبدیل میشود.
منبع : به گزارش میهن تجارت
