به گزارش خبرگزاری به گزارش میهن تجارت، اضطراب تحصیلی یکی از پیچیده ترین و در عین حال رایج ترین چالش های روانی دانش آموزان است که ریشه در فشارهای فراوان محیط مدرسه، انتظارات خانواده و جامعه و مقایسه مداوم با همسالان دارد. این اضطراب معمولاً به صورت نگرانی مداوم در مورد انجام امتحانات، ارائه کلاس یا حتی دریافت بازخورد تحصیلی ظاهر می شود و اغلب با علائم فیزیکی مانند دل درد، سردرد و اختلالات خواب همراه است. تجربه اضطراب تحصیلی بیش از یک احساس گذرا است و می تواند کیفیت یادگیری و تجربه دانش آموز در مدرسه را به شدت تحت تاثیر قرار دهد.
تفاوت بین استرس و اضطراب نقش مهمی در درک این پدیده ایفا می کند و به روشن شدن چالش های پیش روی دانش آموزان کمک می کند. استرس پاسخ طبیعی بدن و ذهن به یک محرک خارجی خاص است و می تواند انگیزه و تمرکز را افزایش دهد، مشروط بر اینکه در سطح متعادلی باقی بماند، اما اضطراب تحصیلی فراتر از استرس عادی و مداوم، شدید و گاه نامتناسب با شرایط واقعی است، در این صورت، دانش آموز حتی در صورت عدم وجود ترس کامل، احساس اضطراب و دلسردی می کند.
به عبارت دیگر استرس یک واکنش موقتی و موقعیتی است، اما اضطراب تحصیلی به یک الگوی ذهنی تبدیل میشود که میتواند منجر به شکلگیری نگرشهای محدودکننده نسبت به خود و تواناییهای خود شود و یکی از مهمترین پیامدهای اضطراب تحصیلی، تأثیر مستقیم آن بر عملکرد تحصیلی است و اضطراب شدید میتواند تمرکز، حافظه کاری و تصمیمگیری دانشآموزانی را که توانایی به یاد آوردن مطالب را در موقعیتهای قبلی به خوبی مطالعه نکردهاند، مختل کند.
این تجربه شکست اغلب چرخه ای از اضطراب و بی انگیزگی ایجاد می کند و باعث می شود دانش آموز از مطالعه اجتناب کند یا به روش های مطالعه ناکارآمد متوسل شود. علاوه بر این، اضطراب مداوم می تواند منجر به اعتماد به نفس پایین، احساس درماندگی و حتی اجتناب اجتماعی شود، زیرا دانش آموزان تمایل دارند از موقعیت هایی که ممکن است عملکرد آنها مورد قضاوت قرار گیرد اجتناب کنند.
اثرات جسمی و روانی اضطراب تحصیلی نیز قابل توجه است و نشان می دهد که این مشکل تنها به حوزه ذهنی محدود نمی شود، فشار روانی مداوم می تواند باعث اختلال خواب، خستگی، سردرد و مشکلات گوارشی شود که باز هم عملکرد تحصیلی را مختل می کند. این چرخه باعث می شود که دانش آموزان نه تنها در درس خواندن، بلکه در زندگی روزمره و روابط اجتماعی نیز تحت فشار باشند.
اضطراب تحصیلی تنها به نگرانی از نمرات یا امتحانات خلاصه نمی شود / تفاوت استرس و اضطراب تحصیلی دانش آموزان چیست؟
فاطمه رضازاده، روانشناس و مشاوره کودک و نوجوان به گزارش خبرنگار به گزارش میهن تجارت، با بیان اینکه اضطراب تحصیلی پدیده ای است که بسیاری از دانش آموزان در دوران تحصیل تجربه می کنند و می تواند همه ابعاد زندگی آنها را تحت تاثیر قرار دهد، گفت: این نوع اضطراب تنها به نگرانی از نمرات یا امتحانات خلاصه نمی شود، بلکه شامل احساس بی کفایتی، ترس از ارزیابی دیگران و فشار برای انطباق با انتظارات محیط آموزشی می شود و باعث می شود دانش آموزانی که از این شرایط منفی صرف انرژی می کنند، باعث کاهش خطای ذهنی گذشته شوند. تمرکز و کیفیت یادگیری آنها.
وی با بیان اینکه یکی از نکات مهم در بررسی اضطراب تحصیلی توجه به تفاوت آن با استرس های روزمره است، می افزاید: استرس پاسخی کوتاه مدت و قابل کنترل به موقعیت های خاص است و حتی می تواند انرژی و انگیزه ایجاد کند، اما اضطراب تحصیلی فراتر از این واکنش طبیعی است. این حالت مزمن تر و شدیدتر است و حتی بدون محرک خاصی ذهن را درگیر می کند و دانش آموزی که دائماً نگران نتیجه امتحان یا قضاوت دیگران است تجربه ای فراتر از استرس عادی دارد و این نگرانی می تواند تأثیرات منفی جدی بر عملکرد تحصیلی و روانی او بگذارد.
این روانشناس و مشاور کودک و نوجوان با بیان اینکه نمی توان تأثیر اضطراب تحصیلی بر یادگیری و عملکرد تحصیلی دانش آموزان را نادیده گرفت، اظهار کرد: اضطراب شدید می تواند مانع دسترسی به اطلاعات آموخته شده در ذهن شود و باعث شود دانش آموز نتواند در هنگام امتحان پاسخ صحیح بدهد. علاوه بر این نگرانی مداوم انگیزه مطالعه را کاهش می دهد و از یادگیری فعال دوری می کند و در موارد شدید اضطراب تحصیلی می تواند باعث کاهش اعتماد به نفس، احساس شکست و حتی ایجاد نگرش منفی نسبت به مدرسه و تحصیل شود، به طوری که یادگیری به جای تجربه مثبت، منبع فشار و اضطراب برای دانش آموز شود.
اثرات جسمانی اضطراب تحصیلی چیست؟ رفع اضطراب تحصیلی یک ضرورت برای توسعه آموزش پایدار است
رضازاده با بیان اینکه این نوع اضطراب تنها به عملکرد ذهنی محدود نمی شود و اثرات جسمی نیز دارد، ادامه می دهد: اختلال خواب، سردرد، دل درد، کاهش انرژی و خستگی مداوم از علائم شایعی است که می تواند عملکرد تحصیلی را بیشتر تحت تاثیر قرار دهد و چنین علائمی نشان می دهد که اضطراب تحصیلی موضوعی چندبعدی است که هم سلامت روان و هم سلامت جسمی را درگیر می کند و نادیده گرفتن این موضوع می تواند منجر به مشکلات جدی تری در آینده شود.
وی می گوید: راهکارهای مدیریت اضطراب تحصیلی تلفیقی از مهارت های شناختی، عاطفی و محیطی است و آموزش تکنیک های مدیریت زمان، برنامه ریزی موثر، تقسیم مطالب به قسمت های کوچک و تمرین روش های تمدد اعصاب مانند تنفس عمیق و تمرکز می تواند نقش موثری در کاهش اضطراب داشته باشد. علاوه بر این، حمایت عاطفی خانواده و معلمان، ایجاد فضای امن برای اشتباه و تاکید بر تلاش و پیشرفت فردی از عوامل کلیدی در پیشگیری و کاهش این نوع اضطراب است.
این روانشناس و مشاور کودک و نوجوان، رفع اضطراب تحصیلی را از ضروریات توسعه آموزش سالم و پایدار عنوان می کند و می افزاید: زمانی که مدارس و خانواده ها به نیازهای عاطفی دانش آموزان توجه کنند، محیطی را پیدا می کنند که با آرامش، انگیزه و اعتماد به نفس بتوانند یاد بگیرند و رشد کنند و چنین رویکردی نه تنها باعث بهبود عملکرد تحصیلی و سلامت فردی و اجتماعی طولانی مدت می شود. فراهم می کنند
ضرورت درک دقیق ماهیت اضطراب تحصیلی و تمایز آن از استرس/تداوم استرس های مقطعی حل نشده می تواند به اضطراب پایدار منجر شود.
عاطفه السادات هاتف الحسینی، روانشناس و مشاور به خبرنگار به گزارش میهن تجارت با بیان اینکه اضطراب تحصیلی یکی از موضوعات مهمی است که در سال های اخیر در بین دانش آموزان بسیار مشاهده شده است، به خبرنگار به گزارش میهن تجارت گفت: این پدیده تنها به اضطراب قبل از امتحان محدود نمی شود، بلکه می تواند به یکی از عوامل موثر بر عملکرد تحصیلی، اعتماد به نفس و حتی بروز علائم جسمانی تبدیل شود و شناخت ماهیت اضطراب و تمایز آن از استرس اولین گام در مدیریت این موضوع است.
وی با بیان اینکه استرس معمولاً منشا مشخص و قابل شناسایی دارد، می افزاید: مثلاً دانش آموزی نگران امتحان یا سخنرانی خاصی در کلاس است، در چنین شرایطی علت نگرانی مشخص است، اما اضطراب فراگیرتر و مبهم است و فرد بدون اینکه بتواند دلیل خاصی برای آن بیان کند، احساس نگرانی، ناراحتی یا بی قراری می کند.
این روانشناس و مشاور بیان می کند: زمانی که استرس های موقت و حل نشده ادامه پیدا کند، به تدریج می تواند به اضطراب پایدار تبدیل شود و جنبه های مختلف زندگی فرد را تحت تاثیر قرار دهد. وی تصریح می کند: یکی از نکات قابل توجه در اضطراب تحصیلی بروز علائم جسمانی است و برخی از دانش آموزان قبل از رفتن به مدرسه یا امتحان دچار دل درد، حالت تهوع، تعریق کف دست، تپش قلب یا تنگی نفس می شوند.
قفل ذهنی در هنگام امتحان به چه معناست و علت آن چیست؟ اضطراب تحصیلی مستقیماً عملکرد شناختی دانش آموزان را مختل می کند
هاتف الحسینی در ادامه با بیان اینکه در برخی موارد شدت این علائم به حدی است که کودک یا نوجوان احساس خطر جدی می کند، ادامه می دهد. نکته مهم این است که این علائم اغلب با رفع موقعیت استرس زا کاهش می یابد و با بازگشت آن شرایط دوباره ظاهر می شود و این الگو نشان می دهد که منشا مشکل اضطراب مربوط به محیط مدرسه، امتحانات، معلمان یا روابط همسالان است.
وی با بیان اینکه اضطراب تحصیلی می تواند مستقیماً عملکرد شناختی دانش آموز را مختل کند، می گوید: بسیاری از دانش آموزان با وجود آمادگی تحصیلی مناسب در جلسه امتحان با پدیده ای مواجه می شوند که از آن به قفل ذهنی تعبیر می شود و در واقع اطلاعات در حافظه است اما به دلیل شدت اضطراب امکان بازیابی و استفاده از آن وجود ندارد.
این روانشناس و مشاور با بیان اینکه در این شرایط پس از پایان امتحان فرد متوجه می شود که پاسخ ها را می دانسته است، می افزاید: این نشان می دهد که مشکل اصلی ضعف در یادگیری نیست، بلکه اختلال عملکرد ناشی از اضطراب است و باید توجه داشت که نقش خانواده در بررسی عوامل زمینه ساز اضطراب تحصیلی بسیار تعیین کننده است.
اضطراب تحصیلی را نمی توان به عنوان یک مشکل آموزشی و روانی جداگانه در نظر گرفت، بلکه باید آن را مشکلی چند وجهی دانست که سلامت جسمی و روانی دانش آموزان را تهدید می کند. روند شکلگیری اضطراب تحصیلی تدریجی است و با یک تجربه منفی کوچک شروع میشود، اما با گذشت زمان و تقویت افکار منفی، به الگویی پایدار تبدیل میشود.
دانش آموز ممکن است خود را تحت قضاوت دائمی ببیند و معتقد باشد که هر اشتباهی به معنای شکست کامل است و این نگرش نه تنها یادگیری را محدود می کند، بلکه او را از پذیرش چالش ها و مواجهه با مسائل جدید باز می دارد. در چنین موقعیتهایی، حتی موفقیتهای کوچک اغلب نادیده گرفته میشوند یا کمتر بها داده میشوند، در حالی که شکستها اغراقآمیز میشوند و به ترس و اجتناب بیشتر دامن میزنند.
یکی از عوامل تشدیدکننده اضطراب تحصیلی، فرهنگ رقابتی و مقایسه ای در محیط مدرسه و خانواده است. وقتی موفقیت دانشآموز تنها از طریق نمرات و رتبهبندی سنجیده میشود، تلاشهای فردی و پیشرفت شخصی کمتر دیده میشود و ترس از عقب افتادن جایگزین آن میشود. این فضای مقایسه ای باعث می شود دانش آموزان به جای تمرکز بر یادگیری و توسعه مهارت ها، بر اجتناب از شکست و حفظ تصویر مثبت از خود تمرکز کنند.
حمایت خانواده و معلمان نقش اساسی در کاهش اضطراب تحصیلی دارد و والدینی که با پذیرش اشتباهات، تشویق به تلاش مستمر و تمرکز بر پیشرفت فردی به جای نمرات و نمرات، محیطی امن و حمایتی ایجاد می کنند، می توانند فشار روانی را تا حد زیادی کاهش دهند. همچنین معلمان می توانند با ایجاد محیطی که در آن اشتباه به عنوان بخشی طبیعی از یادگیری پذیرفته شده و تعامل هماهنگ و مثبت بین خانواده و مدرسه، سپر حفاظتی دانش آموزان در برابر اضطراب باشد و به ادامه مسیر یادگیری با اعتماد به نفس و انگیزه بیشتر کمک کند، یادگیری فعال و بی باک را تقویت کنند.
منبع : به گزارش میهن تجارت
