المانیتور نوشت: با ادامه مذاکرات هسته ای ایران و آمریکا و افزایش تنش ها در ماه فوریه، تهران پیشنهاد جدیدی به رئیس جمهور دونالد ترامپ ارائه کرده است: تجارت به جای بمب.
به گزارش سرویس بین الملل «میهن تجارت»، در ادامه این مقاله آمده است: محسن پاک نژاد، وزیر نفت ایران، روز 30 بهمن ماه اعلام کرد که همکاری ایران و آمریکا در زمینه نفت و گاز با توجه به مذاکرات جاری امکانپذیر است. پاک نژاد در پاسخ به سوالی درباره امکان همکاری در حوزه انرژی گفت: همه چیز ممکن است. این اظهارات وزیر نفت بلافاصله پس از آخرین دور مذاکرات هسته ای ایران و آمریکا در ژنو در 17 فوریه بیان شد. پیش از این مذاکرات، ایران فعالانه از امکان توافقات تجاری با هدف کاهش تحریم ها و جلوگیری از حملات جدید آمریکا خبر می داد، در حالی که دولت ترامپ به افزایش نیروهای خود در خاورمیانه ادامه می داد.
حمید قنبری، معاون دیپلماسی اقتصادی وزارت امور خارجه در نشست ۲۴ بهمن ماه اتاق بازرگانی ایران، «منافع مشترک» در حوزه نفت و گاز، سرمایهگذاری در معادن و خرید هواپیما را بخشی از چارچوب مذاکرات دانست و تاکید کرد که هر توافقی باید بازده اقتصادی داشته باشد.
بر اساس گزارش وال استریت ژورنال، برخی دیپلمات های منطقه ای پیشنهادی را ارائه کرده اند که شامل معاملات تجاری است، به این امید که این طرح در مقیاس بزرگ، مشابه طرحی که تیم ترامپ برای پایان دادن به جنگ غزه تدوین کرده است، توجه ترامپ را جلب کند.
روی کاغذ، دسترسی به ذخایر عظیم هیدروکربنی عضو اوپک به طور طبیعی باید با غرایز سیاست خارجی مبتنی بر تجارت ترامپ و برنامه انرژی هماهنگ باشد. اما در عمل، پیشنهاد تهران حتی پیش از در نظر گرفتن تهدید احتمالی اقدام نظامی آمریکا و ناآرامی های داخلی در کشور 90 میلیونی، با موانع ساختاری و سیاسی بسیاری مواجه است. نظر کارشناسان نسبت به پیشنهاد تجاری تهران منفی است.
گرگوری برو، تحلیلگر ارشد ایران و انرژی در گروه اوراسیا، به المانیتور گفت: «توافق در این مرحله بعید به نظر می رسد، در حالی که توافقی که به سرمایه گذاری آمریکا در ایران اجازه دهد تقریباً غیرممکن به نظر می رسد. او تحریمها، خصومت ریشهدار با شرکتهای آمریکایی و محیط پرتلاطم عملیات ایران را ذکر کرد.
مقایسه با ونزوئلا
همزمان با افزایش فشارهای آمریکا بر ایران، برخی ناظران با وضعیت ونزوئلا مشابهت هایی را ترسیم کرده اند. پس از برکناری نیکلاس مادورو، رئیس جمهور ونزوئلا در ژانویه، واشنگتن به سرعت برای اعمال نفوذ خود بر بخش نفت این کشور و ترغیب شرکت های بزرگ آمریکایی به بازگشت اقدام کرد.
با توجه به اینکه دولت ترامپ توجه خود را به سمت ایران معطوف کرده است، فعالان صنعتی آمریکایی به سرعت ابراز علاقه کردند که وضعیت مشابهی در جمهوری اسلامی ایجاد کنند.
پولیتیکو گزارش داد که در یک رویداد در واشنگتن در ماه ژانویه، مایک سامرز، رئیس انجمن نفت آمریکا، گفت که شرکت های انرژی آمریکایی آماده هستند تا به عنوان یک “نیروی ثبات بخش” در ایران عمل کنند.
در همان رویداد، سایر نمایندگان صنعت اظهار داشتند که ایران بیشتر از ونزوئلا برای ارائه دارد، زیرا زیرساخت های نفتی ونزوئلا پس از سال ها بی توجهی فرسوده شده است. این افراد شامل Coinbook of ClearView Energy Partners بودند که به مقاومت ایران در شرایط تحریم اشاره کردند: “ایران توانست تولید خود را تحت شدیدترین تحریم هایی که ایالات متحده می توانست اعمال کند، افزایش دهد. تصور کنید آنها با مهندسی غربی چه می توانند بکنند.”
صحبت های تهران در مورد سرمایه گذاری های نفت و گاز می تواند بخشی از تلاش برای اجتناب از چنین سناریویی باشد – ارائه دسترسی به منابع به جای خطر بازسازی اجباری. بارو گفت که ایرانیها ممکن است به شرکتهای آمریکایی دسترسی به میادین نفت و گاز را پیشنهاد دهند، از جمله ترتیباتی که از نظر تئوری شبیه به آنچه که ونزوئلا پس از برکناری مادورو به شرکتهای آمریکایی ارائه کرد است.
اما او هشدار میدهد که موانع بزرگی وجود دارد که هر سرمایهگذاری آمریکایی را پیچیده میکند، بهویژه تحریمهایی که از دهه 1980 اعمال شدهاند و کار شرکتهای آمریکایی را با شرکتهای ایرانی تحت قوانین فعلی ایران بسیار دشوار میکند.
وی افزود: «علاوه بر این، دولت ایران به شدت مشکوک و احتمالاً دشمن شرکتهای آمریکایی خواهد بود، حتی اگر توافقی برای کاهش تنشها حاصل شود». برو گفت: خود شرکت ها نیز با توجه به فضای بسیار ناپایدار و نامطمئن ایران، نسبت به هرگونه تعهد در این کشور بسیار محتاط خواهند بود.
مهلت دیپلماتیک
پس از نشست ژنو، یک مقام آمریکایی به المانیتور گفت که تهران با پیشنهادات دقیقتر ظرف دو هفته آینده بازخواهد گشت. هر دو طرف پیشرفت محتاطانه را اعلام کردند. اما ترامپ با صدور اولتیماتوم در 19 فوریه به زمانبندی فوریت بیشتری اضافه کرد و گفت ایران باید ظرف 10 روز آینده یک “توافق معنیدار” انجام دهد وگرنه “اتفاقات بدی رخ خواهد داد”.
مذاکرات در اوایل ماه جاری در عمان از سر گرفته شد و واشنگتن خواستار محدود کردن نه تنها برنامه هستهای ایران، بلکه همچنین در مورد موشکهای بالستیک ایران و روابط با شبهنظامیان منطقهای شد – خواستههایی که تهران با آن مخالف است. پس از نشست ژنو، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران گفت که دو طرف بر سر “اصول راهنما” به توافق رسیده اند و اکنون “مسیری روشن تر” را می بینند، اگرچه اختلافات عمده باقی مانده است.
مقامات ایرانی همچنین گزارش دادهاند که واشنگتن مشخص نکرده است که چه نوع کاهش تحریمها به امتیازات هستهای مربوط میشود و ایالات متحده از ارائه لغو فوری تحریمها خودداری کرده است. تهران همچنین به احتمال زیاد به دنبال دسترسی به 6 میلیارد دلار درآمد نفتی مسدود شده در قطر است.
در گزارشی از شبکه خبری ABC در 18 فوریه به نقل از یک مقام آمریکایی آمده است که واشنگتن در حال بررسی امکان لغو تحریم های مالی و تحریم فروش نفت ایران است. برای بازارها، چنین حرکتی از اهمیت بالایی برخوردار خواهد بود. تحریم های آمریکا از سال 2018 صادرات نفت ایران را محدود کرده است، اما آنها را به طور کامل حذف نکرده است. ترامپ پس از بازگشت به قدرت، کمپین فشار خود را با هدف به صفر رساندن صادرات ایران از سر گرفت، اما ناوگان سایه نفتکشهای ایران به انتقال نفت خام به مشتریان ادامه داد.
ایران که سومین تولیدکننده بزرگ اوپک در سال گذشته بود، در سال 2025 به طور متوسط 3.3 میلیون بشکه در روز نفت خام تولید کرد که 45 درصد آن برای صادرات بود. لغو تحریمها میتواند تولید مازاد را آزاد کند، قیمتهای جهانی را تحت فشار قرار دهد و جریانهای تجاری را تغییر دهد – از جمله خرید نفت خام ایران توسط پالایشگاههای چینی.
نقاط فشار
توسعه اقتصادی ایران همزمان با وضعیت شکننده داخلی کشور در شرایط تحریم ادامه دارد. سقوط ارز و افزایش شدید تورم در پایان سال 2025 منجر به اعتراضات سراسری شد که به سرعت به تهدیدی برای ثبات رژیم تبدیل شد.
پس از وقایع دی ماه، دولت ایران راههای کمی برای مقابله با بحران اقتصادی کشور دارد که پایه و اساس ناآرامیهای آینده است. با وجود این مشکلات، ساختار قدرت مستقر کشور دست نخورده باقی مانده است.
در همین حال، واشنگتن در حال افزایش فشار است. وب سایت خبری آکسیوس در 14 فوریه گزارش داد که ترامپ و بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر اسرائیل، توافق کردند تا برای کاهش صادرات نفت ایران به چین که بیش از 80 درصد از فروش نفت خام این کشور را تشکیل می دهد، با یکدیگر همکاری کنند.
تا لحظه نگارش این مقاله، دیپلماسی ادامه دارد. اما با انباشت دارایی های نظامی در منطقه و حل نشدن اختلافات اصلی، به نظر می رسد تلاش تهران برای پیشنهاد توافقنامه های تجاری شانس کمی دارد. همچنین سابقه جدیدی برای بدبینی وجود دارد. در آوریل 2025، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، در بحبوحه مذاکرات اولیه برای توافق هسته ای، این کشور را به عنوان یک فرصت سرمایه گذاری یک تریلیون دلاری برای ایالات متحده معرفی کرد. اما این امر مانع از سقوط بمب های آمریکایی بر روی سایت های هسته ای ایران در ژوئن گذشته نشد.
