به گزارش خبرگزاری به گزارش میهن تجارت، پرچم برای هیچ ملتی فقط یک علامت رسمی نیست. خلاصه ای از تاریخ، هویت و تمامیت ارضی آن ملت است. اما برای ایرانیان پرچم معنای بزرگتری دارد. این همان پرچمی است که پیکر مطهر شهدا در آن پیچیده شده است. همان علمی که جوانان این سرزمین جان خود را در راه دفاع از خاک و ناموس و استقلال کشور فدا کرده اند. رنگ های سبز، سفید و قرمز آن تنها ترکیب رنگی نیستند. حکایت خونی است که برای اعتلای آن ریخته شد.
از این رو، وقتی در روزهای اخیر شاهد هتک حرمت و آتش زدن پرچم جمهوری اسلامی ایران در چند دانشگاه کشور بودیم، دیگر موضوع «رفتار اعتراضی» نبود؛ بلکه زخمی بود بر احساسات جمعی ملتی که پرچم را نماد عزت و شهادت می داند. سوال اساسی اینجاست: با چنین رفتاری در دنیا چگونه برخورد می شود؟ آیا هتک حرمت به پرچم در کشورهای دیگر نیز بدون عنوان مجرمانه آشکار باقی مانده است؟
آمریکا؛ تضاد قوانین فدرال و آزادی بیان
در ایالات متحده، بخش 700 قانون اساسی فدرال (18 USC § 700) به صراحت بیان می کند که هر کسی که عمداً پرچم آمریکا را آتش بزند یا هتک حرمت کند، می تواند تا یک سال جریمه یا زندانی شود.
اما این پایان ماجرا نیست. تصمیم تاریخی دادگاه عالی ایالات متحده در پرونده تگزاس علیه در سال 1989، جانسون آتش زدن پرچم را نوعی “بیان نمادین” در نظر گرفت که توسط متمم اول (آزادی بیان) محافظت می شود. به این ترتیب، اجرای عملی مقررات فدرال عملاً محدود شد.
با وجود این رویه قضایی، تلاش های سیاسی برای تغییر وضعیت حقوقی ادامه یافته است. در آگوست 2025، دونالد ترامپ دستور اجرایی برای پیگیری پرونده های مربوط به هتک حرمت به پرچم صادر کرد، اما این دستور به تنهایی ظرفیت ایجاد عنوان مجرمانه جدید را نداشت و به دلیل رای دیوان عالی با محدودیت هایی مواجه شد.
نتیجه؟ در آمریکا، آتش زدن پرچم در مرز بین «جرمانگاری قانونی» و «حمایت از آزادی بیان» به حالت تعلیق درآمده است. یک تناقض حقوقی که هنوز حل نشده است.
اروپا؛ جرم انگاری صریح و رویکرد سختگیرانه تر
بر خلاف ایالات متحده، بسیاری از کشورهای اروپایی رویکرد روشن تر و سخت گیرانه تری را اتخاذ کرده اند.
آلمان؛ تا سه سال زندان
در آلمان، طبق ماده 90 الف قانون مجازات (StGB)، بی احترامی عمومی به پرچم ملی جرم است و می تواند منجر به سه سال حبس follow در برخی شرایط خاص این مجازات حتی تا پنج سال نیز قابل افزایش است. این سخت گیری ریشه در تجربه تاریخی آلمان و سیاست «دموکراسی قابل دفاع» دارد.
فرانسه، یونان، لهستان
- در فرانسه، هتک حرمت به پرچم در فضاهای عمومی می تواند باشد جریمه های چند هزار یورویی و حتی حبس منجر به
- در یونان تا دو سال زندان پیش بینی می شود.
- در لهستان، جزای نقدی یا حبس تا یک سال اعمال می شود
بریتانیا؛ استثنا در اروپا
بریتانیا قانون جزایی جداگانه ای برای آتش زدن پرچم ندارد و این رفتار بیشتر در چارچوب آزادی بیان بررسی می شود، مگر اینکه شامل تخریب اموال یا مزاحمت عمومی باشد.
به طور کلی در اروپا اصل بر این است که نماد ملی باید از حمایت کیفری خاصی برخوردار باشد.
روسیه و ترکیه؛ مجازات صریح و اجرای دقیق
در روسیه، ماده 329 قانون مجازات، توهین علنی به پرچم را جرم می داند یک سال حبس پیش بینی کرده است در فضای امنیتی سال های اخیر، حساسیت دستگاه قضایی نسبت به این موضوع افزایش یافته است.
در ترکیه، ماده 300 قانون مجازات، آتش زدن یا بی احترامی به پرچم را ممنوع کرده است. یک تا سه سال حبس مجازات می کند؛ حتی اگر این رفتار در خارج از کشور توسط یک شهروند ترکیه انجام شود.
کشورهای عربی و آسیایی؛ پیوند نماد ملی با هویت و امنیت دینی
در بسیاری از کشورهای منطقه، پرچم نه تنها یک نماد سیاسی است، بلکه حاوی مولفه های هویتی و مذهبی است.
- در الجزایر، مجازات توهین علنی به پرچم می تواند تا 10 سال زندان باشد.
- در عراق نیز حبس پیش بینی شده است.
- در هند، قانون سال 1971 برای بی احترامی به پرچم تا سه سال زندان پیش بینی کرده است.
- در چین، قوانین حفاظت از پرچم در چارچوب امنیت ملی اجرا می شود.
در این کشورها آتش زدن پرچم نه تنها یک اعتراض، بلکه حمله به نظم عمومی و هویت ملی تلقی می شود.
ایران و خلأ جرم انگاری مستقل
در ایران برخلاف بسیاری از کشورها، عنوان مجرمانه مستقلی برای هتک حرمت به پرچم ملی وجود ندارد. در قوانین جاری از جمله قانون مجازات اسلامی، ماده ای که به صراحت به آتش زدن یا پاره کردن پرچم اشاره کرده باشد، وجود ندارد.
در عمل، سیستم قضایی ممکن است عناوین کلی تری داشته باشد مانند:
- ماده 618 اخلال در نظم عمومی
- اصل 500 (تبلیغ علیه نظام)
- ماده 610 (تعاون و تبانی علیه امنیت)
استفاده برای پردازش؛ اما این رویکرد مبتنی بر تفسیر است و فاقد وضوح قانونی روشن است.
در سال 1395 پیشنهادی مبنی بر تعیین مجازات از 6 ماه تا 2 سال حبس ارائه شد که به قانون تبدیل نشد.
چرا ایران باید قانون صریح داشته باشد؟
بررسی مقایسه ای نشان می دهد که بخش قابل توجهی از کشورها از اروپا گرفته تا آسیا و خاورمیانه مجازات های مشخص و بازدارنده ای را برای توهین به پرچم تعیین کرده اند. حتی در آمریکا که آزادی بیان یک اصل اساسی است، تلاش ها برای محدود کردن این رفتار ادامه دارد.
اما در ایران فقدان جرم انگاری مستقل باعث شده است که به این موضوع در چارچوب مواد کلی و تفاسیر قضایی رسیدگی شود. وضعیتی که می تواند به برداشت های متفاوت و ناهمگون منجر شود.
پرچم ملی نماد تمامیت ارضی، خون شهدا، استقلال تاریخی و هویت مشترک یک ملت است. اگر کشورهای مختلف با گرایش های سیاسی متفاوت، ضمانت اعدام کیفری را برای حفاظت از این نماد پیش بینی کرده اند، منطقی است که در ایران نیز قانون شفاف، شفاف و بازدارنده ای برای هتک حرمت به پرچم تدوین شود.
دنیای امروز نشان می دهد که حتی نظام های لیبرال نیز نسبت به حمله به نماد ملی بی تفاوت نیستند. اروپا به صراحت آن را جرم انگاری کرده است، آسیا و خاورمیانه مجازات های سنگینی در نظر گرفته اند و آمریکا با وجود چالش آزادی بیان همچنان در یک مبارزه قانونی است.
در چنین شرایطی خلأ قانونی در ایران یک نقص قانونی محسوب می شود. اگر قرار است نماد ملی از تعرض مصون بماند، جرم انگاری مستقل و تعیین مجازات بازدارنده، شفاف و متناسب یک ضرورت اجتناب ناپذیر است. مانند بسیاری از کشورهای جهان، چنین ضمانت اجرایی وجود دارد.
منبع : به گزارش میهن تجارت
